You are currently browsing the tag archive for the ‘πολιτική’ tag.

H ζωή αντιγράφει την τέχνη, η τέχνη καθρεφτίζει τη ζωή, η τέχνη προεικονίζει το μέλλον. Ολα ισχύουν. Το σκέφτομαι όταν βλέπω ταινίες του Κέν Λόουτς, του Μάικ Λι, του Πάολο Σορεντίνο, του Γιάννη Οικονομίδη· αυτοί μου έρχονται στο νου πρόχειρα, κυρίως επειδή πρόσφατα ξαναείδα το Il Divo μαζί με το νέο Grande Belezza του Σορεντίνο και το Μικρό Ψάρι του Οικονομίδη.

Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σοφία για να δεις στο Il Divo, τυπικά μια προσωπογραφία του Τζούλιο Αντρεότι, την πυκνή περιγραφή της ιταλικής πολιτικής ζωής στα μολυβένια χρόνια του ’70 και την εκβολή της στον μπερλουσκονισμό. Είναι μια ευτυχής συναίρεση της τέχνης με την πολιτική, της φόρμας με το περιεχόμενο, της ενόρασης του καλλιτέχνη με την διαύγεια του δοκιμιογράφου. Ο Πάολο Σορεντίνο αφηγείται τον σκοτεινό πυρήνα της πολιτικής, της εξουσίας, σκιτσάροντας ταυτοχρόνως μες στις σκιές την ανθρώπινη ψυχή, και δείχνοντας την εξουσία ως κοινοτοπία με τεράστια τονικότητα. Ο Μακιαβέλι κινηματογραφημένος σαν docudrama.

Με άλλη φόρμα στην Grande Belezza, λιγότερο μπαρόκ αλλά αναλόγως φαντασμαγορική και πολυπρισματική, ο Σορεντίνο κινηματογραφεί πλονζέ και κοντρ-πλονζέ, σε ομόκεντρους κύκλους, την ψυχή της Ρώμης, της Ιταλίας, της Ευρώπης. Σήμερα. Την ψυχική πτώση, την ηθική παρακμή, το πνευματικό γήρας, τη μοναξιά, τον ναρκισσισμό, τον εγωτισμό του Ευρωπαίου διανοούμενου, του αστού, του ανέστιου. Η Ευρώπη υψώνεται σαν σωρός ερειπίων προς το μέλλον· στη βάση του σωρού απομένει το μεταφυσικό ρίγος, η αναζήτηση του απολεσθέντος ιερού, μέσα από οράματα και αμφισημίες.

Εδώ ο ιδιοφυής Ναπολιτάνος προεκτείνει τους κινηματογραφικούς διδάχους της italianità, οι οποίοι μέσα απ’ τις «ιταλικές» ταινίες τους έδωσαν αισθητό σχήμα στην ευρωπαϊκότητα, στην ψυχή της Ευρώπης. Ταυτοχρόνως, ανατρέχει και πάλι στους μαέστρους της Αναγέννησης· μετά τον Μακιαβέλι, στον νεοπλατωνικό Μπαλτασάρε Καστιλιόνε. Μα προπάντων ζωγραφίζει την Αιωνία Πόλη, λίκνο της ελληνορωμαϊκής-χριστιανικής Ευρώπης, σαν ενιαίο χώρο ζώντων και νεκρών, όπου η τέχνη είναι πιο δραστική από τους ανθρώπους. Χωρίς να θρηνεί όμως: ο κόσμος αυτός τελειώνει με έναν γδούπο, όχι μ’ έναν λυγμό. Ο Ματέο Ρέντσι χορεύει κάτω από την φωτεινή επιγραφή Martini το ρεμίξ της Ραφαέλα Καρρά.

Στο Μικρό Ψάρι, ο ρεαλιστής Γιάννης Οικονομίδης ακολουθεί τη στέρεη φόρμα του νουάρ, ειδικότερα του μελβιλικού νουάρ, για να φτιάξει μια διαυγή πολαρόιντ της Ελλάδας της διαρκούς κρίσης, της Ευρώπης της κρίσης, της Ευρώπης-κρίσης. Κάτω από το ψυχρό διαυγές φως του αττικού χειμώνα, περιαστικές γειτονιές χωρίς κανένα χαρακτήρα, απαράλλαχτες με τα γαλλικά, ιταλικά, σκοτσέζικα εργατικά προάστια, μια μεσογειακή-βαλκανική suburbiana, ρημαγμένα εργοτάξια, καφενεία φορτηγατζήδων στα ρέλια της Εθνικής οδού, οι ου τόποι ενός ευρωπαϊκού Mid-West.

Διπλές ζωές, κρυμμένες ζωές; Ουτε καν. Γυμνές ζωές. Κενές νοήματος, σαν τα άδεια βλέμματα, σαν τα ασυνάρτητα λόγια. Ολα πουλιούνται, όλα προδίδονται. Οι ήρωες κινούνται σαν ανδρείκελα που τα σπρώχνει βίαια μια μοίρα απανθρωπισμού, που τα καίει η εκδίκηση και η άγρια χαρά της σύγκρουσης, ας είναι και μάταιης, χαμένης από χέρι. Ετσι κινείται αμίλητα ο εκτελεστής Στράτος, το χέρι του δεν το οπλίζει το σχέδιο μιας βούλησης, αλλά το ένστικτο και η ανάγκη, το κακό ως αναπόφευκτο, έως ότου ξεχειλίσει από την αίσθηση του τραγικού.

Στις προηγούμενες ταινίες του (ιδίως, «Σπιρτόκουτο» και «Ψυχή στο στόμα») ο Οικονομίδης προεικόνιζε τη γυμνή ζωή της κρίσης που δεν είχε σκάσει ακόμη, ανασκάπτοντας στα ρείθρα του μέινστρημ, στα χαμηλά της οικογένειας, στο λαϊκό περιθώριο· φιλμάριζε νατουραλιστικά την εξαίρεση και την πρόβαλε στο όλον. Στον καιρό της κρίσης, η εξαίρεση είναι κανόνας. Το Μικρό Ψάρι αποπλέει από αυτό τον κανόνα· μπαίνει πια στα νερά του πιο σκοτεινού pulp, στον ψυχρό κόσμο των διαταραγμένων του Jim Thompson, στον κόσμο των κινηματογραφημένων The Killer Inside Me και Pop. 1280 (Coup de Torchon). Πρόκειται για ατομικές διαδρομές στη δυστοπία, εκτός κοινωνίας· η κοινωνία απλώς ζωγραφίζεται σαν δυσφορικό φόντο.

Σε αυτή τη διαδρομή, η διαυγής σιωπηλή δυστοπία του Οικονομίδη, ένας χορός νεκροζώντανων, συναντά υπογείως, στο πλατωνικό τούνελ της απόδρασης, το ρωμαϊκό κοιμητήριο μορφών, ιδεών και αγαλμάτων του Σορεντίνο, έναν χορό υπερκορεσμένων της παρακμής. Το pulp συναντά απρόσμενα το κάλλος, εφάπτονται, τέμνονται, ανακατεύουν τα χρώματά τους, σκιαγραφούν την Ευρώπη του 21ου αιώνα σαν προσδοκία και σαν φόβο.

Advertisements

Το πολιτικό στερέωμα μετασχηματίζεται με εντυπωσιακά ταχύ ρυθμό, σε σχέση με το παρελθόν. Τα πολιτικά γεγονότα είναι πολλά και πυκνά, δείχνουν ώσμωση μεταξύ χώρων, κινητικότητα προσώπων, κερματισμό και ανασύνθεση. Ολα έχουν τη σημασία τους: η πανηγυρική ανάδειξη του Αλέξη Τσίπρα από την Ευρωπαϊκή Αριστερά σε υποψήφιο πρόεδρο της Κομισιόν, η κίνηση των 58 για αναδιάταξη της κεντροαριστεράς, η μεγάλη πλειοψηφία που έλαβε ο Φώτης Κουβέλης επανεκλεγόμενος πρόεδρος μια διχασμένης ΔΗΜΑΡ.

Η σταδιακή αποσάθρωση του ΠΑΣΟΚ, εξαιτίας του μνημονίου, άφησε κενό χώρο, δηλαδή αδέσποτους εκλογείς και ορφανά κοινωνικά στρώματα. Αυτό τον πληγωμένο και σαστισμένο μικρομεσαίο κόσμο, την πλειονότητα του εκλογικού σώματος, διεκδικούν ο ΣΥΡΙΖΑ, με όρους μιας νέας ηγεμονίας, αλλά και η ΔΗΜΑΡ, η οποία επανέφερε τον «δημοκρατικό σοσιαλισμό» στη ρητορική της για να διαφοριστεί από την υπό διαμόρφωση Ελιά· και πιο πρόσφατα η Ελιά των 58, με περισσότερα πασοκογενή στοιχεία αυτή, πιο μεταπολιτική και ασαφής ως προς τα κοινωνικά της μηνύματα.

Παρότι όμως οι πολιτικές διεργασίες επιταχύνονται, υστερούν ως προς τις κοινωνικές διεργασίες. Οι πολιτικοί σχηματισμοί κινούνται με εντυπωσιακή βραδύτητα, σε σύγκριση με τις τεκτονικές μετατοπίσεις μέσα στο κοινωνικό σώμα. Δεν καταφέρνουν να στοιχηθούν ευκρινώς με τα νεοπαγή κοινωνικά και πολιτικά υποκείμενα που ανέδειξε η κρίση, κυρίως με την οδυνηρά μετασχηματιζόμενη μεσαία τάξη. Ακόμη και ο παλαιότερος και συμπαγέστερος των προειρηθέντων σχηματισμών, ο ΣΥΡΙΖΑ, αναζητεί ακόμη τον προγραμματικό λόγο που θα καταφέρει να συσπειρώσει την εκλογική κρίσιμη μάζα.

Πέρα από τα εκλογικά ποσοστά: το σημαντικότερο σε αυτή την ιστορική μετάβαση είναι πώς θα εκφραστούν πολιτικά οι ανάγκες και οι προσδοκίες των πληγέντων από την κρίση. Πώς θα συγκροτηθεί μια συνολική επίγνωση: αφενός μια συνείδηση για τα εγχώρια και διεθνή αίτια, αφετέρου, το κρισιμότερο, μια συνείδηση των αναγκαίων δράσεων για να αναταχθεί η χώρα με όρους συνοχής και δικαιοσύνης.

Υπό αυτή την έννοια, οι αλλαγές ρητορικής, ιδεών, συμμαχιών, οι μετατοπίσεις και οι ανασυνθέσεις, προοικονομούν μια βαθύτερη αναδιάταξη της πολιτικής σκηνής, πολύ βαθύτερη από όσο καταγράφηκε στις εκλογές του 2012 και από όσο φαίνεται στις δημοσκοπήσεις. Στο σημείο ζέσεως η πολιτική καλείται να ακολουθήσει την κοινωνία, λαχανιασμένα, σχεδόν πανικόβλητα. Η κοινωνία, με τη σειρά της, είναι πολυδιαιρεμένη, υλικά και βουλητικά· οι γονατισμένοι δεν ελπίζουν τίποτε, είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν το πολιτικό, ακόμη και τις υποσχέσεις στήριξης από την Αριστερά, ακόμη και την αντισυστημική βαναυσότητα της Χρυσής Αυγής. Αλλοι, όχι τόσο απελπισμένοι, θέλουν να εκφραστούν, αλλά ταλαντεύονται άθυμα ανάμεσα σε ριζοσπαστικές, μετριοπαθείς και τυχοδιωκτικές φωνές· κι εδώ όμως ζυγίζει βαριά η δυσπιστία προς την πολιτική, παρότι δεν εγκαταλείπεται το πολιτικό. Για πρώτη φορά ύστερα από πολλά χρόνια, πάνω σε κοινωνικά ερείπια, η πολιτική δεν μπορεί να επιβληθεί εκ των άνω, με παραδοσιακούς τρόπους επιρροής ή χειραγώγησης.

PABST_PANDORAS_BOX

Η σύνθλιψη της πολιτικής, η υποβάθμισή της σε παρακολούθημα μιας ιδιοτελούς οικονομικής ορθοδοξίας, ποτίζει κάθε χαραμάδα της ελληνικής πραγματικότητας σήμερα. Πήρε χρόνια να φθαρεί εντελώς, να φτάσει στο ερείπιο που κατοικούμε τώρα, και η κατεδάφιση συνετελείτο πανευρωπαϊκά και διεθνώς, όχι μόνο στην βαλκανική απόφυση των μασκαράδων που υπεδύοντο τις ιδιοπροσωπείες.

Η οικονομική χρεοκοπία ήταν μια μόνο έκφραση της πολιτικής πτώχευσης, η πιο αισθητή, η πιο οδυνηρή ασφαλώς. Η ηθική εξαχρείωση, η διανοητική αποσάθρωση, η παγωνιά των αισθημάτων ή η γενίκευση των αισθημάτων φθόνου και κανιβαλισμού, προέλαυναν επί χρόνια, κατελάμβαναν κάθε εκατοστό του δημόσιου χώρου, αφαιρούσαν το οξυγόνο, ξυπνούσαν δυσοίωνα προαισθήματα, γέμιζαν ανησυχία· αλλά το σοκ το ένιωσαν όλοι μόνο με την υλική πτώση, με την πτώχευση, μπρος στα ειδεχθή ταξικά βάραθρα. Μόνο τότε αντιληφθήκαμε οι Έλληνες, και όχι όλοι ακόμη, ότι ο συλλογικός βίος εκπίπτει και μαραίνεται, αλλάζει έτσι που μπορεί να μη μας περιλαμβάνει όλους ακέραιους, και μόνο τότε, και όχι όλοι, αντιληφθήκαμε ότι ο ατομικός βίος είναι αξεχώριστος από τον συλλογικό. Αυτή η σχέση ατομικού-συλλογικού είναι η πολιτική, και αυτή η σχέση είχε μαραζώσει πολύ καιρό πριν απ’ την πτώχευση.

Μα το πολιτικό εξακολουθεί να υπάρχει και χωρίς την έλλογη πολιτική· να υπάρχει υλικό και πρωταρχικό, θεμελιώδες και αρχέγονο, να υπάρχει απαιτώντας να εκφραστεί με κάθε τρόπο. Στο άγονο κενό που κατέλιπε η πεπτωκυία έλλογη πολιτική, βλασταίνουν τώρα άλογες φανερώσεις του πολιτικού: η απόγνωση, η μοχθηρία, η ξενηλασία, η μνησικακία, ο κερματισμός, η απάθεια, η βουβαμάρα, η καθολική δυσπιστία. Απάθεια μα και απόλυτη δυσπιστία απέναντι στον κυρίαρχο λόγο, σ’ έναν ποβερταλισμό αναβλύζοντα απευθείας από την κλεπτοκρατία και τον παρασιτισμό, μια πτωχολαγνία που υποδύεται την Μοναδική Εναλλακτική Λύση φορώντας ηθικολογική προβιά, αλλά που στην ουσία είναι μια κυνική και σεχταριστική ιδεολογία, μια κοσμική σαρία: οι αδύναμοι αξίζουν τη μοίρα τους, οι μεσαίοι αξίζουν την τιμωρία τους, και η μοίρα τους και η τιμωρία τους είναι φρικτές, δικαιολογημένες από την Αόρατο Χείρα της αγοράς.

Η σύγχυση, η αλλοφροσύνη, το μαλλιοτράβηγμα, το τρελό πινγκ-πονγκ του μίσους όλων εναντίον όλων, απορρέουν από αυτή την κατάρρευση του πολιτικού Λόγου, από την επικράτηση του ψευδοορθολογικού τζιχάντ και της απόγνωσης των γυμνών ψυχών στη σφαίρα του πολιτικού. Το πραγματικό είναι μια μόνο στιγμή στο γενικευμένο ψεύδος ― η εγελιανή-ντεμπορική αντιστροφή είναι η αβάσταχτη αλήθεια μας.

Η πενία είναι υλική συνθήκη που δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην στην ανελευθερία, στη γύμνωση της ύπαρξης· ένας βίος οικονομημένος και όχι άπληστος μπορεί να οδηγεί λυσιτελέστερα στην ελευθερία. Όχι όμως η τρέχουσα οικονομία της δυστυχίας. Η βίαιη άδικη πτώχευση τρελαίνει, αφαιρεί βίαια τον χρόνο, την προσδοκία, το ψηλάφισμα του μέλλοντος: κατ’ επέκτασιν, υποδουλώνει ή αποθηριώνει ή και τα δύο μαζί.

Για την επανεύρεση της ελευθερίας και της αλήθειας, μας χρειάζεται να ξαναβρούμε την πολιτική σαν μια οικονομία της ευτυχίας.

εικόνα: G.W. Pabst, Pandora’s Box

Το διαφαινόμενο τέλος της κυβέρνησης Μόντι στην Ιταλία και η προκήρυξη εκλογών τον Μάρτιο ξαναδείχνουν τον βαθύτατα πολιτικό χαρακτήρα της ευρωπαϊκής κρίσης. Ο κορυφαίος αναλυτής των Financial Times, μετριοπαθής φιλελεύθερος Βόλφγκανγκ Μούνχαου, επισημαίνει ότι οι έπαινοι προς τον κ. Μόντι «βασίστηκαν στην ιδέα ότι τα προβλήματα της Ιταλίας θα μπορούσαν να λυθούν εάν παραμεριστεί η πολιτική, εάν επιβληθούν λίγες μεταρρυθμίσεις και αρκετή λιτότητα». Ομως μετά ένα χρόνο διακυβέρνησης Μόντι η ιταλική οικονομία βυθίζεται στην ύφεση, ενώ το χρέος δεν έχει γίνει ευκολότερα διαχειρίσιμο· οι πολιτικοί καλούνται να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Ο Μούνχαου στηλιτεύει επίσης την υποχωρητική στάση του κ. Μόντι έναντι της Αγκελα Μέρκελ στο θέμα του ευρωομολόγου: η υποχώρηση εξυπηρετεί το πολιτικό συμφέρον της Γερμανίδας καγκελαρίου, αλλά υπονομεύει το συμφέρον της Ιταλίας.

Η πολιτική αστάθεια στην Ευρώπη και η παράλληλη ανάδυση του γερμανικού ηγεμονισμού επισημαίνεται και από έναν άλλο αναλυτή, ακαδημαϊκής προελεύσεως, τον Ιρλανδοαμερικανό Πέρι Αντερσον. Ο διάσημος καθηγητής Ιστορίας στο UCLA διαπιστώνει ότι αντιμέτωπη με την κρίση του 2008 η Ευρώπη δεν μπόρεσε να αντιδράσει όπως οι ΗΠΑ, με κρατικές ενέργειες μεγάλης κλίμακας που απέτρεψαν την ύφεση, για δύο λόγους: ο ένας είναι ο ιδρυτικός περιορισμός της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σύμφωνα με τον οποίο της απαγορεύεται να προβεί σε αγορά κρατικού χρέους.

Ο δεύτερος λόγος είναι σημαντικότερος ίσως: Είναι η ανυπαρξία του κοινού πεπρωμένου ενός ευρωπαϊκού έθνους, κατά την εννοιολόγηση του Μαξ Βέμπερ· τέτοιο ευρωπαϊκό έθνος δεν υπάρχει, άρα δεν υπάρχει ούτε κοινό πεπρωμένο ούτε αμοιβαιοποιημένο χρέος. Τη στιγμή της κρίσης κάθε έθνος-κράτος βρέθηκε μόνο του, ενώ η Γερμανία διεκδίκησε για τον εαυτό της τον ηγετικό ρόλο του ισχυρού σε μια ασύμμετρη ομοσπονδία αδυνάτων. Ο Αντερσον παραλληλίζει την παρούσα γερμανική αξίωση με τον ρόλο που επεφύλασσε για την ισχυρή Πρωσία ο Βίσμαρκ έναντι της αδύναμης Βαυαρίας και των άλλων κρατιδίων, στο πλαίσιο του 2ου Ράιχ. Στη θέση της Βαυαρίας ο Αντερσον βλέπει σήμερα τη Γαλλία.

Οι στενάζοντες από την ύφεση και την ανεργία Ελληνες, Πορτογάλοι, Ιρλανδοί, Ισπανοί, σύντομα ίσως και οι Ιταλοί, δεν είναι απλώς «λάθος», αποκλίνοντες από την ευρωπαϊκή ορθότητα. Απεναντίας, φαίνεται ότι ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή, κατά την οποία οι παλιές διευθετήσεις, από το Μάαστριχτ έως την ΟΝΕ και τη Λισσαβώνα, όχι μόνο καταρρέουν αλλά προβάλλουν πλέον ως εμπόδια για τη λυσιτελέστερη προσαρμογή των Ευρωπαίων στα νέα ιστορικά δεδομένα. Ποια είναι αυτά; Στην έκθεση του ΟΟΣΑ «Looking to 2060», για την κατανομή του Παγκόσμιου Ακαθάριστου Προϊόντος, μεταξύ 2011 – 2030, η παρούσα διάταξη οικονομικών δυνάμεων ανατρέπεται. Οι ΗΠΑ, με μερίδιο 23% το 2011, θα υποχωρήσουν το 2030 στο 18% και η Ε.Ε. από το 17% θα περιοριστεί στο 12%. Ποιοι αυξάνονται; Η Κίνα, από 17% σε 28%, και η Ινδία, από 7% σε 11%. Και η Ελλάδα; Θα παλεύει έως τότε να καταστήσει βιώσιμο το χρέος της…

Ειρωνική που είναι η αυτοκριτική… «Κόμμα δεν είχαμε. Δεν αποτελούμε κόμμα. Είμαστε μια ηγεσία που προέρχεται από ένα κόμμα. Είμαστε κομματικά στελέχη του κρατικού μηχανισμού…», είπε ο ευφυής Θόδωρος Πάγκαλος στο Εθνικό Συμβούλιο του ΠΑΣΟΚ, το Σαββατοκύριακο. Συνόψισε έτσι μιαν αλήθεια για το κόμμα του την περασμένη δεκαετία, στο οποίο ήταν κορυφαίο στέλεχος, εκτός από κορυφαίος υπουργός. Ωμή αλήθεια, ειπωμένη καθυστερημένα ωστόσο, και υπό τις δεδομένες συνθήκες, όχι μόνο ελάχιστα αυτοκριτική, αλλά και χωρίς ίχνος αναστοχασμού. Ο κ. Πάγκαλος παρατηρεί ως τρίτος την πτώση, την δική του πτώση, και μοιράζει ευθύνες – σε ποιους;

Ακούστηκαν κι άλλα τέτοια αυτοκριτικά μαργαριτάρια, με πολυετή καθυστέρηση· αιχμές για πλουτισμό, για διαπλοκή, για ηθική ολιγωρία. Οι κορυφαίοι του ΠΑΣΟΚ ρητόρευσαν ναρκισσευόμενοι ενώπιον των επαγγελματιών συναδέλφων τους, από τους οποίους οι περισσότεροι δεν εκπροσωπούν κανένα κοινωνικό μόρφωμα, δεν εκφράζουν κανένα ρεύμα, διότι δεν μπορούν πια ούτε να το αφουγκραστούν ούτε να το κατανοήσουν.

Και παρότι ο λόγος έρρευσε άφθονος για την επανεύρεση της πολιτικής, για την επανασυγκρότηση της ευρείας Αριστεράς και την επανασυνάντηση με την κοινωνία, γιατί άραγε αυτό το λαχανιασμένο «επανα-» δεν πείθει κανέναν, μιλημένο τώρα, έτσι, από αυτά τα χείλη;

Γιατί η κυρίαρχη οσμή είναι αυτή της δυναστειολαγνείας και της περιχαράκωσης. Γιατί ο καθεστωτισμός έχει ποτίσει τον ηγετικό μηχανισμό. Γιατί οι άνθρωποι του ΠΑΣΟΚ γέρασαν μαζί, εν εξουσία, χωρίς να φροντίσουν για κανενός είδους ανανέωση ούτε καν βιολογική και ηλικιακή, πόσω μάλλον για πνευματική και ιδεολογική. Κινούνται από αδράνεια ή νομίζουν ότι κινούνται βλέποντας το λιμάνι να φεύγει.

Ετσι έφτασαν ώς εδώ: στην ηγεσία κληρονομικώ δικαίω και στις αλλεπάλληλες ήττες. Το ενδιαφέρον παράδοξο είναι αυτή η βαριά κληρονομιά. Παγωμένο από την ήττα, ανίκανο να αντιδράσει πολιτικά, το βαθύ ΠΑΣΟΚ αναζητεί σωτηρία στη λατρεία των λειψάνων, στην ορθή ερμηνεία παραδεδομένων κειμένων και συμβόλων. Ο Λόγος δίνει τη θέση του σ’ έναν ιδιόμορφο ανιμισμό: Η ψυχή του Μεγάλου Προγόνου μάς βλέπει από Εκεί, και εμείς τον επικαλούμαστε για να λάβουμε ευλογία και στέμμα. Κατ’ άλλη εκδοχή, ζούμε μέσα στο όνειρο του Μεγάλου Προγόνου – ιδού και η αμπορίτζιναλ εκδοχή της Χαριλάου Τρικούπη.

Θα ξυπνήσουν; Ισως. Αλλά δεν θα είναι ίδιοι. Το λιμάνι θα τους έχει προσπεράσει.

Καθημερινή 08.10.2007

Εικον.: TRAUMA QUEEN, Έκθεση fair-trade, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Ξενοδοχείο “Mediterranean”, Βερανζέρου 28, Αθήνα. Έως 20 Οκτωβρίου 2007.


Με κάποιο τρόπο, η κρίση του ΠΑΣΟΚ, κρίση ταυτότητας και ηγεσίας, έχει αναλογίες με έναν εμφύλιο που σιγοβράζει από τη δεκαετία του ’90 και διατρέχει κατά καιρούς σαν ρίγος το συλλογικό φαντασιακό. Με διάφορα ονόματα: εκσυγχρονιστές και παραδοσιακοί, κοσμοπολίτες και πατριώτες, νεοφιλελεύθεροι και σοσιαλιστές, μεταμοντέρνοι και ουσιοκράτες. Με άλλοτε άλλες αφορμές: Οτσαλάν, γιουγκοσλαβικός εμφύλιος, ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί, ταυτότητες, βιβλίο Ιστορίας… Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις η αντιπαράθεση παίρνει χαρακτήρα πολεμικό, πυροδοτείται ένας μίνι εμφύλιος, το Φως κατά του Σκότους, η Αλήθεια έναντι της Προδοσίας. Και παραδόξως, και ανακουφιστικά, αυτή η Ερις παρότι εξορίζει προσώρας τον διάλογο, είναι και δημιουργική· δουλεύει υπογείως, όχι για να παράγει φανερές συγκλίσεις, αλλά για να δώσει ευρύτερες συνθέσεις από τους νεότερους που έρχονται και μπορούν να ενσωματώνουν δημιουργικά τις δικές μας αντινομίες. Στον καιρό…

Η κρίση του ΠΑΣΟΚ συνοψίζει τις αντινομίες, τις δόξες και τις πεποιθήσεις, την ανθρωπολογία μας. Είναι άλλωστε ο μεγαλύτερος και πιο αντιπροσωπευτικός κομματικός σχηματισμός της Γ’ Δημοκρατίας: όχι μόνο εξέφρασε τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς μιας τριακονταετίας αλλά, εν μέρει, τους τροφοδότησε, έπλασε ανθρωπότυπους, συντεχνίες, λαλιά, τρόπο να αντιλαμβανόμαστε τον δημόσιο βίο. Συγκέρασε το παλαιό με το αναδυόμενο, το επιθυμητό με το υπαρκτό, τον αγροτοποιμένα με τον νεοαστό, τον ανερχόμενο με τον κατεστημένο, τον προνομιούχο με τον μη.

Μιλάμε λοιπόν για πολλά ΠΑΣΟΚ: παλαιό, βαθύ, ανδρεϊκό, λαϊκιστικό, σοσιαλιστικό, εαμογενές, παλαιοκεντρώο, κοινωνικό, πατριωτικό, ευρωπαϊκό, εκσυγχρονιστικό, φιλελεύθερο, ΔΕΚΟγενές, του μηχανισμού, δυναστικό, των μάνατζερ, των νέων επιχειρηματιών κ.ο.κ. Ομως μιλώντας για τις φυλές του ΠΑΣΟΚ, για την ανθρωπολογία του απαράτ, αντιλαμβάνεσαι ότι μιλάς και για τις φυλές της ελληνικής κοινωνίας. Και όταν πας να ομαδώσεις αυτές τις τάσεις, τότε αντιλαμβάνεσαι ότι η κοινή λογική δεν επαρκεί. Πώς να εξηγήσεις τις ιδεολογικές φυσιογνωμίες των υποψηφίων αρχηγών;


Εντάξει, ο καβγάς γίνεται για το πάπλωμα της εξουσίας. Παρ’ όλα αυτά, και ιδεολογία υπάρχει στο φόντο και τα υπαρκτά ψυχοδιανοητικά ρεύματα αφουγκράζονται οι κομματικοί, με όλη την υπαισθησία τους. Γι’ αυτό ο Γιώργος Παπανδρέου, ο φιλελεύθερος και αμερικανοτραφείς, υπέρμαχος των δικαιωμάτων μειονοτήτων φύλου, γούστου και συμπεριφοράς, ο εκφραστής μιας σοφτ ιδεολογίας, ενδύεται οψίμως τη λεοντή του σοσιαλιστή tough guy, του ιστορικού διαδόχου, ακόμη και του λαϊκιστή αντιδεξιού. Γι’ αυτό προσεταιρίζεται σημιτικούς, παρότι ο Κ. Σημίτης τον άδειασε παραμονές της εκλογικής του πανωλεθρίας. Γιατί ψαρεύει υποστηρικτές από όλο το φάσμα, προκειμένου να κρατήσει την αρχηγία· και γιατί το «φάσμα» θα κάνει κάθε δυνατή συμμαχία, γιατί το «φάσμα» αναγνωρίζει ηγέτη και όχι κόμμα.

Ο Β. Βενιζέλος είναι αναγκασμένος και αυτός να παράγει εικοσάδες ασαφών θέσεων, προκειμένου να ψαρέψει από παντού: και από το κοινωνικό-πατριωτικό ΠΑΣΟΚ και από τους εκσυγχρονιστές φιλελεύθερους και από τους σημιτικούς, απ’ όπου να ’ναι. Ο ίδιος είναι πασόκος δεύτερης γενιάς, μετά το ’89· ωστόσο κουβαλάει μια κεντρώα κληρονομιά και κάτι από τη ρητορική επιθετικότητα, χωρίς τη γοητεία, του Ανδρέα. Το πολιτικό του προφίλ διαμορφώνεται με τις ύστερες διακυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ, με τη μετάβαση από τον λαϊκισμό στον πραγματισμό και από κει σε έναν υβριδικό φιλελευθερισμό και στη διαφθορά που έφερε τη συντριβή. Ταυτίζεται με τη νεκρανάσταση, την κυριαρχία και την παρακμή του ΠΑΣΟΚ, μα ταυτόχρονα είναι ο πρώτος που διεκδικεί αρχηγία χωρίς να προέρχεται από το ιδρυτικό ’74, χωρίς να κουβαλάει αμαρτίες του ’89, χωρίς να είναι υιοθετημένο βρέφος ή μνησίκακος προς τον ιδρυτή. Υπό μία έννοια, φέρνει νέο κύτταρο, κάποιο. Ποιο; Το κύτταρο του ανερχόμενου, που ανήλθε, αλλά θέλει κι άλλο, κι άλλο, κι άλλο. Εχει το ντράιβ, έχει την ευφυΐα, έχει την αίσθηση του πραγματικού. Δεν έχει τη γοητεία, δεν έχει την ηθική ακτινοβολία, δεν είναι πατρική φιγούρα, ώστε να καλεί σε ταύτιση· η ευφράδειά του είναι δικηγορική, η λάμψη επιπολής. Αλλά μπορεί να αντιμετωπίσει στα ίσια τους γόνους δυναστειών: τον Γιώργο, τον «ανδρεϊκού» στυλ Κ. Καραμανλή, την «διαρκές μητσοτακικό χαμόγελο» Ντόρα Μπακογιάννη.

Παπανδρέου και Βενιζέλος εκφράζουν με βαθιά αντιφατικό τρόπο τα δίπολα που προαναφέραμε, «παράδοση-εκσυγχρονισμός κ.λπ.», δηλαδή το πόσο ρευστά και ευμετάβλητα είναι· πόσο αντιφατικά κατά τη σύνθεσή τους. Ο κόσμος μας, και κόσμος του ΠΑΣΟΚ, δεν είναι μαύρο – άσπρο.

Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 07.10.2007

Η κρίση στο ΠΑΣΟΚ δεν είναι κρίση ηγεσίας. Είναι κρίση της πολιτικής. Και δεν αφορά μόνο τους προεστούς της Χ. Τρικούπη· η κρίση αυτή, με πολλούς τρόπους, αφορά την πολιτική κοινωνία. Η κοινωνία αισθάνεται και στο δικό της σώμα τα συμπτώματα του νοσούντος ΠΑΣΟΚ, του μεγαλύτερου πολιτικού σχηματισμού της μεταπολίτευσης, που σφράγισε βίους και νοοτροπίες. Οι ιστορικά σκεπτόμενοι πολίτες ενδιαφέρονται να δουν αν θα εξακολουθήσει να υπάρχει ενιαίο, αξιόμαχο ΠΑΣΟΚ και πώς, διότι από την έκβαση αυτής της διαδικασίας εξαρτάται και η παραγωγή πολιτικής στη χώρα, εξαρτώνται και οι πολυσύνθετες συγκλίσεις και κινήσεις εντός της κοινωνίας.

Το ΠΑΣΟΚ ασφαλώς πληρώνει τη γενικότερη κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, αλλά τα ιθαγενή χαρακτηριστικά βαραίνουν αποφασιστικά. Πληρώνει το τίμημα της μαχρόχρονης παραμονής στην εξουσία: τη φθορά και τη διαφθορά. Και τη σταδιακή αδυναμία του να παράγει πολιτική, δυναμικά και με ορίζοντα. Πληρώνει τον ατελή του μετασχηματισμό, ότι δεν μπόρεσε να μεταβεί πειστικά από την κεντροαριστερά της δεκαετίας ’80, με τα ριζοσπαστικά και λαϊκιστικά χαρακτηριστικά, σε μια μπλερικού τύπου κεντροαριστερά το 1996 – 2004. Το ’80 το ΠΑΣΟΚ ένιωθε την κοινωνία να αλλάζει και την ακολουθούσε· μετά το ’96 προσπαθούσε να ποδηγετεί την κοινωνία με εργαλειακό λόγο και τεχνοκρατικό τρόπο. Και δεν είναι θέμα ιδεολογίας· η κοινωνία και το διεθνές περιβάλλον, οι υλικοί όροι, ήταν διαφορετικά. Η ευθύνη του ΠΑΣΟΚ ήταν ότι σταδιακά έπαψε να λαμβάνει μηνύματα ή τα ερμήνευε άτολμα και μυωπικά – εξουσιοθηρικά.

Η διαδοχή ηγεσίας το 2004 επιβεβαίωσε την ατολμία και τη στειρότητα. Η ηγεσία παραδόθηκε τελετουργικά στον διάδοχο της δυναστείας, από τον εκσυγχρονιστή ενδιάμεσο ηγέτη που δεν ήθελε να υποστεί αυτός τη στρατηγική ήττα των επερχόμενων εκλογών. Η ήττα όμως δεν ήταν εκλογική, ήταν ήττα επί της ουσίας: το ΠΑΣΟΚ ανέβαλε την ανανέωσή του, κουκούλωσε τις συγκρούσεις, ανέβαλε την παραγωγή πολιτικής. Τραυματισμένο ηθικά, κατηγορούμενο για διαφθορά, αναδιπλώθηκε πίσω από την εύκολη ειδωλολατρία του ονόματος, της δυναστείας. Και οδηγήθηκε στη συντριβή.

Το 2007 το ΠΑΣΟΚ αναζητεί ταυτότητα και ρόλο. Ποιους εκφράζει; Τον μηχανισμό; Τη δυναστεία; ΄Η κάποια υπαρκτά κοινωνικά μορφώματα, με νέες ζητήσεις και απρόβλεπτες δυναμικές; Ο,τι δοκιμάστηκε, η αναβολή, η συγκάλυψη, η σοφτ ιδεολογία, απέτυχε. Τι μένει; Η ρήξη, το άλμα, η επαναφορά στην κοινωνία και τα ρίσκα της: αυτά ενδιαφέρουν τους σκεπτόμενους, ενεργούς πολίτες.

Καθημερινή, 01.10.2007

visit


Follow nikoxy on Twitter


91 κείμενα από 7


 



BETA


ΚΙΝΗΣΗ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΥΚΟΝΟΥ

Twitting

  • Αυτό που είπε εσχάτως ακόμα και ο Γ. Ντάισελμπλουμ, ότι οι δανειστές έσωσαν τις τράπεζες, αυτό που λένε πολλοί αναλ… twitter.com/i/web/status/9… 3 days ago
  • Καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίσει από μόνη της τη μεγάλη φοροδιαφυγή. Η ΕΕ και οι μεγαλύτερες οικονομίες… twitter.com/i/web/status/9… 3 days ago
  • Ρωτήθηκα στην ΕΡΤ αν μια συγκυβέρνηση με το νέο φορέα της κεντροαριστεράς θα ήταν «καλύτερη». Ιδεολογικά ναι, θα ήθ… twitter.com/i/web/status/9… 4 days ago
  • Θετικό για την πολιτική ζωή όταν κάποιος σηκώνεται από το facebook και τον καναπέ και πηγαίνει να ψηφίσει -στα Παρα… twitter.com/i/web/status/9… 5 days ago
  • Από τους Σωτήρη Ξενάκη και Ανδρέα Παπαδόπουλο στα @parapolitika FM ρωτήθηκα για το θετικό και αρνητικό μήνυμα των χ… twitter.com/i/web/status/9… 5 days ago
  • Ινστιτούτο Βενετίας: Να διασφαλιστεί η επιστημονική αυτοτέλεια xydakis.gr/?p=10021 1 week ago

RSS vlemma_notes

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

ποστμαστερ

mail-3.gif

share

Wikipedia Affiliate Button

not only

keimena.gif

αρχειο

Blog Stats

  • 990,709 hits
Αρέσει σε %d bloggers: