You are currently browsing the tag archive for the ‘Δύση’ tag.

Η κρίση που έχει πλήξει την Ελλάδα έχει στρέψει αναγκαστικά την πολιτική δραστηριότητα προς την Ευρώπη. Η προσοχή, η σκέψη, οι σχέσεις, ακόμη και οι βαρηγκόμιες εκεί κατευθύνονται. Εντούτοις η γεωγραφική θέση της Ελλάδος και το ιστορικό υπόστρωμα την τοποθετούν στο νοτιοανατολικό άκρο της ηπείρου, σε επαφή και γειτονία με τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μικρά Ασία, τη Μέση Ανατολή. Ο,τι συμβαίνει εκεί, μάς αφορά.

Ισως μάλιστα οι αμοιβαία επωφελείς σχέσεις με τους μη Ευρωπαίους γείτονες αποτελούν ένα συγκριτικό γεωπολιτικό πλεονέκτημα της χώρας στην παρούσα συγκυρία, κατά την οποία η Ελλάδα παρότι δοιμάζεται από την κρίση, είναι στρατηγικά σταθερή σε μια περιοχή υπό μετασχηματισμό.
Η συνεχιζόμενη και κλιμακούμενη αναταραχή στη Μέση Ανατολή επηρεάζει πολλαπλώς την Ελλάδα, και πολύ αμεσότερα την Κύπρο. Η πάντα επίμων και συχνά απειλητική γείτων Τουρκία παίζει ένα ριψοκίνδυνο διπλωματικό και γεωπολιτικό παιχνίδι στα νότια σύνορά της: επιδιώκει να εξουδετερώσει ταυτοχρόνως τους Κούρδους και το καθεστώς Ασαντ, χρησιμοποιώντας την τζιχαντιστική επέλαση αλλά και ζητώντας στρατηγικά ανταλλάγματα εφόσον αναχαιτίσει τους τζιχαντιστές. Ενα από τα ανταλλάγματα πιθανότατα θα είναι η αυξημένη επιρροή της στην Κύπρο. Η ρήξη των κυπριακών συνομιλιών δεν σημαίνει διόλου ότι η Τουρκία υποχωρεί, το αντίθετο.

Την ίδια ώρα στα Βαλκάνια ο εθνικισμός αναζωπυρώνεται. Η ιδέα της Μεγάλης Αλβανίας ερεθίζει τη Σερβία, αποσταθεροποιεί την ΠΓΔΜ, επηρεάζει δυνητικά και την Ελλάδα. Επιπλέον, στις μουσουλμανικές μειονότητες των Βαλκανίων γίνεται όλο και δημοφιλέστερος ο μαχητικός σουνιτισμός, στοιχείο που μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία μιας άτυπης θρησκευτικής ενδοχώρας στο μαλακό υπογάστριο της Ευρώπης.

Η Ελλάδα ιστορικά είχε την ευμενή αποδοχή ή τη φιλία πολλών γειτονικών χωρών. Το ίδιο η Κύπρος. Μεταξύ άλλων, Ιράν, Αίγυπτος, Συρία, Λίβανος Ισραήλ, με διαφορετικούς τρόπους και για διαφορετικούς λόγους, ήταν και είναι δυνητικοί εταίροι. Ας αναζητηθούν και πάλι.

Advertisements

Mια διχογνωμία διατρέχει τον νεότερο ελληνισμό τους δύο τελευταίους αιώνες, απ’ τον καιρό του Ξεσηκωμού του 1821 ώς τις μέρες μας. Ανατολή ή Δύση; Πίσω από το αδρό αυτό δίλημμα στοιχίζονται πολλά συμφέροντα, ιδεασμοί, προκαταλήψεις. Και φυσικά η διχοστασία δεν είναι γεωγραφική· είναι πολιτική, γεωστρατηγική, οικονομική, ταξική, πολιτιστική, πνευματική, ψυχοϊστορική. Στη διπολική αυτή σύγκρουση κατασταλάζει συχνά η αναζήτηση ταυτότητας, διαρκής, κοπιώδης, αγωνιώδης· με ένταση κυμαινόμενη από την αμπελοφιλοσοφία έως τη βαριά συλλογική νεύρωση, κάποτε με χαρακτήρες εμφύλιας σύρραξης· με ποιότητα κυμαινόμενη, από τα υψηλά επιτεύγματα της τέχνης έως την ανταλλαγή ύβρεων και αφορισμών.

Η σοβούσα κρίση δεν κλονίζει μόνο τα σαθρά θεμέλια της κλεπτοκρατούμενης οικονομίας, και του πολιτικού συστήματος που τη διευθύνει· ταυτοχρόνως συνταράσσει τη συλλογική ψυχή, ξυπνάει πρωτόγνωρους φόβους, φόβους ένδειας, μνήμες υποτέλειας και ταπείνωσης, αισθήματα αυτοϋποτίμησης, αγωνία ταυτότητας εντέλει. Οταν η επίσημη Γερμανία αμφισβητεί τη δυνατότητα της Ελλάδας να κυβερνήσει τον εαυτό της, όταν τα λαϊκά ταμπλόιντ του Βορρά περιγράφουν τους Ελληνες σαν τεμπέληδες πονηρούς και κλέφτες, όταν η τραγωδία ταυτίζεται με την παρούσα κατάσταση των Ελλήνων, τότε οι Ελληνες ευλόγως αναρωτιούνται σε ποια Ευρώπη ανήκουν, τι είναι Ευρωπαίος, και, εκτείνοντας τη βάσανο, τι είναι Ελληνας και ελληνισμός.

Από τη βάσανο στα βάσανα. Η ίδια η αναζήτηση ταυτότητας είναι βάσανο, που χαρακτηρίζει κυρίως τα μικρά έθνη, και περισσότερο λαούς με μακρά ιστορία, βαριά παράδοση, αλλά αδύναμη θέση στο παρόν. Χαρακτηρίζει τους Ιρλανδούς, που αναζήτησαν την κέλτικη ρίζα τους κι έφτιαξαν κράτος υπό τη βαριά σκιά του Αγγλοσάξονα γείτονα και δυνάστη. Χαρακτηρίζει τους Εβραίους, που ξανάπλασαν τη γλώσσα τους και έχτισαν κράτος στον 20ό αιώνα, υπό το βάρος περιπλανήσεων και διωγμών. Χαρακτηρίζει και άλλους ανάδελφους, ξεμοναχιασμένους σε γλώσσες και τόπους, σε άλλοτε άλλο βαθμό, λ.χ. τους Σέρβους ή τους Ούγγρους.

Ο Μίλαν Κούντερα, Τσέχος της καφκικής Πράγας αλλά και παραμυθάς όλης της Ευρώπης, το περιγράφει έτσι: «Τα μικρά έθνη δεν είναι έννοια ποσοτική· δηλώνουν μια κατάσταση, ένα πεπρωμένο· τα μικρά έθνη δεν γνωρίζουν την ευτυχή αίσθηση του να βρίσκονται εδώ από πάντα και για πάντα· […] πάντοτε αντιμέτωπα με την αδαή αλαζονεία των μεγάλων, βλέπουν την ύπαρξή τους διαρκώς να απειλείται ή να αμφισβητείται· διότι η ύπαρξή τους είναι πρόβλημα» (P. Casanova, H παγκόσμια πολιτεία των γραμμάτων, εκδ. Πατάκη).

Την Ελλάδα το πεπρωμένο της την έφερε συχνά στο πεδίο όπου πάλευαν οι μεγάλοι. Ποδοπατήθηκε, χωρίς πάντα να φταίει, και χωρίς να μπορεί να το αποφύγει. Η γεωστρατηγική θέση της συχνά απέβαινε κατάρα, αυτή η θέση στο μεταίχμιο Ανατολής και Δύσης, Νότου και Βορρά. Η ίδια η γένεση του νεολληνικού κράτους συντελείται πάνω σε έναν μείζονα μετασχηματισμό: ενόσω η Δύση προβάλλει αιχμηρή και επιθετική πάνω στην τηκόμενη, υποχωρούσα Ανατολή. Το υπερδανεισμένο Πρότυπον Βασίλειον καθρέφτιζε περισσότερο τις προσδοκίες των Προστάτιδων Δυνάμεων και λιγότερο τις αντικρουόμενες προσδοκίες του πολύμορφου ελευθερωμένου ελληνισμού. Η αμοιβαία καχυποψία ανάμεσα σε φραγκοφορεμένους και φουστανελάδες εγκαθιδρύεται από τις πρώτες στιγμές του αγώνα για ελευθερία και υπονομεύει την ίδια την ελευθερία.

Ελλειψη αλληλοκατανόησης, σύγκρουση συμφερόντων, παραδόσεις που αφίστανται: από τη μια, η καταγωγή του μεσαιωνικού ελληνισμού, με γλωσσική και θρησκευτική ενότητα, από την άλλη, ο νεωτερικός εθνικισμός και ο διαφωτισμός, εντόπιοι διά μετακενώσεως. Αγροτοποιμένες, οργανωμένοι σε οικογένειες και κοινότητες· αστοί και έμποροι οργανωμένοι σε συντεχνίες και εταιρείες. Ολοι μαζί συγκρότησαν έθνος· δίγλωσσο, δίβουλο, διχασμένο, που εντούτοις ενώνεται και εκδιπλώνεται συντιθέμενο σε ώρες ανάγκης, και σταδιακά μιλάει την ίδια γλώσσα, αφομοιώνει παλαιότατους Ελληνες πρόσφυγες της Ανατολής, και πλουτίζει απ’ αυτούς, συνθέτει τολμηρά έναν μοντέρνο εαυτό μες στον αιματηρό 20ό αιώνα. Κινούμενοι πάντα αμφίπλευρα: πρόσφυγες εξ Ανατολών, μετανάστες προς Δυσμάς. Μόνο στην 50ετία 1960–2010 παύει η μετανάστευση – αλλά φουντώνει η μετακένωση.

Τώρα; Ο Τζέιμς Τζόις, προικίζει τον ήρωά του Στίβεν Δαίδαλο με τρία όπλα: τη σιωπή, την εξορία και την πονηριά. Τα όπλα και οι κατάρες του Οδυσσέα.

O Φινλανδός δημοσιογράφος προσπαθούσε να καταλάβει την ελληνική περίπτωση. Η Αθήνα μου θυμίζει περισσότερο Ανατολή, παρά Δύση, είπε· δεν μοιάζει με τη Ρωσία, αλλά ούτε με την Ιταλία. Εχετε πάει στη Νότιο Ιταλία, στη Νάπολη, στο Σαλέρνο; τον ρώτησα. Οχι. Και τι εννοείτε λέγοντας Δύση; Εεε… Μήπως εννοείτε τη Φινλανδία; Οχι…Την Πολωνία; Οχι. Μήπως λέγοντας τώρα πια Δύση εννοούμε την Αμερική; Υπό αυτή την έννοια, όλη η Ευρώπη είναι Ανατολή, ως προς την Αμερικανική Δύση.

Η απορία του νεαρού δημοσιογράφου από την ανάδελφη Φινλανδία του Βορρά ήταν ειλικρινής. Τι είναι η Ελλάδα; Ανατολή ή Δύση; Και κατ’ επέκτασιν, είναι χώρα μοντέρνα ή χώρα “αναπτυσσόμενη”, είναι χώρα της ευρωζώνης όπως η Φινλανδία, ή ανήκει περισσότερο στο τόξο των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής; Ο Φινλανδός συνομιλητής προέρχεται από μια χώρα με μοναδικά εθνοτικά χαρακτηριστικά και μοναχική γλώσσα, στριμωγμένη ανάμεσα στον Ρωσικό γίγαντα και τις τρεις αλλογενείς σκανδιναβές εξαδέλφες. Η απορία του αφορά ωστόσο την ταυτότητα της ίδιας της Ευρώπης: Τι είναι η Ευρώπη; Ανατολή ή Δύση; Η απάντηση είναι: και τα δύο και κάτι πέρα από το άθροισμα των δύο, μια συνάρτηση πολλών μεταβλητών ― εθνοτικών, γλωσσικών, γεωγραφικών, πολιτισμικών, οικονομικών.

Τέτοια πολυμεταβλητή συνάρτηση είναι και η Ελλάδα σήμερα. Μιλούσαμε στο κέντρο της Αθήνας, σε ένα πολυσύχναστο καφενείο, όπου οι θαμώνες αντήλασσαν ακούραστα χαιρετούρες και αστεϊσμούς. Για να καταλάβεις τη σημερινή Ελλάδα, κοίτα ολόγυρά σου, είπα στον συνομιλητή μου από τη Φινλαδία. Απέναντι βρίσκεται ένα ελληνορθόδοξος ναός· συνεχίζει τη βυζαντινή παράδοση, την ανατολικορωμαϊκή και ελληνοχριστιανική· χτίστηκε τον 20ό αιώνα, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, συγκεράζοντας διαφορετικούς αρχιτεκτονικούς ρυθμούς, αγιογραφήθηκε από έναν κατ’ εξοχήν Αθηναίο ζωγράφο, τον Σπύρο Βασιλείου· είναι άρα παλαιός κατά την παράδοση που συνεχίζει, αλλά και μοντέρνος κατά την πραγμάτωσή του και τον εγκοινωνισμό του.

Απέναντι ακριβώς βρίσκεται το Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Αθηνών· πρωτοποριακό ίδρυμα και κομβικό για την κατανόηση της ανάπτυξης των γραμμάτων στο ελληνικό κράτος· δείχνει την έγνοια των Νεοελλήνων για τη μάθηση και την παιδεία, από εδώ βγήκαν ηγέτες, επιστήμονες, άλλοι επιφανείς πολίτες. Παραδίπλα, σε εκείνο το υπέρκομψο κτίριο Art Deco, στεγάζεται το Ιστορικό Αρχείο του Πανεπιστημίου Αθηνών· το Καποδιστριακό, ιδρυμένο το 1834, είναι το πρώτο πανεπιστήμιο που ιδρύεται στη ΝΑ Ευρώπη, ήταν τo πρώτη μέλημα των πολιτών του νεότευκτου κράτους, μαζί με την Εθνική Τράπεζα και την Αρχαιολογική Εταιρεία.

Κι από εδώ που καθόμαστε, έως ένα-δυο τετράγωνα κάτω, είναι τα καφενεία: η κεντρική σκηνή της νεότερης δημοκρατίας, η σκηνή επί της οποίας διαδρματίζεται η κοινωνική, πολιτική και πνευματική ζωή. Στα καφενεία συνελήφθησαν ριζοσπαστικά σχέδια, πατριωτικές αναγεννήσεις, καλλιτεχνικά κινήματα, μεγάλα έργα τέχνης και ιδέες ― στην Αθήνα, στη Ρώμη, στο Μιλάνο, την Πάντοβα, τη Μαδρίτη, τη Λισαβώνα, το Παρίσι, το Βερολίνο, την Πράγα, τη Βουδαπέστη, την Αλεξάνδρεια, τη Νάπολη και το Παλέρμο. Αυτή είναι η Ευρώπη, αγαπητέ μου συμπολίτη, πέρα από διακρίσεις Δύσης και Ανατολής.

Ο ναός, το σχολείο, το καφενείο. Ο συνομιλητής φάνηκε σαν να καταλαβαίνει. Συνέχισα απτόητος. Οι μητροπόλεις του μεσογειακού Νότου φέρουν πολλά σημάδια, πολλών πολιτισμών, πολλών τάξεων, όλοι συνυπάρχουν σε ολίγα τετράγωνα, σε πόλεις παμπάλαιες. Να, από εδώ που στεκόμαστε αρχινά η πλούσια συνοικία, της ανώτερης τάξης, κι απλώνεται προς τα πάνω, πέριξ του λόφου· προς τα κάτω εκτείνεται το καρτιέ των φοιτητών και των ρέμπελων, των καλλιτεχνών και των περιθωριακών.

Ιδού μια προσέγγιση των αστικών πληθυσμών της Ευρώπης: απέραντες μεσαίες τάξεις, με διαβαθμίσεις πλούτου και παιδείας, με εθνοτικά ντεγκραντέ, με γόνιμους συγκρητισμούς και προσμείξεις, με συγκρούσεις και αντινομίες ασφαλώς. Ποτέ δεν ήταν μία και ομοούσια η Ευρώπη, ποτέ δεν ήταν από δω η Δύση και από κει η Ανατολή, η γραμμή οριζόταν αυθαιρέτως από δεσποτείες και στρατούς, ποτέ από ανθρώπους. Η ουσία βρίσκεται μάλλον σε αυτή τη ρευστότητα, τη διαπίδυση, την αλληλοεισδοχή: η ούτως ειπείν Ανατολή, η Μεσόγειος, προσφέρει στην Ευρώπη τον μονοθεϊσμό, την αφηρημένη σκέψη, τη μεταφυσική, τη δημοκρατία. Η ούτως ειπείν Δύση παραλαμβάνει, αφομοιώνει, επεκτείνει, βελτιώνει, ανταποδίδει, γεννά.

Ο Φινλανδός δημοσιογράφος ήρθε από τη χώρα της Nokia και του πολυθαυμαζόμενου σχολικού της συστήματος για να δει την ελληνική περίπτωση. Στα καλοπροαίρετα αλλά άμαθα από Νότο μάτια του η υπερχερεωμένη Ελλάδα, μαύρο πρόβατο της Ε.Ε., πρόβαλε σαν δυσνόητη ιδιομορφία, σαν δυσμορφία. Ξαφνιάστηκε με όσα είδε στα έρημα ντόκα του λιμένος Πειραιώς, ξαφνιάστηκε με όσα άκουσε για τον νεποτισμό και την οικογενειοκρατία του εγχώριου πολιτικού βίου, για τη χαμηλή κυκλοφορία των εφημερίδων, για τους δυσπρόσιτους στα ξένα μήντια πολιτικούς άνδρες, ξαφνιάστηκε που η αρθρογραφία και οι έρευνες δεν κλονίζουν καμία κυβέρνηση, προσπάθησε να καταλάβει τι είναι διαπλεκόμενα συμφέροντα και ομερτά, τι είναι συνενοχή διαφθοράς στα χαμηλά της κοινωνίας, τι είναι αλληλοεξαχρείωση αρχόντων και λαού, και πώς αυτά τα φαινόμενα δεν συμβαίνουν μόνο εδώ, αλλά και σε άλλες χώρες του Νότου, ισχυρότερες από την Ελλάδα.

Καθώς μιλούσαμε, πάνω από το τραπέζι με τους εσπρέσο διασταυρώνονταν χαρωποί και είρωνες πάντα, διάφοροι Ελληνες, κοινωνιολόγοι, ιστορικοί, συγγραφείς, ηθοποιοί, παραδίπλα ένας αποπεμφθείς βουλευτής έπινε τον καφέ του βλοσυρός. Ξάφνου, τα πεζοδρόμια γέμισαν έφηβους με piercing, με μαλλί πανκ, με τζίβες, με ζωγραφισμένα σακίδια, με ακμή στις τρυφερές παρειές. Ενας ηλικιωμένος τζέντλεμαν, με κίτρινο γιλέκο και σπαθάτο μουστάκι λευκό, με χαρτοφύλακα υπό μάλης, διέσχισε την Σκουφά και εισήλθε στο καφενείο για το μεσημεριανό του απεριτίφ. Η ζωή τραβούσε απτόητη.

Ο Φινλανδός συμπολίτης μου έκλεισε το σημειωματάριό του.

visit


Follow nikoxy on Twitter


91 κείμενα από 7


 



BETA


ΚΙΝΗΣΗ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΥΚΟΝΟΥ

RSS Gatherate: The Best of the Greeks

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

Twitting

  • Ζωγράφισε τους ισχυρούς σαν χατζηαβάτες, τους ταπεινούς σαν θυμόσοφους, εντόπιζε ποταπές ρητορείες, χαστούκιζε την… twitter.com/i/web/status/1… 1 week ago
  • Η ανάκαμψη των σοσιαλιστών, η ορμητική εμφάνιση ριζοσπαστών αριστερών στον Μεσογειακό Νότο οφείλεται σε αντίστροφη… twitter.com/i/web/status/1… 2 weeks ago
  • Πού να σου εξηγώ «πόθεν η κοινή λέξις τραγουδώ»…; «Ένα Βλέμμα» στο Έθνος της Κυριακής μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη -… twitter.com/i/web/status/1… 1 month ago
  • Μετά τη συνάντηση καλλιτεχνών-Μητσοτάκη, να τον ρωτήσω: Πόσο θράσος; Πώς διαχειρίστηκαν το θέμα από το 1993, όταν ψ… twitter.com/i/web/status/1… 1 month ago
  • Παπατζιλίκι με τους τραγουδοποιούς: Άσμα 450+: Επικίνδυνο και παραπλανητικό το βίντεο του Κυριάκου Μητσοτάκη ethnos.gr/politiki/33501… 1 month ago
  • Με τους βουλευτές της Βόρειας Μακεδονίας, Beti Rabadzievska από τις Πρέσπες (αριστερά) και Sasho Vasilevski από την… twitter.com/i/web/status/1… 1 month ago

RSS vlemma_notes

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

ποστμαστερ

mail-3.gif

share

Wikipedia Affiliate Button

not only

keimena.gif

αρχειο

Blog Stats

  • 1.003.256 hits
Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: