You are currently browsing the tag archive for the ‘Μάης ’68’ tag.

Παράπλευρα οφέλη επετείων. Με αφορμή την 17η Νοεμβρίου στην τηλεόραση, ιδίως στο κανάλι της Βουλής, προβλήθηκαν μερικές ταινίες, κυρίως ντοκυμαντέρ, για τα χρόνια της απριλιανής δικτατορίας με κατάληξη στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και στην τραγωδία της Κύπρου.

Ωφέλιμη η αναδρομή στα χρόνια του ’60 και του ’70, με πολλούς τρόπους. Για τόνωση της ιστορικής γνώσης και της πολιτικής κατανόησης, πρώτα πρώτα. Αλλά και για βαθύτερη επανασύνδεση με την ανθρωπολογία και την ψυχολογία των Ελλήνων εκείνα τα χρόνια, τα τόσο κρίσιμα από πολλές σκοπιές. Παρατηρώντας ατυπικά στιγμιότυπα συχνά ξανασκέφτεσαι βαθύτερα την κοινωνία, την ιστορική κίνηση, τις προσδοκίες, τους ανθρώπινους τύπους.

Στα κινηματογραφημένα επίκαιρα και μόνο ο χαρακτηριστικός τόνος των εκφωνητών, μαζί με την μιξοκαθαρεύουσα, αρκούν για να σε μεταφέρουν σε ένα κόσμο οικείο, αλλά τόσο πολύ μακρινό. Η αισθητική της χούντας βρίσκεται στη ρητορική του γελοίου Παττακού και του ημιπαράφρονος Παπαδόπουλου, αλλά και στα τσάμικα των στρατοπέδων: ανακαλύπτεις ότι όσο γελοία και νεκρή ήταν η ξύλινη καθαρεύουσα στα χείλη των κολονέλων, άλλο τόσο γελοία ήταν τα αρκουδιάρικα τρεκλίσματα τους. Δεν ήξεραν να μιλήσουν, δεν ένιωθαν να χορέψουν. Κατάφεραν όμως να να κυριαρχήσουν, να εκφοβίσουν και να αποκοιμίσουν.

Ευτυχώς υπήρχαν κινηματογραφιστές στη δίκη των πρωταιτίων της δικτατορίας, το καλοκαίρι του 1975. Για να θυμόμαστε το τρελό βλέμμα και το παραλήρημα του βασανιστή Ιωαννίδη. Για να θυμόμαστε τα δειλά ψελλίσματα συνωμοτών και επίορκων στρατηγών, ψοφοδεή ανθρωπάκια που δεν ενθυμούνται, δεν απαντούν και δεν έχουν άλλον τι να προσθέσουν. Για να θυμόμαστε την ανάδειξη ξενοκίνητων πρακτόρων στην κορυφή της τυραννίας, την διαρκή επίκληση του ερυθρού κινδύνου και των ρωσικών όπλων από τους ανθρώπους που πρόδωσαν την Κύπρο, τη φάμπρικα εθνικοφροσύνης από αυτούς που ταπείνωσαν τη χώρα τους. Για να ανασυνθέτουμε ψηφίδα-ψηφίδα ό,τι προηγήθηκε: τις συνωμοσίες των Ανακτόρων και των στρατηγών, τα κοινοβουλευτικά πραξικοπήματα που είχαν προηγηθεί, κυρίως την ιστορική έκρηξη του Ιουλίου 1965.

Μόνο όταν βλέπεις τις λαοθάλασσες του ’65, τη λαχτάρα των υποτελών για δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη, ανθρώπους με τα πουκάμισα στο χέρι σαν λάβαρα να διεκδικούν τον σεβασμό της ψήφου τους και τον σεβασμό του Συντάγματος, να διεκδικούν μοίρα στον ήλιο και στην ιστορία, μόνο τότε κατανοείς βαθύτερα τις καθαρευουσιάνικες υλακές των δικτατόρων. Τότε η φόρμα, ο τρόπος, αποκτούν βαθύτερο νόημα. Ο λαός του ’60 τραγουδούσε ήδη Ελύτη, Ρίτσο, Σεφέρη, Γκάτσο, Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου και Τσιτσάνη· ένας νέος κόσμος ανέβλυζε. Αυτός ο κόσμος διακόπηκε και συντρίφτηκε την 21η Απριλίου 1967.

Μα και αργότερα, όταν ανέβλυζαν παράλληλα η ποπ και το ροκ, οι απόηχοι του Μάη, συγκροτείτο ένας κόσμος ελευθερίας και οραμάτων που πάλι ήταν ασύμβατος και ενάντιος στον γύψο των δικτατόρων. Κι ήταν αυτός ο κόσμος των παιδιών «με τα μαλλιά και με τα μαύρα ρούχα», με μπαγκράουντ μικτό αλλά νόμιμο, Ξυλούρη, Σαββόπουλο και Ρόλινγκ Στόουνς, που έφτασε ώς την υπέρβαση του Πολυτεχνείου.

Οπως κι αν δεις τα κινηματογραφημένα αποσπάσματα, θα αντικρίσεις ασύμβατους κόσμους, πολιτικά και πολιτισμικά, ψυχογεωγραφίες ασύμπτωτες και συγκρουσιακές, θα δεις τον λαό να προσπαθεί να ξεχυθεί προς την ελευθερία και την ισότητα, και τις δυνάμεις της φεουδαρχίας να συνωμοτούν και να επιβάλλουν τυραννία. Υπό αυτή την έννοια, η άρνηση του τυραννοκτόνου και απελευθερωτικού χαρακτήρα του συμβάντος «Πολυτεχνείο ’73» πλησιάζει, αναλογικά, την άρνηση του Ολοκαυτώματος.

Ταινίες: Παντελής Βούλγαρης, Θεοδόσης Θεοδοσόπουλος

H Πρωτομαγιά και τα σαραντάχρονα από τον Μάη του ‘68 συμπίπτουν με μια διάχυτη ανησυχία για τις αυξανόμενες τιμές των βασικών αγαθών, για την κούρσα του πετρελαίου, για το φάσμα του λιμού στον Τρίτο Κόσμο, για το ξεζούμισμα του πλανήτη. Σαράντα χρόνια από το πανηγύρι της ουτοπίας, το φλερτ με το απόλυτο, την ψυχεδέλια και τον ηλεκτρικό λυρισμό, μία γενιά μόλις από τη γιορτή, μισή γενιά από τη λήξη του ψυχρού πολέμου, η ανθρωπότητα ζαρώνει σκεφτική, ακόμη και φοβισμένη, ενώπιον των πρωταρχικών αναγκών: το φαϊ, η ενέργεια, η επιβίωση στον πλανήτη.

Δεν έμεινε τίποτε λοιπόν; Χάθηκαν όλα; Πού πήγε η κληρονομιά του Μάη, των χρόνων της εξέγερσης και της ουτοπίας, του φλερτ και του χιππισμού; Δεν χάθηκε. Μπορεί το λεξιλόγιο να ακούγεται εξωφρενικό και αφελές, μπορεί κάποιες ιδέες να συκοφαντήθηκαν, να υπερερμηνεύτηκαν και να απολιθώθηκαν, αλλά η αναζήτηση της ουτοπίας παραμένει ζωντανή κληρονομιά, στο μέτρο που κάθε άγγιγμα της ουτοπίας, κάθε ρήξη με τη σφαίρα της ανάγκης, αλλάζει για πάντα τη σκέψη των ανθρώπων. Αλλάζει τον τρόπο που βλέπουν οι άνθρωποι τους εαυτούς τους, τον τρόπο που αντιμετωπίζουν τον χρόνο, τη θνητότητα, την επιθυμία, το παρόν.

Τίποτε δεν είναι ίδιο μετά το Μάη ― τον καλιφορνέζικο, τον γαλλικό, τον γερμανικό, τον ιταλικό, τον τσέχικο. Ακόμη και οι σημερινοί τινέιτζερ, βλαστοί του πιο ακραίου υλισμού, τέκνα του θριαμβεύοντος τεχνικού πολιτισμού, συγκινούνται με τον “τότε” ηλεκτρισμό του Χέντριξ, αποκωδικοποιούν τον αναρχικό σαρκασμό του Ζάππα, διαβάζουν τις δυστοπίες του Φίλιπ Ντικ, παρακολουθούν έκθαμβοι τα αναπάντητα ερωτήματα του Κιούμπρικ στην «Οδύσσεια του διαστήματος». Τα έργα τέχνης της ρήξης παραμένουν δραστικά· άρα, τολμώ να συμπεράνω, παραμένει δραστική και η αύρα της ουτοπικής γιορτής.

Η αύρα ήταν δραστική και πανίσχυρη, σαγηνευτική και απόλυτη, όλα τα χρόνια του ‘70, ακόμη και στις αρχές του ‘80. Διαμόρφωσε συνειδήσεις και συμπεριφορές, άλλαξε τη σεξουλικότητα, τα ντυσίματα, τα φερσίματα· έφερε στο προσκήνιο ξαναεπινοημένο τον ρομαντισμό, κι από κει βλάστησε η οικολογική συνείδηση, η διερώτηση και η αμφισβήτηση για την αώνια πρόοδο, η έγνοια για τον Αλλο. Παρά την σωρευμένη αφέλεια, ή κιόλας εξαιτίας αυτής ακριβώς της ρομαντικής αφέλειας, η πολιτική ζωή μπολιάστηκε με μοσχεύματα αυτοδιεύθυνσης και αποκέντρωσης, προστέθηκαν στην ατζέντα καινοφανείς έννοιες: εναλλακτικοί, πράσινοι, πρωτοβουλίες πολιτών, fair trade, βιολογικές καλλιέργειες, βιώσιμη ανάπτυξη. Ο,τι σήμερα αποτελεί το πιο προωθημένο μέρος της ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, φύτρωσε σε εκείνα τα θερμοκήπια της ουτοπίας, όταν οι κυρίαρχοι λόγοι της ψυχροπολεμικής Δεξιάς και του αγκυλωμένου σταλινισμού χλευάστηκαν και γκρεμίστηκαν.

Η Παλινόρθωση φυσικά επεβλήθη πολύ σύντομα ― κι όχι μόνο με την συμβολική επανάκαμψη του πατριώτη Ντε Γκωλ. Η Ιταλία τη δεκαετία του ‘70 οδηγήθηκε στον εμφύλιο· η Γερμανία βίωσε οδυνηρά το δικό της φθινόπωρο του ένοπλου. Οι γιορτές της ουτοπίας έχουν κι αυτές τον δικό τους Θερμιδώρ, ο οποίος εξελίχθηκε βουβά και στα μικροπεδία, πάνω στις ζωές των πρωταγωνιστών: η επάνοδος στην κανονικότητα μετά τη βακχεία δεν ήταν πάντα εφικτή· η αναχώρηση, η κατάθλιψη, η ήττα, ο αυτοχειριασμός βάδισαν πλάι πλάι με τον συμβιβασμό, τη μεταμόρφωση ή τον ακτιβισμό νέου τύπου.

Ομως το φως παραμένει αναμμένο. Οπως τα φώτα του 1789, όπως τα φώτα της Κομμούνας, τα φώτα της ελεύθερης Βαρκελώνης, οι φωτιές του 1917, όπως όλα τα φώτα που καταυγάζουν το φαντασιακό και το μετασχηματίζουν, κάνοντας τους ανθρώπους να ξεπεράσουν τους εαυτούς τους και να ονειρευτούν τον χρόνο, την υλικότητά τους, τις λεηλατημένες ζωές τους αλλιώς. Τα φώτα αυτά μπορούν και να κατακάψουν, να φέρουν αχαλίνωτη βία, να ελευθερώσουν καταστροφικές ενορμήσεις, να εδραιώσουν την τρομοκρατία του δόγματος και της μιάς αλήθειας. Ναι, η σκοτεινή πλευρά είναι πάντα παρούσα, σε κάθε ουτοπικό ξέσπασμα, από τους αναβαπτιστές χωρικούς του Μύνστερ που σφαγιάστηκαν αφού πρώτα είχαν φτάσει την ελευθερία τους στο όριο θραύσεως, έως τo παράδοξο της βραχύβιας αναρχοφασιστικής πολιτείας του Φιούμε όπου ο ποιητής Ντ’ Ανούντσιο ενέπνεε και τρομοκρατούσε στασιαστές και τυχοδιώκτες.

Αλλά αυτά τα φώτα, οσοδήποτε δραματικά και αντιφατικά, είναι εξόχως πλούσια, αυτά φωτίζουν τον δύσθυμο καιρό μας. Ο σαραντάχρονος Μάης είναι τέτοιο φως.

Ένα βλέμμα, Καθημερινή 04.05.2008

buzz it!

visit


Follow nikoxy on Twitter


91 κείμενα από 7


 



BETA


ΚΙΝΗΣΗ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΥΚΟΝΟΥ

RSS Gatherate: The Best of the Greeks

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

Twitting

  • 'Mistakes were made,' Cyprus minister says on passports uproar. Α Cypriot passport given to Malaysian businessman L… twitter.com/i/web/status/1… 4 days ago
  • Βρώμικη ανάπτυξη, με όπλο την προπαγάνδα ― στρατηγική της Δεξιάς, λάθη της Αριστεράς || συνέντευξη στην ΕΠΟΧΗ xydakis.gr/?p=12525 1 week ago
  • Η κανονικότητα ήταν το πρόβλημα - Στη μεταπινοστετική Χιλή και στη μεταμνημονιακή Ελλάδα || «Ένα βλέμμα» στο Έθνος xydakis.gr/?p=12519 1 week ago
  • Η κανονικότητα της απανθρωπιάς. Περάσαμε μέσα από μια ιστορική δοκιμασία και δεν αποθηριωθήκαμε σαν κοινωνία. Βαστή… twitter.com/i/web/status/1… 2 weeks ago
  • Σοφία Κατζάνη τ' όνομά της: Αγωγή 50.000€ σε δασκάλα που υπερασπίστηκε την εκπαίδευση προσφυγόπουλων ethnos.gr/ellada/67394_a… 3 weeks ago
  • Λογοκρισία στην αφίσα της 31ης Συνάντησης Ερασιτεχνικών Θιάσων Αιγαίου: «Δεν συνάδει με το εθνόσημο...» ikariaki.gr/logokrisia-sti… 3 weeks ago

RSS vlemma_notes

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

ποστμαστερ

mail-3.gif

share

Wikipedia Affiliate Button

not only

keimena.gif

αρχειο

Blog Stats

  • 1.006.375 hits
Αρέσει σε %d bloggers: