You are currently browsing the monthly archive for Ιουλίου 2011.

Το καλοκαίρι υπόσχεται να μας σώσει από τους μαυρισμένους εαυτούς μας, να μας φωτίσει, να μας κάψει λυτρωτικά με το φως του, να μας αγκαλιάσει στα νερά του, να μας βυθίσει στα παιδικάτα και να μας απιθώσει παρηγορητικά στη μακρά διάρκεια, σμίγοντας μας με τη φύση σαν ύπαρξη και όχι σαν θέαμα, να μας συμφιλιώσει με τον τόπο, την ιστορία και τον κληρονόμο εαυτό μας, να μας πάρει τον στεναγμό και τον φόβο.

Την ώρα που ετοιμάζεται να με αγκαλιάσει η θάλασσα, αναθυμούμαι φευγάτα καλοκαίρια που σφράγισαν το πετσί, κεντήθηκαν στη μνήμη κι έκτοτε ανασβοβήνουν ολοένα πιο αδυνατισμένα, ολοένα πιο αγλαϊσμένα.

Σύμη, καλοκαίρι του Euro 2004, καύσωνας, εκρηκτική φασκομηλιά στο πυρωμένο διάσελο με το ξέπνοο Beverly, μεθυσμένοι διαπλέαμε έναν ωκεανό αρωμάτων και τρελών τζιτζικιών, μεθυσμένοι βουτήξαμε στα ευεργετικά νερά, κι ύστερα αφοσιώθηκα σ’ έναν μπουλούκο ίσαμε τεσσάρων ετών συστηματικά ανυπάκουο στις προσταγές του πατέρα και στις ικεσίες της πολυμωρομάνας. Ο μπουλούκος δεν άκουγε τ’ όνομά του (Θεολόγε, μη στα βαθιά! Οχι στο βράχο!), πείραζε τις τις ήσυχες, έυτακτες αδελφούλες του, παραπετούσε τα μπρατσάκια του, που δεν έστεκαν κιόλας στα Michelin φρατζολοχεράκια του, ξεγλιστρούσε ύπουλα σε ζαβολιές και ρίσκα. Σγουρομάλλης, έτοιμος να εκραγεί από πάχος και σκανταλιά, ο Δωδεκανήσιος Θεολόγος. Εξερράγη ο πατέρας με τα μισομαυρισμένα μπράτσα και πόδια, μέλη εργατικού που ηλιοκαίγεται καθώς δουλεύει, και κολυμπά μόνο Κυριακές. Γλίστρησε ο παχουλός θεούλης Σκάνταλος, βούλιαξε, κι ο πατέρας του αφού τον διέσωσε του ‘ριξε δυο παλαμιές στον αφράτο ποπό. Πλάνταξε ο ανυπάκουος, έσκισε όλη την βοτσαλωτή παραλία ο γόος και το παράπονό του. Εκλαιγε έως ότου τον έστρωσαν στο τραπέζι της ταβέρνας, στην παρηγόρια της τηγανιτής πατάτας. Τον κοιτούσα από δίπλα, με σαργούς και παγωμένο κρασί, και καθώς αποκάρωνα, με κοιτούσε κι αυτός απορημένος που τον κοιτούσα κι έπεφτε στους κεφτέδες, με το καπέλο ριγμένο πίσω.

Εγώ βρισκόμουν παραδομένος στο φασκόμηλο: με πήγαινε πίσω, πολύ πίσω, βυθιζόμουν στο άρωμα της Σύρου, η νήσος μοσχομύριζε φασκόμηλο όταν τη συνάντησα στα ’60s, το αφέψημά του δυνατό, αψύ, υπόπικρο, δροσιστικό, πολυθεραπευτικό, πότιζε τους τοίχους μινιόν καφενείων με ονόματα από τον αιγαιακό συναξαριστή, έτσι τα φαντάζομαι πια, η Ωραία Μύκονος, η Μυροβόλος Χίος, η Ανεμόεσσα Τήνος, το Ανδριακόν, παλαιοί οίκοι λουκουμοποιΐας, κότερα, ρυμουλκά και πιλοτίνες, κι όλη η αποβάθρα, περπατημένη από άνδρες κοντομάνικους και γυναίκες κλαρωτές φρεγάδες, μύριζε θυμάρι, ούζο, χταπόδι, Eau de Cologne απ’ τα κουρεία, αρμύρα λιμανίσια, σχοινιά στις δέστρες, ψαρίλα, τσιγάρα άφιλτρα και τσιγάρα βιρτζίνια των ναυτικών.

Ξαναμέθυσα με φασκόμηλο ένα θερινό απόγευμα στη Μύκονο, όταν ο περιβόητος Μίλτος, γυρολόγος-φιλόσοφος εκ Σύρου, λοταριατζής φυστικιών και μυθικών ροφών στους καφενέδες, πλασιέ μαντολάτου στο γήπεδο (δύο η χλέπα!), στρουθίον του ουρανού και αφρόψαρο του πελάγου, με τεράστιες χειλάρες και κοφτερές ατάκες αμφίστομες, σαν Αρχίλοχος και Διογένης μαζί, αυτός ο αρχαϊκός Μίλτος της Κέρου και της Δήλου, «βρέθηκα εδώ για εμπόριο, μάγκες!» δήλωσε μεγαλόπρεπα, κι απίθωσε στην πεζούλα μια κούτα Νουνού γεμάτη δεματάκια φασκόμηλο και μοσχοβόλησε η πλατεία, και τα πρότεινε προς πώληση σε έκθαμβους τουρίστες, την εποχή ανάμεσα στη χίππικη και την γκέι Μύκονο.

Να το καλοκαίρι του δαφνοστεφούς 2004, και μέσα του τόσα καλοκαίρια: Θεολόγος και φασκόμηλο, Εuro και βακχεία αμέριμνων, ανυπακοή και flânerie, μέθη αισθήσεων και δέσμες μνήμης, δοσίματα αδόκητα σε ακτές και εμπορειά, ξερονησίδες και ξωκλήσια, σουλάτσο, αργό ξεκούκισμα του χρόνου, απόνερα πλοίων νυκτερινών, φώτα μεσοπελάγου, φανερώσεις μεταφυσικές στην Παναγιά την Αγγελόχτιστη της Σίφνου, στο τηνιακό Σκυλαντάρ με ημισέληνο αγναντεύοντας τη βεγγαλική Μύκονο, με Περσείδες εφηβικού ρίγους στα ανοιχτά των πρωτοκυκλαδικών οικισμών του Τσούντα, με τον πύρινο δίσκο προβάλλοντα στη θάλασσα της Γυάρου, νύχτα θαυμάτων άγρυπνη στο ντεκ του Κολοκοτρώνη Καρλόβασι-Δωδεκάνησα, πευκώνες καριώτικοι και ταπεινά αρμυρίκια Ντελαγκράτσιας, στον πάγο της Εφταλούς με τις σέξι κορδέλες της Λουλούς εκ Παρισίων, στην υγρή άμμο του Πλατύ Γιαλού με τ’ αποτσίγαρα, όλα τα καλοκαίρια μας παρηγόρησαν, μας έθρεψαν και μας επανεκκίνησαν, κι όσα δεν θυμόμαστε ίσως βαθύτερα αυτά.

Αυτές τις αισθήσεις αναζητάμε πάλι, τώρα, τις λαχταράμε περισσότερο από ποτέ, παραμυθία, ζωτική μνήμη, φαντάσματα ιστορικά, συνέχεια ρωγμών. Αισθήσεις. Οι ψευδαισθήσεις ετελείωσαν.

φωτ.: Στράτος Καλαφάτης. Αθως, work in progress.

Advertisements

H 21.7.11 είναι μία επιπλέον ιστορική ημερομηνία, σ’ ένα επώδυνο 20μηνο που μας επεφύλαξε κι άλλα πολλά ορόσημα. Και έρχονται περισσότερα. Το γενικόλογο κείμενο της Συνόδου Κορυφής, χωρίς ακόμη τις τεχνικές λεπτομέρειες εφαρμογής, επιτρέπει μια ανάσα ανακούφισης, κυρίως ως προ τον χρόνο: Η Ευρώπη κερδίζει χρόνο. Κερδίζει όμως χρόνο και η Ελλάδα; Εκ πρώτη όψεως, κερδίζει. Παράταση χρόνου εξόφλησης, περίοδο χάριτος, εξασφάλιση ρευστότητας τραπεζών, μείωση επιτοκίου (όχι όμως και ελάττωση των συνολικών τόκων), επαναγορά ομολόγων κ.λπ. Είναι ανάσα.

Δεν κέρδισε την προστασία του ευρωομόλογου, και απ’ ό,τι φαίνεται απομακρύνεται περαιτέρω η περιβόητη επιστροφή στις αγορές. Η χώρα και οι τράπεζές της θα εξακολουθήσουν επί μακρόν να εξαρτώνται από τα ευρωπαϊκά ταμεία και από τους «εθελοντείς» ομολογιούχους. Ιδού ένα κρίσιμο μακροσκοπικό χαρακτηριστικό της υπό διαμόρφωσιν κατάστασης: η δυνητικά δυσμενής επίδραση της αναπόφευκτης οικονομικής εξάρτησης επί της πολιτικής ανεξαρτησίας της χώρας. Με ανοιχτά τα κρίσιμα γεωπολιτικά θέματα, στην εκμετάλλευση και την κυριαρχία του Αιγαίου και της ΝΑ Μεσογείου, στα ελληνοτουρκικά, στο μεταναστευτικό, με την Κύπρο τραυματισμένη οικονομικά κι αυτή σε μια κρίσιμη καμπή, ποιες δυνατότητες ελιγμών θα απομένουν στην εξαρτημένη οικονομικά Ελλάδα; Αδηλο.

Αδηλος είναι προς το παρόν και ο βαθμός παρέμβασης των δανειστών στη διαμόρφωση εσωτερικής πολιτικής, καταρχάς στα αιμορραγούντα δημοσιονομικά, αλλά και στη διατήρηση του αναγκαίου πλαισίου κοινωνικών παροχών, στη διοχέτευση πόρων για αναπτυξιακές δραστηριότητες, ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, δημιουργία θέσεων εργασίας. Ας μη λησμονούμε ότι η ύφεση και η ανεργία απειλούν μια ολόκληρη γενιά και επιταχύνουν επικίνδυνα τον δημογραφικό μαρασμό. Ως εκ τούτου, μετά τη χθεσινή τεχνητή αναπνοή, παραμένει κατεπείγουσα η ανάγκη επανεκκίνησης: στο πολιτικό σύστημα, στο παραγωγικό μοντέλο, στο αξιακό πλαίσιο, ταυτοχρόνως. Και το ιστορικό ερώτημα: Ποιες ηγεσίες, ποια υποκείμενα θα επανεκκινήσουν την ημιλιπόθυμη Ελλάδα;

Χθες η Αθήνα του καύσωνα αλλού ήταν άδεια σαν αυγουστιάτικη κι αλλού ήταν πηγμένη κατακίτρινη, από ταξί απεργούντα. Αδεια-γεμάτη, παντού εν συγχύσει. Κίτρινες θύελλες στο λιμάνι και στο αεροδρόμιο, αλλά οι ταξιδιώτες έστεκαν ανήμποροι στο λιοπύρι, εφόσον δεν γνώριζαν ή δεν εξυπηρετούνταν από τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Οι ταξιτζήδες διαμαρτύρονταν για το λεγόμενο “άνοιγμα” του επαγγέλματος, ουιαστικά για την απελευθέρωση των αδειών ταξί. Η διαμαρτυρία τους πήρε μορφή αναμενόμενη: με τα οχήματά τους προκάλεσαν έμφραγμα σε ορισμένους κόμβους. Οι αντιδράσεις ανάμικτες. Αφενός, αδράνεια, μια παράξενη αδιαφορία, σχεδόν μοιρολατρική· όλα έχουν συμβεί τον τελευταίο χρόνο. Ενημερωμένοι οι επιβιωτές της τρελοαθήνας, απέφευγαν συμφορημένους κόμβους, μετέθεταν ή ακύρωναν δουλειές στις καυτές ζώνες, αυτοσχεδίαζαν, εντέλει σιχτίριζαν κουρασμένα τους μάλλον αντιπαθείς, καίτοι πενόμενους πλέον, ταρίφες και συνέχιζαν τον συνήθη βίο μετ’ εμποδίων.

Η άλλη αναμενόμενη αντίδραση: βλάπτεται ο τουρισμός. Πράγματι βλάπτεται. Αλλά πόσα άλλα έχουν ήδη βλαφθεί και πόσα περισσότερα ακόμη θα βλαφθούν στα δύσκολα χρόνια πυο έρχονται… Η επωδός περί βλαπτόμενου τουρισμού, μαζί με τη νεύρωση «βλάπτεται η εικόνα της χώρας», απηχεί τον τρόπο που βλέπουμε τη χώρα, παραγωγικά, οικονομικά, υπαρξιακά: σαν τουριστικό προορισμό, και σαν βιτρίνα αδιατάρακτη, τακτοποιημένη, με γαλήνια μανεκέν και ζωηρές ταμπελίτσες τιμών και προσφορών. Λες και όλος ο παραγωγικός ιστός, όλος ο δημόσιος βίος, όλη η Ελλάδα, περιστρέφονται γύρω από τον τουρισμό, λες και ο τουρισμός από μόνος του μπορεί να απαντήσει στις αγωνιώδεις ανάγκες της χρεοκοπημένης χώρας, λες και είναι ο τουρισμός το μόνο και κυρίαρχο αναπτυξιακό πεδίο. Δεν είναι.

Η τουριστική δραστηριότητα αποδίδει σήμερα περίπου το 15,5-16% του ΑΕΠ, με προοπτική να φτάσει το 21-22% μετά δέκα χρόνια. Και απορροφά και το 18% του εργατικού συναμικού. Αυτό είναι. Σημαντικό πολύ αλλά οριακό. Το 84% του ΑΕΠ προέρχεται από άλλες δραστηριότητες. Ωστε η μόνιμη ανησυχία για τη διαταραχή του τουρισμού οφείλεται εν μέρει στην υπερβολικά έντονη εποχικότητα του ελληνικού τουρισμού και εν πολλοίς στις υπερβολικά μεγάλες προσδοκίες για τις σωτήριες επιδόσεις του. Η ανησυχία τρέφεται επίσης από την επίγνωση της χαμηλής ποιότητας υπηρεσιών και της ασυνεχούς, ασυνάρτητης πολιτικής τουρισμού, στο όριο της αυτοδυσφήμησης: αυτά είναι η πραγματική, διαρκής ζημιά.

Μα είπαμε νωρίτερα: το πήραμε απόφαση, ο βίος μας κυλά μετ’ εμποδίων, αργά, βασανιστικά, με αυτοσχεδιασμούς επιβίωσης και τελετουργικά σιχτιρίσματα.

Αποκαρδιωμένος από την αυτολοιδορία, μπαϊλντισμένος απ’ τα φυλετικά στερεότυπα που ακοντίζουν λαϊκές φυλλάδες του Βορρά κατά του οκνηροπονηρού Νότου, αποκαμωμένος ν’ ακούω φίλους και γνωστούς, πρώην συνοδοιπόρους και συναδέλφους, να σιχτιρίζουν το κρατίδιο, το γένος, το έθνος και τη φύτρα τους, και να παρακαλούν να ‘ρθει ο Γερμανός, ο Ευρωπαίος, να βάλει τάξη στο ρωμέικο, κατατροπωμένος από την ορμή της εθελοδουλίας και του προδιαφωτιστικού ραγιαδισμού, ηττημένος, παραδομένος στην ιδιοτέλεια του χατζηαβάτη Γραικύλου, έγειρα στο ντιβάνι απομεσήμερο Ιουλίου στο νησί, αποκαμωμένος από τη ζέστη και το ιμάμ, χορτάτος από θάλασσα βαθυγάλαζη και μύρο φασκομηλιάς, άπλωσα το χέρι στο ράφι κι έπιασα ένα κοντόχοντρο τόμο:

Γιάννης Βλαχογιάννης, Ιστορική Ανθολογία, Ανέκδοτα – Γνωμικά – Περίεργα – Αστεία – Ιστορίες εκ του βίου διασήμων Ελλήνων 1820-1864. Βρήκα μια θέση στο πλάι, βολική. Ακολουθούσα τη σκέψη του φίλου Νίκου και του κυρίου Σπύρου, διαβάζοντας.

«Ο εθνικός ποιητής Σολωμός ζούσε στ’ Ακρωτήρι της Ζάκυθος με τον πιστό του υπηρέτη Λάμπρο, στο σπίτι του Στράνη. Ο υπηρέτης αργότερα διηγώταν: “Ενα μεσημέρι (1825) ακούμε κανονιές, και το αφεντικό εβγήκε έξω από την κα΄μαρά του και εστάθηκε στο λόφο. Επειτα ασηκώνοντας τα χέρια στον ουρανό εφώναξε δυνατά, μα πολύ δυνατά: ‘Βάστα, καϊμένο Μισολόγγι, βάστα!’ Και έκλαιγε σαν το παιδί”» (Απαντα Σολωμού, εν Ζακύνθω, 1880)

«Ο Κολοκοτρώνης στον εμφύλιο πόλεμο του 1825, που τον κυνηγούσαν τα κυβερνητικά στρατέματα (μ΄αρχηγό τους τον Κωλέτη), έφτασε σ’ ένα χωριό Ράδο της Γορτυνίας, και κάθισε κάτου από μια καρυδιά. Λυπημένος μονολογούσε: “Τι έχεις καρυδιά μου, και παραπονιέσαι; Μη σε πετροβολούνε τα παιδιά; Είναι γιατί έχεις τα καρύδια…”» (Αρκαδική Επετηρίς, 1906)

«Πήγαινα, διηγιέται ο ίδιος εις την τέντα μου κ’ έτρωγα ολίγο ψωμί· μου είπε (κάποιος φίλος, ο Αναγν. Ζαφειρόπουλος): “Αϊντε, Κολοκοτρώνη, παιδεύσου, παιδεύσου, και η πατρίς σου θέλει σε ανταμείψει”. Εγώ του αποκρίθηκα ότι: “Εμένα η πατρίς θα πρωτοεξορίση”» Και η τύχη το έφερε και αλήθευσα». (Ο Γέρων Κολοκοτρώνης, του Γ. Τερτσέτη)

«Ο παλιός επίσημος αγωνιστής, ο Βρεσθένης Θεοδώρητος, επί Οθωνα προβιβασμένος Σελλασίας, ήτανε στα στερνά του (πέθανε Απρίλη 1843). Ο Γενναίος Κολοκοτρώνης φιλος του στενός, θέλησε να τονέ ρωτήση το τελευταίο του θέλημα. “Εχεις καμιά παραγγελιά, Σεβασμιώτατε; Για την κατάστασή σου τι έχεις να μου πης;” “Κατάσταση; είπε ο ετοιμοθάνατος· να ο καναπές με την παλιόψαθα, και οι πέντε καρέκλες· αυτά είναι η κατάστασή μου… Τι να μοιράσω στπυς δικούς μου; Αν θέλη το Εθνος ας λάβη φροντίδα. Εγώ τους αφίνω την ευχή μου… και την πατρίδα ελεύθερη, κληρονομιά τους…”» (εφημ. Αιών, 1852)

«Μια μέρα ο Κυβερνήτης [Καποδίστριας] βγήκε περίπατο από τ’ Ανάπλι συντροφιά μ’ ‘ενα γερουσιαστή. Εκεί που περπατούσανε συλογισμένοι, είπε ο Κυβερνήτης άξαφνα: “Α, πόσα πλούτη έχει η Ελλάδα!” Ο γερουσιαστής παράξενος ρώτησε, πού είναι αυτά τα πλούτη. “Στα σπλάχνα της γης”, είπε ο Κυβερνήτης.» (Ηχώ των Επαρχιών, 1843)

«Οι επίσημοι Καπεταναίοι της Επανάστασης είχανε διάφορα παρατσούκλια μεταξύ τους. Το Δυσσέα Ανδρούτσο τονέ λεγανε οι φίλοι του Γερο-Χουλιάρα για τις πονηριές και τα τερτίπια του. Γέροντα λέγανε το Γκούρα για τη φρονιμάδα του. Γύφτο τον Κολοκοτρώνη για το χρώμα του. “Αδελφέ Γύφτο” έγραφε ο Αντρούτσος στον Κολοκοτρώνη σ’ ‘ενα γράμμα του. Γύφτο λέγανε και τον Καραϊσκάκη. “Γύφτο, Γύφτο”, (τούγραφε ο Κολοκοτρώνης) έχεις να κάμης με σόϊ γύφτικο και στοχάσου” (το σόι το δικό σου)» (Voutier, Memoires)

«Οταν ο Καραϊσκάκης πήγε στ’ Ανάπλι, στα 1826, ενώ την Αθήνα την πολιορκούσε ο Κιουταχής, και διορίστηκε Γενικός αρχηγός των στρατευμάτων της Ρούμελης για να πάη να πολεμήση, παρουσιάστηκε στη Διοικητική Επιτροπή. Τότε ο Πρόεδρος της Επιτροπής, ο Α. Ζαϊμης, πρώτος τονέ συχώρεσε για την παλιά τους έχτρα, που βαστούσε από τον καιρό του εμφύλιου πολέμου, όταν ο Καραϊσκάκης είχε κάμει πολλά κακά στα σπίτια και τα χτήματα των Ζαϊμηδων, στην Κερπινή. Ο Ζαϊμης όμως γενναιόκαρδος τονέ συχώρεσε. Ο Καραϊσκάκης δάκρυσε. Τότε φιληθήκαν οι δυο και ξεχαστήκαν τα περασμένα. Στη σκηνή αυτή έτυχε ναναι ο Υδραίος Βασίλης Μπουντούρης κ’ είπε στον Καραϊσκάκη: “Δεν έκαμες ως τώρα όσο έπρεπε το χρέος σου στην πατρίδα, Καραϊσκάκη· ο θεός να σε φωτίση να το κάμης από εδώ κι’ ομπρός…” “Δεν τ’ αρνιώμαι!” αποκρίθηκε ο Καραϊσκάκης. “Οταν θέλω γίνομαι άγγελος, κι’ όταν θέλω πάλε γίνομαι διάβολος. Από τώρα έχω σκοπό να γίνω άγγελος”». (Από πολλές πηγές)

Η ανακύψασα συζήτηση περί αμοιβών και προνομίων των βουλευτών, μετά τις θεαματικές χειρονομίες των κ.κ. Χαράς κεφαλίδου και Κυρ. Μητσοτάκη, μάλλον διεξάγεται παραπλανητικά. Καταρχάς, υπό τις παρούσες συνθήκες επιλεκτικής πτώχευσης και ανεξέλεγκτης ύφεσης, η παραίτηση από το υπηρεσιακό αυτοκίνητο και τις αμοιβές των επιτροπών, έχει μεν μια συμβολική σημασία, αλλά καμία υλική αξία. Η δε συμβολική σημασία αποβαίνει και αυτή ελάχιστη, στο μέτρο που η συζήτηση για τις ιστορικές ευθύνες του παρακμάζοντος πολιτικού προσωπικού σμικρύνεται εντοπιζόμενη στο leasing και τα έξτρα.

Αλλα είναι τα τρωτά και τα νοσογόνα του συστήματος. Είναι ο ευτελισμός των Εξεταστικών Επιτροπών, οι οποίες ουδέποτε έχουν τιμωρήσει ουσιαστικά έναν υπουργό. Είναι η σκανδαλώδης ασυλία των βουλευτών, ακόμη και σε εξόφθαλμες περιπτώσεις ποινικών παραπτωμάτων ή προσωπικών αντιδικιών. Είναι η ανορθολογική και ιδιοτελής ανισοκατανομή των εδρών, με το κοσμοβριθές Λεκανοπέδιο να υποεκπροσωπείται δυσανάλογα. Είναι ο υποκριτικά ατελής έλεγχος των προεκλογικών δαπανών των βουλευτών, και η κοροϊδία της δήλωσης πόθεν έσχες. Είναι οι ανεπαρκείς, αστοιχείωτοι βουλευτές που ψηφίζουν νόμους χωρίς να τους έχουν διαβάσει Είναι ίσως οι υπεράριθμοι βουλευτές. Είναι οι βουλευτές που δεν ψηφίζουν κατά συνείδησιν, αλλά κατ΄επιταγήν.

Κατά τα λοιπά, ένα χρονομισθωμένο αυτοκίνητο, η υποστήριξη τηλεπικοινωνιών, η υποστήριξη επαρκούς βουλευτικού γραφείου, και η εν γένει αμοιβή σε επίπεδα ανώτερου εταιρικού στελέχους, είναι υποχρέωση της πολιτείας προς τους αιρετούς, ούτως ώστε να αφοσιώνονται απερίσπαστοι στο καθήκον τους. Η θωράκιση της ανεξαρτησίας του βουλευτή, έναντι των αφανών χορηγών και των λόμπι, γίνεται δυνατή και με την υλική του ανεξαρτησία. Η έντιμος πτωχεία του πολιτικού ανδρός είναι ευκταία ίσως, αλλά δεν μπορεί να επιβληθεί θεσμικά. Ας τελειώνουμε με την υποκρισία: Το νοσογόνο πολιτικό χρήμα δεν βρίσκεται στις φανερές αμοιβές και στα υβριδικά με leasing. Αλλού βρίσκεται.

Το Μνημόνιο, πέρυσι τον Μάιο, πέρασε κοινοβουλευτικά και στη συνείδηση της κοινής γνώμης ως η μόνη εναλλακτική έναντι της χρεοκοπίας. Ενα χρόνο αργότερα, το πολύ οδυνηρότερο Μεσοπρόθεσμο ετέθη ενώπιον του ασπαίροντος πλήθους ως δίλημμα και πάλι: Μεσοπρόθεσμο ή χρεοκοπία. Ελάχιστες ημέρες μετά την περιπετειώδη ψήφιση του Μεσοπρόθεσμου, η λέξη που πλανάται στα χείλη αξιωματούχων της τρόικας και αξιολογητών της αγοράς είναι η χρεοκοπία, η επιλεκτική. Το νέο στοιχείο ωστόσο είναι ότι για χρεοκοπία μιλάει πια και η κυβέρνηση.

Πρόκειται περί ανατροπής. Η κυβέρνηση εγκαταλείπει τη ρητορική του ελάσσονος κακού και των διλημμάτων και προχωρεί σε παραδοχή του τετελεσμένου, ουσιαστικά σε παραδοχή ήττας. Είναι φανερό επίσης ότι μετά τον περιπετειώδη ανασχηματισμό ο αντιπρόεδρος, και οιονεί πρωθυπουργεύων, Β. Βενιζέλος έκανε στρατηγική στροφή προς ένα είδος παρρησίας και υπερενημέρωσης, στηριζόμενος στην ευφράδειά του αλλά κυρίως παρακινούμενος από ένστικτο πολιτικής επιβίωσης: ουδείς πιστεύει πλέον ότι η Ελλάδα θα βγει οσονούπω στις αγορές, ουδείς πιστεύει ότι το Μεσοπρόθεσμο μπορεί να σώσει τη χώρα. Ο Β. Βενιζέλος αποφάσισε να πει την αλήθεια, ό,τι δεν είπε ο προκάτοχός του, αλλά είναι μάλλον αργά. Χάθηκε πολύτιμος χρόνος με ερασιτεχνικές, σπασμωδικές κινήσεις άπειρων, ανιστόρητων και ολιγόψυχων ηγετών, σε διεθνές περιβάλλον εξαιρετικά δυσμενές και ρευστό.

Υπό μία έννοια, η ήττα αυτών των πολιτικών αυτοσχεδιασμών είναι ήττα μιας σχολής πολιτικής διοίκησης, και είναι εκδίκηση της πολιτικής. Είναι ήττα των μάνατζερ τεχνοκρατών, οιονεί υπουργών, που είναι αρεστοί στις αγορές και μιλούν την ίδια γλώσσα, διοικούν με εταιρείες συμβούλων, και επιτίθενται φραστικά στο κράτος το οποίο οι ίδιοι διέφθειραν και είναι ανίκανοι να το βελτιώσουν. Εντούτοις το κράτος δεν είναι Μη Κυβερνητική Οργάνωση ή corporation, είναι ιστορική οντότητα άλλου γένους και εντελώς άλλων απαιτήσεων· οι διοικητικές αστοχίες δεν ζημιώνουν μετόχους, καταστρέφουν κοινωνίες.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, το μάθημα είναι δυστυχώς πολύ πικρό· οι εγχώριοι αυτοσχεδιασμοί και ο μεταμοντέρνος μεσσιανισμός, με ιστορικό υπόστρωμα πελατειακότητας και ανορθολογισμού, προσέκρουσαν στη μείζονα διεθνή κρίση και τη συστημική κρίση της ευρωζώνης. Από την πρόσκρουση η Ελλάδα θα βγει λαβωμένη· το επίπεδο διαβίωσης θα απομειωθεί, η δημόσια περιουσία θα απομειωθεί, ενδέχεται δε να απειληθούν και κυριαρχικά της δικαιώματα. Η πολιτική αναδιάρθρωση θα είναι το αμέσως επόμενο στάδιο: οι δημοσκοπήσεις για δεύτερο συνεχή μήνα καταγράφουν ανατροπή των πολιτικών συσχετισμών. Η ανατροπή αυτή ίσως σημαίνει την αρχή της αναδόμησης του φθαρμένου πολιτικού συστήματος, και την επώδυνη, πλην επείγουσα και αναγκαία, μετακίνηση της χώρας προς άλλο παραγωγικό μοντέλο και άλλο αξιακό πλαίσιο.

Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι στην Ελλάδα δεν πάσχουμε από έλλειψη κράτους. Υπάρχει άφθονο γύρω μας, μάς καταπνίγει, αλλά όχι λόγω της δράσης· λόγω της αδράνειάς του. Συχνά και λόγω της πονηρής υστεροβουλίας του, κάποτε εξαιτίας και της μοχθηρίας του. Ομως αυτό είναι άλλη συζήτηση από το να ζητάμε αλόγιστα να απομειωθεί το κράτος και τις δραστηριότητές του να τις ανάλάβουν ιδιώτες. Στις περισσότερες περιπτώσεις αυτή η μεταβίβαση κρατικών δραστηριοτήτων είναι αδύνατη, διότι το κράτος δεν νομοθετεί μόνον και δεν ρυθμίζει ουδέτερα και αμερόληπτα, αλλά παράγει πολιτική βούληση και πολιτική σκέψη, διερμηνεύοντας έτσι τη λαϊκή κυριαρχία, θεμέλιο της δημοκρατίας.

Ο βουλευτής, ο υπουργός, ο δημοτικός άρχοντας, κάθε αιρετός, γι΄αυτήν ακριβώς τη ζωτική δημοκρατική λειτουργία τιμάται με ψήφο: για να σκέφτεται, να αποφασίζει, να δρα, να προασπίζεται το δημόσιο συμφέρον και να αναλαμβάνει την ευθύνη για όλα αυτά. Αν αναθέτει τις λειτουργίες αυτές σε τρίτους, μη εκλεγμένους, σε τεχνοκράτες, σε συμβούλους, σε οίκους υποστήριξης, ποια η δική του λειτουργία; Μήπως αυτοακυρώνεται;

Ο συλλογισμός αυτός γεννιέται εύλογα καθώς διαβάζουμε καθημερινά για οίκους συμβούλων, τεχνοκρατών και αξιολογητών, που αναλαμβάνουν όλο και περισσότερες λειτουργίες κρατικές, που αφορούν εκτίμηση, σκέψη, σχεδιασμό ― ουσιαστικά, βούληση. Το κόστος είναι μεγάλο, και υπό τις παρούσες συνθήκες πτωχείας, δυσβάστακτο και ίσως παράλογο. Λόγου χάριν, προ ημερών, ο νέος υπουργός Περιβάλλοντος Γ. Παπακωνσταντίνου, στις παρθενικές εξαγγελίες του, ανακοίνωσε κάτι καινοφανές για το Πράσινο Ταμείο που σύστησε η προκάτοχός του κ. Τίνα Μπιρμπίλη: για την περιουσία του, προερχόμενη από τα πρόστιμα των ημιυπαίθριων και άλλων ρυθμίσεων, εκτιμώμενου ύψους 1 δισ., η οποία προορίζεται για περιβαλοντικές αναπλάσεις, θα προσληφθούν εξωτερικοί σύμβουλοι, ιδιωτικές εταιρείες.

Αυτό δεν το είχαμε ακούσει από την προηγούμενη υπουργό. Υποθέτουμε όμως ότι η στρατηγική αναπλάσεων και όλη η πορεία τους είναι αυτονοήτως έργο και καθήκον της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Περιβάλλοντος και των υπηρεσιών του. Αν δεν μπορεί να σκεφτεί, να σχεδιάσει και να επιβλέψει μια τέτοια δράση, τότε τι είδους υπουργείο είναι; Ακόμη κι αν χρειάζεται τεχνική συνδρομή, γιατί δεν ζητά τη βοήθεια μιας ομάδας επιστημόνων από τα Πανεπσιτήμια έναντι μικρής αμοιβής, σαν προσφορά προς τη δοκιμαζόμενη πατρίδα; Ποια ιδεολογία επιβάλλει μια πολυδάπανη μέθοδο εργασίας, κατάλληλη ίσως για μια πλούσια πολυεθνική, αλλά όχι για μια χώρα στο χείλος της καταστροφής; Και εν πάση περιπτώσει, με ποια πολιτική ηθική τα επείγοντα έσοδα από μια αμφιλεγόμενη πρακτική (που νομιμοποιεί αυθαιρεσίες), θα δαπανηθούν πολυτελώς σε οίκους συμβούλων; Είναι σαν λέμε ότι για τα αναλόγως αμφιλεγόμενα και άδικα, πλην επείγοντα, έσοδα της περαίωσης χρειαζόμαστε πληρωμένες συμβουλές ειδικών για το πώς να τα διαθέσουμε…

Ο πολιτικός ηγέτης βρίσκεται στη θέση του για να βούλεται και να βουλεύεται, και να αναλαμβάνει την ευθύνη του, όχι για να αγοράζει βούληση και σκέψη.


Γυμνώνεται η ζωή, και φανερώνει τον σκελετό, την ουσία. Κι όσο γυμνώνεται, όλες οι μιλιές και οι ήχοι συμφύρονται αξεδιάλυτα, τα ασήμαντα αποκτούν ξεχωριστό βάρος, όλα γίνονται οιωνοί, σημάδια, και καθώς ανάκατα στροβιλίζονται στον νου, παίρνουν απρόοπτα νοήματα, δείχνουν προς τον ζόφο και το φως μαζί, παίρνουν μυθικές διαστάσεις, αραιά και πού παραγορητικές, συχνότερα καταθλίβουσες.

Ηθογραφία. Ωριμη κυρία, φιλάρεσκη, περιγράφει ζευγάρι, περιγράφει μια ζωή βγαλμένη από πικρή ηθογραφία: ο σύζυγος Δον Ζουάν, ευπροσήγορος, γοητευτικός, άπιστος κατά συρροή, η σύζυγος σοβαρή, αυστηρή, αμίλητη, αυτός με δεσμούς αλλεπάλληλους, σοβαρούς δεσμούς, με γκαροσνιέρες διαρκώς, με γυναίκες νεότερες καριέρας, αυτή εκλεκτή επιστήμων, ανήσυχη για το τι θα πεί ο κόσμος, αγέλαστη, σαν καθηγήτρια Αρσακείου, άνθρωπος τυπικός της αξιοπρέπειας, και πώς ντυνόταν, κι αυτός πίσω από έρωτες και ποδόγυρους, τον ήξεραν όλα τα κοσμηματοπωλεία, χρυσαφικά στη γυναίκα του, χρυσαφικά στις ερωμένες, και τι ντύσιμο, τι στυλ, τι γλυκιά γλώσσα, άνθρωπος του κόσμου. Εζησαν μαζί χρόνια πολλά.

Ρεαλισμός. Ο διευθυντής της τράπεζας αφηγείται πώς έτρωγε ψαρούκλες ο παλαιός υπουργός στο επίνειο ― και τότε λέγανε ότι τα “έπιανε”. Μιλάει με πίκρα, με τζάχτι, μετανιώνει που δεν τον γιαούρτωσε τότε, τώρα είναι αργά. Ο ακροατής του φεύγει ζαλισμένος, σπρωγμένος από το μικρό αλλά τόσο απτό μίσος. Ο μαγαζάτορας πιο κάτω: τη δική μου οικογένεια ποιος θα την προστατέψει από τη φτώχεια που την απειλεί; Δεν παίρνει απάντηση. Γιατί δεν λένε την αλήθεια; Ας πτωχεύσουμε, μουρμουρίζει, αυτή η εκκρεμότητα δεν αντέχεται πια. Ακίνητα βλέμματα. Ολα εκκρεμούν, μέσα στην άδεια τράπεζα, όπου πειράζονται δυο παιδαρέλια, στο μπακάλικο εκκρεμείς οι σιωπηλοί πελάτες, στο βιβλιοπωλείο, όλα μετέωρα, ασταθή, βασανιστικά.

Εκκρεμεί το καλοκαίρι. Ανταλλάσσουμε ευχές για τις διακοπές. που πλησιάζουν αλλά κανείς δεν τις επικαλείται, δεν κλείνουν, δεν τις μελετάνε, σαν ζόμπι βαδίζουμε μες στο αβάσταχτο καλοκαίρι, τόσο ωραίο που θα ‘ναι στα νησιά και στα όρη, τόσο απόμακρο.

Γκόθικ. Τη νύχτα υπνωτισμός με Game of Thrones, σήριαλ fantasy, άχρονος μεσαίωνας, στον κόσμο των Επτά Ρηγάτων-Βασιλείων, περιμένοντας τον αμείλικτο χειμώνα των απέθαντων Λευκοπερπατητών που θα ‘ρθουν απ’ τον Βορρά. Οσο πιο άψαχνη η μεταμοντέρνα δημοκρατία, όσο βαθύτερα ζούμε μες στη βιοπολιτική που μας στερεί έδαφος και σώμα, τόσο πιο αχαλίνωτη γίνεται η μυθοπλασία που τρέφει τον αμφιβληστροειδή και τον ρινεγκέφαλο. Το Game of Thrones συνεχίζει τον Αρχοντα των Δαχτυλιδιών, τον Κλαύδιο και τη Ρώμη, αδρή αλληγορία για την εξουσία, σε έναν γκόθικ κόσμο που κυριαρχείται από Παλαιούς Θεούς, απόλυτους ηγεμόνες, φατρίες, οίκους, αίμα, στρατιώτες, ευνούχους, πόρνες και ορδές βαρβάρων.

Οσο πιο ζοφερή η νεωτερική πραγματικότητα, τόσο πιο λαμπερό-αιχμηρό το γκόθικ, το φανταστικό, το θέαμα του αίματος· τόσο πιο εξαφανισμένη η δημοκρατία, και υπερτονισμένη η ωμή δύναμη του Αρχοντα και του Πολεμιστή, η κτηνωδία, η μαγεία, η λαγνουργία. Η κινηματογραφική βιομηχανία παράγει σαγηνευτικές ενδοσκοπήσεις, φαντασμαγορίες πέραν χρόνου και χώρου, με σκληρές αποδομήσεις της προτεσταντικής ηθικής, με αποθέωση μιας αναγεννησιακής πολιτικής σκληρότητας, με γοητευτικό ζωγράφισμα του ήρωα, του εξουσιαστή και του κτήνους·είναι φαντασμαγορίες για ακροατήρια που δεν αντέχουν πια να αντικρίζουν το έξω, την κόλαση του πραγματικού, και στρέφουν το βλέμμα μακριά, στη χώρα της φαντασίας, καταφύγιο παρηγοριάς και μέθης. Ο κόσμος ανασυντίθεται σαν παραλήρημα.

Η άνθηση του γκόθικ, του άχρονου, της απενεχοποιημένης σωματικής βίας και του σεξ, το νοητικό σπλάτερ, η αναπαράσταση του κόσμο σαν βίντεο γκέιμ, συμβαίνει σε μια ιστορική καμπή. Η δημοκρατία παγώνει μες στον επελαύνοντα χειμώνα. Ο κόσμος που ζούσαμε δεν έχει πια νόημα. Ο καπιταλισμός είναι ο δράκος που ξαναγεννιέται από το αδρανές αβγό, είναι η χρυσή ορδή και οι απέθαντοι.

Σαγηνευμένοι από το θέαμα της καταστροφής μας, ρουφάμε ίντριγκες, χαρακτήρες, τσεκούρια, αίμα, νάνους και σακάτηδες, φονιάδες, λύκους και κόρακες, εντρυφούμε σε φονικές ατάκες περί εξουσίας και δύναμης, περί μοίρας και υποταγής, σε μασκαράτες του Μακιαβέλι και του Νίτσε. Το γκόθικ εκτοπίζει την ηθογραφία της δημοκρατίας, εκτοπίζει τον ρεαλισμό, ακόμη και το πικρό πλην κομψό νουάρ, γιατί είναι το genre που εκφράζει με τον πιο αρμόζοντα τρόπο την αγωνία του καιρού, τον ρόγχο του οικείου κόσμου, το σβήσιμο του καλοκαιριού, την επέλαση του χειμώνα και της νύχτας.

Βυθιζόμαστε στον ναρκωτικό χειμώνα του γκόθικ καθώς μας τυλίγει το πιο απόμακρο, το πιο ανησυχητικό καλοκαίρι της ζωής μας.

Πληθαίνουν τα γεγονότα, πληθαίνουν και οι έγκυρες φωνές, που καταδεικνύουν τον συστημικό χαρακτήρα της κρίσης στην ευρωζώνη. Και πολύ περισσότερο, τους κινδύνους που διατρέχουν η ευρωπαϊκή αυτοσυνείδηση και η δημοκρατία από την αναμέτρησή τους με εθνικά χρέη και αθέατες αγορές. Στις φωνές που σημαίνουν συναγερμό για το παρόν της ευρωπαϊκής ηπείρου συγκαταλέγονται πολιτικοί ηγέτες, όπως οι έξι πρώην πρωθυπουργοί που ζητούν ευρωπαϊκό Νew Deal και έκδοση ευρωομόλογου, κορυφαίοι ιστορικοί και οικονομολόγοι όπως ο Μάρκ Μαζάουερ, που συζητά ένα ευρωπαϊκό Σχέδιο Μάρσαλ, όπως ο Αμάρτυα Σεν.

Τα τελευταία εικοσιτέτραωρα, η πρόσφατη καταρράκωση της πιστοληπτικής αξίας της Πορτογαλίας, φαίνεται να αφυπνίζει και τους νυν ηγέτες της Ευρώπης: αντιλαμβάνονται ότι οι αναβολές και οι δισταγμοί μόνο ανεπανόρθωτες καταστροφές μπορούν να επιφέρουν.

Αντιλαμβάνονται όμως την επισφαλή, δραματική ισορροπία στην οποία βρίσκονται ήδη οι κοινωνίες στις περιφερειακές χώρες των Μνημονίων; Αντιλαμβάνονται οι ηγέτες της Ε.Ε. ότι στην προσπάθειά τους να μην θιγούν κεφαλαιούχοι, θέτουν σε κίνδυνο ολόκληρο το πολιτικό και κοινωνικό οικοδόμημα της Ευρώπης;

Αιχμάλωτοι των στερεοτύπων θατσερικής και ρηγκανικής καταγωγής, οι ηγέτες της Ε.Ε. διστάζουν να υιοθετήσουν μια γενναία πολιτική διευθέτησης των χρεών και ρύθμισης των αγορών, δοκιμασμένη σε ανάλογες ιστορικές περιόδους. Διότι, όπως επισημαίνει ο Μαζάουερ, αμφιβάλλουν για την ισχύ τους. Αμφιβάλλουν αν μπορούν να επιβληθούν σε μια δράκα κερδοσκόπων και μάνατζερ, αυτοί, οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι 500 εκατ. πολιτών. Αμφιβάλλουν αν μπορούν να διασώσουν τρεις χώρες, το 5% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, και ανέχονται την τοκολυφία και την τρομοκρατία των γυμνών CDS.

Το πενιχρό διπλωματικό κεφάλαιο της Ελλάδος προς αυτή την κατεύθυνση θα έπρεπε να κινηθεί, με συμμαχίες και παραγωγή πρωτότυπης σκέψης. Φαίνεται όμως ότι η παρούσα κυβέρνηση έχει καταθέσει τα όπλα.

Ουδείς επιθυμεί τη βία. Ωστόσο το φάντασμά της αιωρείται πάνω από την δοκιμαζόμενη Ελληνική Δημοκρατία, άρα η αντιμετώπισή της δεν μπορεί να διεξάγεται μόνο με εξορκισμούς και ευχολόγια. Ας τη σκεφτούμε επί της ουσίας, για να μπορέσουμε να αποτρέψουμε την εξάπλωσή της. Οι αποδοκιμασίες και οι προπηλακισμοί εναντίον πολιτικών πυκνώνουν, όσο πυκνώνουν τα μέτρα περικοπών και φορολόγησης, όσο εντείνεται η ύφεση και, κυρίως, όσο εντείνεται η ανασφάλεια. Η σχέση είναι γραμμική. Αντιστοίχως, όσο αυξάνονται το πλήθος και το πάθος των διαμαρτυρόμενων, τόσο αυξάνεται εξ αντιδράσεως η ένταση της αστυνομικής βίας, όπως φάνηκε την Τετάρτη των Χημικών, 29 Ιουνίου.

Είναι φανερό ότι έχει ανοίξει ένας ανατροφοδοτούμενος κύκλος έντασης, ο οποίος δεν πρόκειται να διαρραγεί με ρητορικές καταδίκες που συνδαυλίζουν την αμοιβαία καχυποψία, αλλά μόνο με άρση των γενεσιουργών αιτίων. Κι επειδή η άρση των αιτίων της οργής δεν είναι εφικτή βραχυπρόθεσμα, πρέπει ως κοινωνία να βρούμε επειγόντως τρόπους καταλλαγής, αν επιθυμούμε να αποφευχθεί ο αλληλοσπαραγμός.

Τη μεγαλύτερη ευθύνη την έχουν η κυβέρνηση, πρωτίστως, οι πολιτικοί φορείς και οι διαμορφωτές κοινής γνώμης. Το πλήθος, των αγανακτισμένων και των σιωπηλών, συνομιλεί με αυτούς τους φορείς, και εν πολλοίς καθοδηγείται. Για να κατευναστεί το πλήθος, απαιτείται μια ορισμένη ειλικρίνεια εκ μέρους των κυβερνώντων και των πολιτικών ταγών, απαιτείται παρρησία και ανάληψη ευθύνης. Μεγάλο μέρος της οργής προέρχεται από την ανειλικρίνεια των κυβερνώντων, τη διπλή τους γλώσσα, αλλλά και από την πεποίθηση ότι η κυβέρνηση δεν είναι ικανή να βγάλει τη χώρα από την κρίση. Αυτή η διάχυτη αίσθηση αδυναμίας, μια βαριά malaise, κατακλύζει όλη την κοινωνία, την οδηγεί σε ασφυξία. Για να ανακουφιστεί, η κοινωνία εντοπίζει την πηγή δυσφορίας της στην κυβέρνηση: την εξέλεξε για να διαχειριστεί την κρίση, να οδηγήσει τη χώρα στα υπήνεμα· μα η χώρα βυθίζεται ολοένα στην ύφεση και την αδυναμία. Η αυτοκριτική είναι οδυνηρή και δυσχερής, η αδράνεια μεγάλη, η μετατόπιση της ευθύνης στους ηγέτες είναι η πιο εύκολη λύση.

Σε αυτή την περίσταση η πολιτική τάξη οφείλει να διαδραματίσει το γονεϊκό της ρόλο, να διασκεδάσει τους υπαρκτούς φόβους του λαού, να κατευνάσει τα πάθη με τρόπους δημοκρατικούς, να αναλάβει την ιστορική ευθύνη που της έλαχε. Καθήκον του πολιτικού ηγέτη, πολλώ μάλλον του αιρετού, είναι να ενσαρκώνει την πατρική φιγούρα: να είναι δίκαιος, να θέτει όρια, να προστατεύει, κα καθησυχάζει, να συζητά ενδελεχώς, να δίνει το παράδειγμα, να θυσιάζεται, και μόνο εφόσον εξαντληθούν τούτα να τιμωρεί. Ο βουλευτής Χρ. Πρωτόπαπας, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ και έμπειρος συνδικαλιστής, προ ημερών έδωσε ένα τέτοιο παράδειγμα έμπρακτης καταλλαγής: συζήτησε επί μιάμιση ώρα με ομάδα αγανακτισμένων πολιτών που τον προσέγγισαν σε ταβέρνα, και μάλιστα για το καυτό θέμα των βίαιων επεισοδίων της 29ης Ιουνίου. Ούτε αντεγκλήσεις ούτε γιαούρτια ούτε βέβαια σωματικές απειλές· απλώς, συζήτηση. Ανάληψη ευθύνης και βλέμμα στα μάτια. Είναι ένας τρόπος.

Η πίεση των Ευρωπαίων ηγετών προς το ελληνικό πολιτικό σύστημα, κυβέρνηση και αντιπολίτευση, ακολουθεί πλέον επικίνδυνες ατραπούς. Οχι μόνο για την κλυδωνιζόμενη Ελλάδα, αλλά για την ίδια την πολιτική ουσία της ενιαίας Ευρώπης. Οι ηγέτες των μεγάλων κρατών-μελών της Ε.Ε. αλλά και οι αξιωματούχοι των Βρυξελών ευρίσκονται προφανώς σε αμηχανία ενώπιον της δεινής κρίσης που μαστίζει τη ζώνη του ευρώ και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Δεν γνωρίζουν πώς ακριβώς θα βγουν από την κρίση τα κράτη και η ίδια η Ευρώπη, δεν γνωρίζουν ή δεν μπορούν να αποφασίσουν να θέσουν το εθνικό και ευρωπαϊκό συμφέρον υπεράνω του συμφέροντος των χρηματοπιστωτικών ελίτ. Βρίσκονται σε πολιτική αφλογιστία.

Εν τη απογνώσει τους, κάποτε και με τοπική εκλογική ιδιοτέλεια, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιδρούν σπασμωδικά ή και σκαιά απέναντι στον πιο αδύναμο και προβληματικό κρίκο της ευρωαλυσίδας, την υπερχρεωμένη Ελλάδα. Οι αφόρητες πιέσεις προς την αντιπολίτευση, η εκβιαστική εκμαίευση της συναίνεσης, το παιχνίδι με την 5η δόση, η κυνική δήλωση περί απωλείας της εθνικής κυριαρχίας από τον πρόεδρο του Eurogroup κ. Γιουνκέρ, η περιγραφή των Ελλήνων ως συλλήβδην οκνηρών και πονηρών, η χυδαία λαϊκιστική αρθρογραφία σε ευρωπαϊκά μέσα, χωρίς έρευνα και γνώση, όλα τούτα, αφενός, πυροδοτούν τον ευρωσκεπτικισμό και τον αντιδυτικισμό σε ευρύτατα στρώματα του συνθλιβόμενου ελληνικού λαού, αφετέρου, διαχέουν στους ευρωπαϊκούς λαούς ρητορεία μίσους και φυλετικά στερεότυπα. Ποια Ευρώπη θα προκύψει ύστερα από αυτό το κύμα μισαλλοδοξίας, όποτε και όπως παρέλθει η κρίση;

Στον πυρήνα της ελληνικής κρίσης βρίσκεται η ευρωπαϊκή κρίση. Κρίση ταυτότητας, κρίση συνείδησης, κρίση αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, κρίση ηγεσίας και οράματος, κρίση από σύγκρουση συμφερόντων. Συγκρούονται τα έθνη-κράτη και η συνομοσπονδία τους, με το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, παγκοσμιοποιημένο, επιθετικό και αχαλίνωτο. Και οι ηγέτες των δημοκρατιών αποδεικνύονται υποδεέστεροι των περιστάσεων, αφιλοσόφητοι, ανιστόρητοι, αναίσθητοι, ανίσχυροι, υποτελείς σε προσωπικές δεσμεύσεις και νοητικά στερεότυπα.

Η συζήτηση για έκδοση ευρωομόλογου και προστατευμένη διαχείριση των εθνικών χρεών, μια συζήτηση που ξεκινά από την εποχή του Ζακ Ντελόρ, πρέπει να ολοκληρωθεί επειγόντως, για τη διάσωση όχι μόνο των υπερχρεωμένων κρατών-μελών, αλλά για τη διάσωση και ενίσχυση της ίδιας της ευρωπαϊκής οντότητας. Το ευρωπαϊκό New Deal για την αναδόμηση της ευρωζώνης που προτείνουν οι έξι Ευρωπαϊοι ηγέτες σε χθεσινή τους διακήρυξη μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια τολμηρή πολιτική που θα δώσει νέα ισοτρική προοπτική στην Ευρώπη. Την προσυπογράφουν έμπειροι πολιτικοί, όπως ο Τζουλιάνο Αμάτο, τ. πρωθυπουργός της Ιταλίας, ο 
Γκι Βερχόφσταντ, τ. Πρωθυπουργός του Βελγίου, νυν επικεφαλής της Συμμαχίας Φιλελευθέρων- Δημοκρατών στο Ευρωκοινοβούλιο, ο Μισέλ Ροκάρ, τ. πρωθυπουργός της Γαλλίας, ο Μάριο Σοάρες, τ. πρωθυπουργός και Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Πορτογαλίας, ο Ενρίκε Μπαρόν, πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου, ο Γιάτσεκ Σαριούζ Βόλσκι, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Ευρωβουλής. Περιμένουμε να την προσυπογράψει και κάποιος πολιτικός ηγέτης από την κατ΄εξοχήν χώρα της κρίσης, την Ελλάδα.

 

Λάζαρος Σώχος, Εφιππος Κολοκοτρώνης, ορείχαλκος. 1900. φωτ.: 02.07.2011
«…Διδάσκων τους λαούς πώς οι δούλοι γίνονται ελεύθεροι»

Το ‘χουν οι Τετάρτες του θέρους 2011: από την πρώτη Τετάρτη 25 Μαϊου, πρεμιέρα των Αγανακτισμένων, έως την Τετάρτη 15 Ιουνίου της πολιτικής λιποθυμίας του Γ. Παπανδρέου υπό την πολιορκία του πλήθους, και την πρόσφατη Τετάρτη 29 Ιουνίου, της υπερψήφισης του Μεσοπρόθεσμου, με κόλαση δακρυγόνων και πλήθος τραυματιών στην πλατεία Συντάγματος. Κάθε τέτοια Τετάρτη, και κάθε μέρα ενδιαμέσως αυτό τον καιρό, όλο και περισσότεροι Ελληνες συνειδητοποιούν κατάπληκτοι την ιστορική αλλαγή, την αλλαγή παραδείγματος.

Κανείς δεν γνωρίζει προς τα πού θα τραβήξει η χώρα του Μεσοπρόθεσμου, εκτός από την ύφεση, την ανεργία και την εσωτερική υποτίμηση, αλλά όλοι αντιλαμβάνονται ότι η νέα εποχή ανατέλλει με βία και φόβο. Βία κατά την μετάπτωση του οικονομικού και κοινωνικού status της μεσαίας τάξης, βία με την εξαθλίωση των φτωχών, βία ακόμη και με τη μορφή χημικής καταστολής των αντιδρώντων πολιτών. Και φόβος: φόβος για το αβέβαιο ατομικό και οικογενειακό μέλλον, φόβος για την κοινωνική συνοχή, φόβος για την εθνική κυριαρχία της εξουθενωμένης και λοιδωρούμενης Ελλάδας.

Οταν θα λήξει το Μεσοπρόθεσμο, περί το 2014, και εφόσον δεν θα έχει επιβληθεί εν τω μεταξύ Μνημόνιο ΙΙΙ, θα ζούμε σε χώρα ή σε χώρο; Θα ζούμε σε ένα ανεξάρτητο δημοκρατικό κράτος ή σε έναν επιτηρούμενο χώρο, στον οποίο όλα θα έχουν πουληθεί, δεν θα υπάρχει η έννοια του δημόσιου αγαθού και του δημόσιου χώρου; Αναρωτιόμαστε πώς άραγε θα εργαστεί η ανεξάρτητη εταιρεία ιδιωτικοποιήσεων: Εν σπουδή και πανικώ; Θα αντέξει στην πίεση των επειγομένων δανειστών; Θα μπορεί να υπερασπιστεί το δημόσιο και εθνικό συμφέρον; Πώς θα αποτιμά την αξία των υδάτων και των αιγιαλών; Με ποια περιβαλοντικά και ιστορικά κριτήρια θα ερμηνεύσει την «πολεοδομική ωρίμανση»;

Δεν έχουμε βέβαια απαντήσεις για όλα αυτά. Μόνο ανησυχία. Η οποία ανησυχία θεριεύει όσο παρακολουθούμε τους Ευρωπαίους εταίρους μας να μεταλλάσσονται σταδιακά από δανειστές και διασώστες, σε τιμωρούς, σε εκνευρισμένους γείτονες, σε μοχθηρούς τιμητές που φορτώνουν στον αδύναμο κρίκο όλες τις αμαρτίες της Ευρώπης, να μεταλλάσονται ενδεχομένως και σε εκμεταλλευτές έτοιμους να επωφεληθούν από την χρεοκοπία του πρώην εταίρου και νυν δουλοπάροικου.

Διότι το χειρότερο που μπορούσαν να επιβάλλουν οι εταίροι στους Ελληνες το πράττουν ήδη: ταπεινώνουν έναν ολόκληρο λαό, τον παραδίδουν στη χλεύη, την απαξίωση, τη δυσφήμηση, την ενοχοποίηση. Κάνουν ιστορικό λάθος. Και μαζί τους παρασύρεται η πολιτική τάξη που εξελέγη δημοκρατικά για να κυβερνήσει τη χώρα δημοκρατικά: ενοχοποίησε τους πάντες, διαίρεσε ψυχικά τον λαό σε αλληλοσυγκρουόμενες συντεχνίες, κατέφυγε σε εκβιαστικά διλήμματα, χρησιμοποίησε κατά κόρον την προπαγάνδα και την καταστολή εν ονόματι μιας μυθικής συναίνεσης. Ναι, συναίνεση, αλλά σε ποιο έδαφος συνανήκειν; Ο αντιπρόεδρος Β. Βενιζέλος το έθεσε καίρια, μέσα στη Βουλή, απευθυνόμενος στην αξιωματική αντιπολίτευση: Ζήτησε συνεργασία για να μην καταλήξει η χώρα «απολύτως προτεκτοράτο». Ωστε η χώρα, κατά τον ευφυή αντιπρόεδρο, είναι ήδη προτεκτοράτο, εν μέρει τουλάχιστον.

Αυτό διακυβεύεται σήμερα: Αν η Ελλάδα θα παραμείνει κυρίαρχο κράτος, με λαό κυρίαρχο, ελεύθερο να διαθέτει εαυτόν ως βούλεται. Ιδού το έδαφος του συνανήκειν: η Ελλάδα, η χώρα, η πατρίδα ― η οποία τούτη τη στιγμή είναι προτεκτοράτο. Αυτό ακριβώς το ιστορικό φαινόμενο φαίνεται να μην αντιλαμβάνεται η σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου : τη μετάπτωση της χώρας σε προτεκτοράτο, το οποίο έναντι χρέους εκχωρεί όχι μόνο περιουσία, αλλά και κυριαρχία και βουλή και βούληση. Η κυβέρνηση δρα ως έντρομος διαχειριστής μιας κρίσης δανεισμού ―την οποία εν μέρει η ίδια προκάλεσε― εφαρμόζοντας μέτρα που τις υπαγορεύονται από αναλόγως ενδεείς και δογματικούς εταίρους-δανειστές. Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρό της, η κυβέρνηση δρα ήδη ως καθοδηγούμενη διοίκηση προτεκτοράτου.

Η Ελλάδα συγκροτήθηκε ως κράτος μετά πολυετή, αιματηρή εθνική επανάσταση. Η τρομερή όψη της ελευθερίας είναι η ιδρυτική συνθήκη της νεότερης Ελλάδας. Ολα τα ελαττώματα, όλες οι αδυναμίες αυτού του κράτους, όλες οι ασθένειες και οι προδοσίες των ελίτ, δεν μπορούν να σβήσουν τα προικιά της γέννησης: την ελευθερία, την ανεξαρτησία, την υπερηφάνεια. Εξ ου και ανά διαστήματα ο μαραζιάρης λαός τα υπερασπίζεται με αίμα. Την ευημερία, την άνεση, τη ΔΕΗ, τα λιμάνια, κι αν τα χάσουμε, μπορούμε να τα ξαναποκτήσουμε σχετικά εύκολα σε προβλεπτό χρόνο. Εχει συμβεί στο παρελθόν. Αλλά η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, η υπερηφάνεια, η αυτοδιάθεση, δεν αγοράζονται. Οχι αναίμακτα.

εικόνα: Cyberela

Η υπερψήφιση του Μεσοπρόθεσμου από τη Βουλή, κατά κοινή ομολογία, επιφέρει δυσβάστακτες περικοπές και φορολογήσεις σε ευρύτατα στρώματα του πληθυσμού, ακόμη και στα πιο αδύναμα. Βεβαίως, ανώδυνες λύσεις δεν υπάρχουν στην παρούσα φάση, και κυρίως η όποια λύση δεν εξαρτάται πλέον μόνο από την Ελλάδα.

Το μόνο ρεαλιστικό επιχείρημα υπέρ της επιβολής του κοινωνικά επώδυνου Μεσοπρόθεσμου είναι η χρονική απομάκρυνση της χρεοκοπίας, όχι η αποτροπή της. Το περσινό δίλημμα «Μνημόνιο διάσωσης ή Χρεοκοπία», τώρα ετέθη ως «Μεσοπρόθεσμο ή Θάνατος χωρίς 5η δόση». Η ελληνική κυβέρνηση, εξουθενωμένη πολιτικά, υποχρεώνεται από τους Ευρωπαίους να αγοράσει πανάκριβο χρόνο, με τίμημα την κοινωνική αποδιάρθρωση. Κατ΄ουσίαν, η κυβέρνηση βάζει υποθήκη την κοινωνία, κατά τις επιταγές των εταίρων-δανειστών, τιμωρώντας τυφλά, δηλαδή άδικα έως μοχθηρά, αδύναμους και ανθεκτικούς, έντιμους και φοροφυγάδες, πένητες και πλούσιους.

Είναι βαριά και παρακινδυνευμένη αυτή η υποθήκη. Διότι ουδείς μπορεί να γνωρίζει σε ποια κατάσταση θα βρίσκεται η κοινωνία κατά το οψέποτε πέρας του Μεσοπρόθεσμου ― αν δεν έχει επιβληθεί εν τω μεταξύ Μνημόνιο ΙΙΙ. Εικάζουμε βάσιμα εντούτοις ότι η κοινωνία θα υποφέρει πολύ, όχι διότι δεν επιθυμεί να αλλάξει και να χάσει τη βολή της, αλλά διότι η ύφεση και η ανεργία δεν θα σταματήσουν να σαρώνουν νοικοκυραίους και νοικοκυριά. Ουδείς τολμά να προβλέψει έναν εύλογο χρόνο επιστροφής των ανέργων στην εργασία, ούτε πότε θα ανασχεθεί η ύφεση. Και είναι βέβαιο ότι το δεύτερο δάνειο, όταν και αν δοθεί, θα συνοδεύεται από τρίτο κύμα λιτότητας.

Κι άλλες υποθήκες: η παρατεταμένη ύφεση και η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης δοκιμάζουν τις αντοχές της δημοκρατίας και της εθνικής κυριαρχίας. Χθες, ο Γερμανός αρθρογράφος της Frankfurter Allgemeine Zeitung, Michael Martens, περιέγραψε την κατάσταση στην Ελλάδα ως «περιορισμένη-συρρικνωμένη δημοκρατία». Προχθές, ο Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Β. Βενιζέλος, μέσα στη Βουλή, επεσήμανε ότι η χώρα κινδυνεύει να μετατραπεί σε  «απολύτως προτεκτοράτο». Ισως οι απειλές κατά της δημοκρατίας και της εθνικής κυριαρχίας να ακούγονται αφηρημένες προς το παρόν στα αυτιά του οικονομικά πληττόμενου, αλλά δεν παύουν να υφίστανται,  με απροσμέτρητο ιστορικό κόστος.

Μόνη ελπίδα εφεξής: οι Ευρωπαίοι ηγέτες να αποφασίσουν εντέλει τι είδους Ευρώπη επιθυμούν, και να λάβουν μέτρα ριζικής θεραπείας της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη. Σε αυτή την κατεύθυνση, η έκδοση ευρωομολόγου μπορεί να ανακουφίσει από τα χρέη τις δοκιμαζόμενες χώρες, και την Ελλάδα, και να ανοίξει οδό σωτηρίας για τους λαούς.

visit


Follow nikoxy on Twitter


91 κείμενα από 7


 



BETA


ΚΙΝΗΣΗ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΥΚΟΝΟΥ

Twitting

  • Να αλλάξει η βαθιά νοοτροπία διαφθοράς που διέπει τη δραστηριότητα γύρω από τη δόμηση -η ομιλία μου στην Ολομέλεια xydakis.gr/?p=9938 16 hours ago
  • Έχουμε το ανθρώπινο δυναμικό, τον τόπο, το κλίμα, παραγωγική βάση, ας κοιτάξουμε μπροστά-στην «Πρώτη Είδηση» το πρωί xydakis.gr/?p=9932 19 hours ago
  • Η αυθαίρετη δόμηση στο παρελθόν έγινε ανεκτή -αν δεν προστατεύθηκε κιόλας- αφήνοντας αρνητικό αποτύπωμα στη φύση, την οικονομία & νοοτροπία 19 hours ago
  • Τώρα στην Ολομέλεια: Οι στρατηγικές κινήσεις απαιτούν χρόνια να ωριμάσουν, το άνοιγμα στην Κίνα ξεκίνησε δέκα έτη πριν και αποδίδει σήμερα 19 hours ago
  • Πριν από λίγο στο Ράδιο Κρήτη 9,84 και τον Γιώργο Σαχίνη για τα μακροχρόνια οφέλη της επίσκεψης του ΠΘ στις ΗΠΑ crete-news.gr/%CE%BD%CE%BE%C… 20 hours ago
  • Η βόμβα διασποράς που κατακερματίζει το πολιτικό σκηνικό κυοφορείτο χρόνια πριν, από τα χρόνια της ευφορίας... xydakis.gr/?p=9927 20 hours ago

RSS vlemma_notes

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

ποστμαστερ

mail-3.gif

share

Wikipedia Affiliate Button

not only

keimena.gif

αρχειο

Blog Stats

  • 989,826 hits
Αρέσει σε %d bloggers: