You are currently browsing the monthly archive for Μαΐου 2009.

ielefantis_katzourakis

Ενα χρόνο από τον θάνατο του Αγγελου Ελεφάντη, ένας άλλος θάνατος, του Μιχάλη Παπαγιαννάκη, συνεργάτη και συνοδοιπόρου του στον “Πολίτη”, ανέβαλε το πολιτικό μνημόσυνο στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών, την περασμένη Τετάρτη. Η κηδεία υπερισχύει του μνημοσύνου.

Επανέρχομαι. Οπως επανέρχονται οι φίλοι του και πνευματικοί συνοδοιπόροι, από τα χρόνια του Παρισιού, το ‘60, έως το 2008, οι συνομιλητές του Αγγελου Ελεφάντη, του γραφιά, του πολιτικού νου, του ιστορικού άνδρα, του ασκητή ανθρώπου, του κατεξοχήν διανοούμενου. Επανέρχομαι σε έναν άνδρα, τον οποίο συνάντησα στη νιότη μου, όταν αυτός ήταν ώριμος, μια γενιά μεγαλύτερος· με οδήγησε ο αδελφοποιτός Παντελής, δικός μου συνοδοιπόρος στη γραφή και στον εγκοινωνισμό.

Σε αυτόν τον δύσκολο άνδρα, με τα χρόνια και με πηγαινέλα, αναγνώρισα έναν μακρινό πρόγονο, έναν άτυπο δάσκαλο, ένα καταγωγικό ίχνος.  Δεν ήμουν κομμουνιστής, δεν ήμουν τυπικός αριστερός, δεν ερχόμουνα από οικογένεια ανταρτών ή αριστερών, ο Πόλεμος και ο Εμφύλιος είχαν χτυπήσει την πόρτα της οικογένειάς μου σαν Μοίρα, αφήνοντας θάνατο και πένθος μεταξύ γυναικών. Η ιστορία της γειτονιάς μου έμοιαζε περισσότερο με το Τρίτο Στεφάνι του Ταχτσή, παρά με τα Minima Memorialia του Ελεφάντη. Ομως στα είκοσι-κάτι μου, ροκάς και ελευθεριακός, συνεπαρμένος εξίσου από τον Φρανκ Ζάππα, τον Φίλιπ Ντικ, τον Ντεμπόρ και τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, αναζητούσα προγόνους, πνευματικούς προγόνους, μύριζα τα πατήματά τους, τα μαρκαρίσματα των παλιότερων λύκων.

Ο Αγγελος Ελεφάντης ήταν ένας παλιός λύκος. Πολύ παλιότερος και βαθύς απ’ όσο τον κατάλαβα όταν τον πρωτογνώρισα, το ‘80, στην οδό Κέκροπος. Αρχισα να τον καταλαβαίνω μια δεκαετία αργότερα, όταν στήσαμε την εφημερίδα Εποχή. Αυτός μας μάζεψε, τριαντάρηδες πια, γραφιάδες ήδη, και μας έδωσε την ευκαιρία να γράφουμε πολιτικά κάθε βδομάδα, ελεύθερα, δηλαδή υπεύθυνα. Εκεί, στα Σάββατα του τυπογραφείου, στο γράψιμο επί του μαρμάρου, και σε όποια βόλτα ακολουθούσε σποράδην, άκουσα τον Αγγελο· τον άκουσα να κρίνει το γραφτό μου, τον ξανάκουσα να μιλάει για ληστές και αντάρτες, για βουνά, για πλοία μεταγωγών, για λαϊκούς ανθρώπους, για μνήμη βαθιά χαραγμένη, για τους ιδεότυπους του Καραγκιόζη· κι αυτά τα λίγα χρόνια κατ’ εβδομάδα σύμπλευσης, που γράφαμε πλάι-πλάι, είδα να μεταμορφώνεται και η γραφή του, να απλώνει, να μαλακώνει, να αποκτά μια τροπή αφηγηματική και ομιλητική, να αντηχεί χωνεμένα τις μιλιές των νεοτέρων, να γίνεται πιο πατρικός και αδελφικός. Να γράφει εντέλει: το κόμμα που μας έλαχε ― κι ο Σπύρος Ασδραχάς το εξήγησε ακαριαία: Τίμα ταν έλαχας Σπάρτην. 

Τολμώ να πω: ο αφηγητής του ξενυχτιού, ο συναρπαστικός συνομιλητής της ταβέρνας, ο λιτός και αυστηρός σύμβουλος στην ώρα της βιαστικής γραφής, ο μετασχηματισμένος ήδη αφηγητής, άφησε πίσω του οριστικά τα αλτουσεριανά σχήματα και τον όποιο βολονταρισμό, εκείνα τα χρόνια, του ‘90. Και οδηγήθηκε στο συγγραφικό επίτευγμα «Minima Memorialia – Η ιστορία του παππού μου», ένα μοναδικό κείμενο στα σύγχρονα ελληνικά γράμματα, χρονικό, μικροϊστορία, διήγηση και δοκίμιο μαζί, σμιλεμένο στην πέτρα, σκαμμένο σε αγριόξυλο με το τεράστιο τσεκούρι του αόρατου παππού.

Το κείμενο αυτό σαν συγκίνηση αισθητική και νοητική το βάζω πλάι στην «Ιστορία ενός αιχμαλώτου» του Στρατή Δούκα, πλάι στο «Σπίτι μου» της Μέλπως Αξιώτη, μόνο που εδώ δεν υπάρχει καν η αθωότητα του χρονικού, ή η ποιητική ροή της νοσταλγίας. Εδώ υπάρχει η συνειδητή απόφαση ενός βαθύτατα ιστορικού νου, να αφηγηθεί μια ιστορία-παραμύθι, μέσα από τα μισόλογα της γιαγιάς, θέλει να αφηγηθεί τον ματωμένο 20ό ελληνικό αιώνα σαν «ιστορία του λάθους», σαν το ατομικό πάθος που γίνεται αξεδιάλυτα συλλογικό, σαν το παρελθόν που είναι έτσι κι αλλιώς ιστορία: «παραμυθιάστηκα μ’ αυτή την ιστορία-παραμύθι, όπως στ’ αλήθεια παραμυθιασμένοι ήταν κι οι άνθρωποι όλ’ αυτά τα χρόνια που έφτιαξαν κι έζησαν την ιστορία τους» (σ. 16).

Αυτά τα λόγια του Α.Ε., γραμμένα το 2001, φωτίζουν όσα υποψιάστηκα από αυτόν, από τις σποραδικές αφηγήσεις του για «αρματολούς, κλέφτες, σαμαρίνες, τσοπαναραίους, ληστές, τσέτες λύκων, νομάδες…» Το καταγωγικό ίχνος που μας πρόσφερε ήταν ένα νήμα προς το ζων παρελθόν, προς την ιστορία σαν παραμύθι. Ετσι, σαν παλαιό άνθρωπο, σε ιστορία-παραμύθι, τον θυμάμαι.

ζωγραφική: Κυριάκος Κατζουράκης, «Τέμπλο»
Advertisements

Λίγες ημέρες προ των Ευρωεκλογών, από τις σφυγμομετρήσεις και τη διάχυτη αίσθηση, εικάζεται ότι την Δευτέρα 8 Ιουνίου, τρίτο κόμμα θα είναι η αποχή και τέταρτο κόμμα ένα brand name. Σε περιβάλλον ευρωεκλογών βέβαια, με την ψήφο χαλαρή έως ανέμελη πάντα, μια ψήφο που δείχνει όμως και την αδιαφορία για τον ευρωπαϊκό σχηματισμό, την μη κατανόηση της κοινής μοίρας, την αδυναμία να εκφραστούν πολιτικά οι λαοί σε αυτό το πολυδιαμεσολαβημένο επίπεδο της συνομοσπονδίας.

Πώς αντηχείται η λαϊκή βούληση στην τεράστια γραφειοκρατία των Βρυξελών, μη εκλεγόμενη και ελάχιστα επηρεαζόμενη από τους λαούς, και εντούτοις νομοθετούσα Οδηγίες που μετασχηματίζουν βαθιά τις ζωές των ευρωπολιτών; Αυτό δεν το λέει κανείς υποψήφιος, κανένα κόμμα, μα και κανείς δεν τους ρωτάει· ιδίως στην Ελλάδα, όπου οι ευρωεκλογές έχουν χαρακτήρα γκάλοπ ενόψει των βουλευτικών εκλογών, αφενός· και όπου η ερώτηση για την λειτουργικότητα και την αποτελεσματικότητα αυτού του μέγιστου ιστορικού εγχειρήματος, ο αναγκαίος υγιής ευρωσκεπτικισμός, αντιμετωπίζεται είτε με ιαχές είτε με ξόρκια, βαφτίζεται είτε ευρωλιγούρα είτε δυτικοφοβία.

Χωρίς συζήτηση λοιπόν. Χωρίς πολιτική άρα. Εξ ου και η ψήφος έχει κάτι, τόσο δα, από Eurovision: χαλαρά, σχεδόν χαρούμενα, μπορεί να πας, μπορείς και όχι, και δεν είναι απαραίτητο να ξέρεις τίποτε από Ευρώπη… Εξ ου και η εισπήδηση ενός brand name στο προσκήνιο, με αξιώσεις πολιτικής κερδοφορίας: οι Οικολόγοι-Πράσινοι, μελαγχολικό απομεινάρι ενός ελπιδοφόρου σχηματισμού του παρελθόντος, χωρίς πολιτική πλατφόρμα, απόντες από τις μεγάλες συγκρούσεις για το περιβάλλον, την κοινωνία, τον δημόσιο χώρο, ξυπνούν από τη νεκροφάνεια και φαίνεται να κερδίζουν συμπάθεια και έδρες. Με την αίγλη του ονόματος.

Η οικολογική πράξη, η πράσινη συνείδηση, η ευρωπαϊκή ταυτότητα, η ενέργεια, οι μεταλλαγμένοι σπόροι, οι πατέντες στα φάρμακα και στους αλγόριθμους, οι υδάτινοι πόροι, οι αποφάσεις για την κοινή γεωπολιτική μοίρα, είναι ασφαλώς πολύ σημαντικά πράγματα για να τα εμπιστευθείς σε περιστασιακούς διαμεσολαβητές και ανώνυμους γραφειοκράτες. Αλλά συμβαίνει.

PaspalisVasileios

Υπάρχει κρίση; Ή δεν υπάρχει; Μήπως υπάρχει μεν, αλλά προβλέπεται κάποια φάση ανάκαμψης από τον επόμενο χρόνο; Τα μηνύματα είναι αντιφατικά. Την περασμένη εβδομάδα διαπιστώθηκε επισήμως έκρηξη της ανεργίας στην Ελλάδα ― μάλιστα, της φανερής, καταγεγραμμένης ανεργίας. Μόνο το τελευταίο οκτάμηνο 163.729 άνθρωποι βρέθηκαν άνεργοι· οι απολύσεις αυξήθηκαν κατά 11,7 το α’ τρίμηνο, ενώ οι προσλήψεις μειώθηκαν κατά 19% για το 2008.

Ταυτοχρόνως, κορυφαίοι επιτελικοί κεντρικών τραπεζών, όπως λ.χ. ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Λουκάς Παπαδήμος, προβλέπουν ανάκαμψη από το 2011, ενώ στα χρηματιστήρια, μετά την κατάρρευση, το παιχνίδι με χαρτιά και προεξοφλήσεις προσδοκιών συνεχίζεται ως εάν να μη συμβαίνει τίποτε. Ως εάν… Τι κι αν ο Πολ Κρούγκμαν και άλλοι οικονομολόγοι, που είχαν μάλιστα επικρίνει τον άγριο νεοφιλελευθερισμό και είχαν προβλέψει τα χείριστα, μιλούν για δύσκολη και επώδυνη έξοδο από την κρίση, μιλούν για αλλαγή παραδείγματος και για ανάγκη παρέμβασης των κοινωνιών στην αυτονομημένη σφαίρα της οικονομίας;

Μπορούμε να αναφέρουμε και άλλα πολλά παραδείγματα, για τα διφυή, αντικορυόμενα μηνύματα. Το μήνυμα προς τις μεγάλες επιχειρήσεις είναι: κρίση είναι , θα περάσει, λάβετε θέσεις για να είσθε πιο ανταγωνιστικοί και πιο κερδοφόροι μετά την ύφεση· και σε αυτή τη δύσκολη φάση, τα κράτη θα συνεισφέρουν με γενναιοδωρία κεφάλαια και διευκολύνσεις. Το μήνυμα προς τον κόσμο της εργασίας είναι: η κρίση βαθαίνει και σας αφορά· θέσεις εργασίας χάνονται και θα χάνονται διαρκώς· ξεχάστε το παλαιό καθεστώς κοινωνικής προστασίας, προσφέρετε μεροκάματα και μισθούς για διάσωση των επιχειρήσεων, το μέλλον έχει πολλή ξηρασία.

Τι πράγματι συμβαίνει; Και τα δύο. Ο καζινοκαπιταλισμός, που θέριεψε τις τελευταίες δεκαετίες, με την εκδήλωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης επλήγη υλικά και, προς στιγμήν, απονομιμοποήθηκε, έχασε το αλάθητο και τη μονοκρατορία. Ακόμη και οι πιο πιστοί απολογητές του, είτε βουβάθηκαν είτε άρχισαν να συνηγορούν θερμά υπέρ της ρύθμισης, των κρατικών παρεμβάσεων, και βέβαια υπέρ της αρωγής: δισεκατομμύρια δημόσιου χρήματος σε τράπεζες και εταιρείες, για να μην παγώσει η αγορά. Ομως η αγορά παγώνει. Διότι οι πολίτες-εργαζόμενοι-καταναλωτές μένουν χωρίς δουλειά και χρήμα, στεγνοί, απελπισμένοι, τρομοκρατημένοι. Πρώτοι οι εργαζόμενοι δέχονται την παλίρροια της κρίσης, ως εάν η εργασία να φταίει για τα τοξικά προϊόντα και την κερδοσκοπική κυκλοφορία χρήματος και την εκθεμελίωση της πίστης. Ως εάν η εργασία να φταίει για την απαξίωση της εργασίας και τον ευτελισμό του ανθρώπου-πολίτη-εργαζόμενου από ένα σύστημα που τρέφεται με δημιουργία υπεραξιών και όχι αξιών.

Οπως ήδη έχουν πει πολλοί, η κρίση είναι πολιτική. Και πολιτικής υφής είναι η διχοστασία των εκτιμήσεων για την πορεία και την έκβαση της κρίσης. Οταν δεν μπορείς να διακρίνεις την ιδιοτέλεια πίσω από τα λόγια, αυτό το αντιφατικό διπλό μήνυμα είναι σαν το double bind της ψυχανάλυσης και της ανθρωπολογίας: είναι σχιζοφρενιογόνο.

Και είναι ιδιοτελές. Το διπλό μήνυμα υπηρετεί την τάξη πραγμάτων προ της κρίσης, πριν από την ηθική ήττα και την απονομιμοποίηση του νεοφιλελευθερισμού. Μετά το πρώτο σοκ, μετά τις οργισμένες και συχνά οξυδερκείς απαντήσεις πολιτικών ηγετών που πιάστηκαν στον ύπνο, μετά την κατάπληξη και την οργή των πληττόμενων λαών, μετά τον φόβο για κοινωνικές εκρήξεις, μετά τη ροή του δημόσιου χρήματος για ανάταξη των λαβωμένων κολοσσών που παρήγαγαν την κρίση, το σύστημα ανακάμπτει. Ο κόσμος κουράζεται, είναι φοβισμένος, η χρόνια πλύση εγκεφάλου λειτουργεί, τον στέλνει υποταγμένο και πειθήνιο στη Γιουροβίζιον και τη δημοκρατία των ψήφων SMS. To σύστημα που παρήγαγε κρίση, πλιάτσικο και καταλήστευση του πλούτου των εθνών, προσπαθεί να πέσει στα μαλακά, να εξηγήσει ότι η κρίση είναι τεχνική, και εν πάση περιπτώσει θα περάσει ― αλλά με θυσίες. Μονομερείς θυσίες βεβαίως. Θυσίες εις βάρος του κόσμου της εργασίας, με γενίκευση τoυ part time και του stage, με ασπιρίνες και μαντζούνια για θεραπεία της συστημικής νόσου, με ψεύδη και υπονομεύσεις στο σώμα της ήδη νοσούσας και λειψής δημοκρατίας.

Το διπλό μήνυμα, το double bind, είναι η ρητή έκφραση μιας ιδιότυπης Παλινόρθωσης που ήδη τελείται: επαναφορά στην κανονικότητα του εικονικού χρήματος, του τερατωδώς άνισου πλούτου και της οικουμενικής διασποράς ληστευμένων ζωών.

ζωγραφική: Βασίλειος Πάσπαλης

buzz it!

Του Νίκου Γ. Ξυδάκη
Η Ρόζα, ο Κορνήλιος και ο Ερμπερτ
Στο όριο της φαιδρότητας ήταν η διαμάχη κυβέρνησης-αντιπολίτευσης, με αφορμή τη φράση «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα», που εκτόξευσε ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ Γ. Παπανδρέου. Τα κυβερνητικά στελέχη, που αντέδρασαν οργισμένα, δεν έχουν ακουστά ούτε την περίφημη θεωρητικό και ακτιβίστρια Ρόζα Λούξεμπουργκ, μητέρα της διλημματικής φράσης ήδη από το 1916, ούτε τον φιλόδοφο Κορνήλιο Καστοριάδη, συνεχιστή αυτής της στοχαστικής παράδοσης από το 1948 και μετά· κοντολογίς, αγνοούν μείζονα ρεύματα της πολιτικής σκέψης του 20ού αιώνα. Εξ ου και οι ανιστόρητες απάντήσεις τους υπήρξαν φαιδρές.
Ωστόσο φαιδρή εμφανίζεται και η αξίωση του σοσιαλδημοκράτη Γ. Παπανδρέου να εμφανιστεί κληρονόμος της κόκκινης Ρόζας, η οποία δολοφονήθηκε από τα παρακρατικά Freikorps, κατ’ αντολήν του σοσιαλδημοκράτη ηγέτη Φρίντριχ Ερμπερτ. Σε εκείνο το συγκείμενο βέβαια, του ταραγμένου 1919, με την Γερμανία και την Ευρώπη ερείπια από τον Α’ παγκόσμιο, και την Ρωσική Επανάσταση να αλλάζει τον ρου της ιστορίας.
Η ιστορία εμπεριέχει αντινομίες, κι όταν την χρησιμοποιείς σκοπιμοθηρικά, υπονομεύει τον πονηρό ρήτορα, τον ειρωνεύεται. Αυτήν ακριβώς την ειρωνεία δεν αντελήφθη ―φυσικά― ούτε η γραμματέας του ΚΚΕ, Αλέκα Παπαρήγα, η οποία για άλλη μια φορά διεκδίκησε το χρίσμα και την ορθοδοξία του σοσιαλισμού για το κόμμα της· αναθεματίζοντας για άλλη μια φορά την Ευρώπη, και χλευάζοντας το ΠΑΣΟΚ που δεν έχει σχέση με τον «γνήσιο» σοσιαλισμό… Η κ. Παπαρήγα διεκδικεί κι αυτή την σπαρτακίστρια-συμβουλιακή Ρόζα, με τον ίδιο πρωτόγονο τρόπο που το κόμμα της αναστηλώνει ιδεολογικά τον Στάλιν.
Η άγνοια, η επιπόλαιη χρήση της ιστορίας ως ατάκας, ο σοσιαλισμός ως λάιφστάιλ, η λατρεία δογμάτων, η αμορφωσιά, η ιδιοτέλεια, χαρακτηρίζουν και τούτη τη φαιδρή διαμάχη περί ονομάτων και εικόνων, και τούτο τον άσκοπο βερμπαλισμό ― όπως χαρακτηρίζουν σχεδόν τον σύνολο δημόσιο λόγο των πολιτικών σήμερα.

Στο όριο της φαιδρότητας ήταν η διαμάχη κυβέρνησης-αντιπολίτευσης, με αφορμή τη φράση «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα», που εκτόξευσε ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ Γ. Παπανδρέου. Τα κυβερνητικά στελέχη, που αντέδρασαν οργισμένα, δεν έχουν ακουστά ούτε την περίφημη θεωρητικό και ακτιβίστρια Ρόζα Λούξεμπουργκ, μητέρα της διλημματικής φράσης ήδη από το 1916, ούτε τον φιλόσοφο Κορνήλιο Καστοριάδη, συνεχιστή αυτής της στοχαστικής παράδοσης από το 1948 και μετά· κοντολογίς, αγνοούν μείζονα ρεύματα της πολιτικής σκέψης του 20ού αιώνα. Εξ ου και οι ανιστόρητες απαντήσεις τους υπήρξαν φαιδρές.

Ωστόσο φαιδρή εμφανίζεται και η αξίωση του σοσιαλδημοκράτη Γ. Παπανδρέου να εμφανιστεί κληρονόμος της κόκκινης Ρόζας, η οποία δολοφονήθηκε από τα παρακρατικά Freikorps, με την ανοχή του σοσιαλδημοκράτη ηγέτη Φρίντριχ Εμπερτ. Σε εκείνο το συγκείμενο βέβαια, του ταραγμένου 1919, με την Γερμανία και την Ευρώπη ερείπια από τον Α’ παγκόσμιο, και την Ρωσική Επανάσταση να αλλάζει τον ρου της ιστορίας.

Η ιστορία εμπεριέχει αντινομίες, κι όταν την χρησιμοποιείς σκοπιμοθηρικά, υπονομεύει τον πονηρό ρήτορα, τον ειρωνεύεται. Αυτήν ακριβώς την ειρωνεία δεν αντελήφθη ―φυσικά― ούτε η γραμματέας του ΚΚΕ, Αλέκα Παπαρήγα, η οποία για άλλη μια φορά διεκδίκησε το χρίσμα και την ορθοδοξία του σοσιαλισμού για το κόμμα της· αναθεματίζοντας για άλλη μια φορά την Ευρώπη, και χλευάζοντας το ΠΑΣΟΚ που δεν έχει σχέση με τον «γνήσιο» σοσιαλισμό… Η κ. Παπαρήγα διεκδικεί κι αυτή την σπαρτακίστρια-συμβουλιακή Ρόζα, με τον ίδιο πρωτόγονο τρόπο που το κόμμα της αναστηλώνει ιδεολογικά τον Στάλιν.

Η άγνοια, η επιπόλαιη χρήση της ιστορίας ως ατάκας, ο σοσιαλισμός ως λάιφστάιλ, η λατρεία δογμάτων, η αμορφωσιά, η ιδιοτέλεια, χαρακτηρίζουν και τούτη τη φαιδρή διαμάχη περί ονομάτων και εικόνων, και τούτο τον άσκοπο βερμπαλισμό ― όπως χαρακτηρίζουν σχεδόν τον σύνολο δημόσιο λόγο των πολιτικών σήμερα.

Το μαρτύριο της Κωνσταντίνας Κούνεβα, μαρτυρία πόνου και απανθρωπιάς, μαρτυρία για τις ζωές χιλιάδων μεταναστών στις μισοφωτισμένες παρυφές της Ευρώπης, προσελκύει χρήσεις πολλών ειδών. Κανείς δεν προσφέρεται οικειοθελώς να μαρτυρήσει, να θυσιαστεί· ακόμη και στον Συναξαριστή, οι αγιάσαντες σύρονται στο μαρτύριο, δεν προσφέρονται. Ωστόσο το παράδειγμα του μάρτυρα πυρπολεί ψυχές και συνειδήσεις, μεταμορφώνει την καθημερινότητα, κάποτε αλλάζει τη ροή της ιστορίας. Ερήμην του μάρτυρα. Αυτός φεύγει, «ωραίος σαν θρύλος», και πίσω του μαίνεται η ορχήστρα της κοινωνίας, των ταυτίσεων, των προβολών, της διαχείρισης μνήμης, της εκμετάλλευσης, του μεσσιανισμού, της αισθητικοποίησης ― όλα εν ονόματι του μάρτυρα, του άγιου, του θυσιασθέντος.

Περίπου έτσι και με το φρικτά βιτριολισμένο σώμα της Βουλγάρας εργάτριας και συνδικαλίστριας· αυτό το σώμα, άφωνο από τη βαρβαρότητα, το διεκδικούν πολλοί. Πολλοί διεκδικούν τη φωνή της, τη γνήσια εκπροσώπηση της τραγωδίας της, την «ορθή» χρήση της ακούσιας θυσίας της. Κι επειδή η ίδια επέζησε της δολοφονικής απόπειρας, έμεινε ζωντανή και λαβωμένη, επειδή ακόμη έχει σκέψη και σχεδόν φωνή, καλείται από καιρού εις καιρόν να μιλήσει, έστω και χωρίς φωνή, να γράψει δυο λόγια στο χαρτί, να δώσει έναν χρησμό.

Η διαχείριση του μάρτυρα, παραγωγή ερμηνείας ουσιαστικά, τελείται σε μια απέραντη θεατρική σκηνή, απέραντα αντιφατική ― στη ζωή. Σε μια σκηνή όπου κυριαρχούν οι συμβολισμοί, οι μετουσιώσεις, οι μεταφορές, οι αναγωγές, οι πολλαπλές χρήσεις του συμβόλου «Μάρτυρας», ως εάν ο μάρτυρας να μην υπάρχει ένσαρκα πια, ως αυτόβουλο, αυτόνομο ον, να μην υπήρξε ποτέ ως πρόσωπο. Η χρήση του μάρτυρα συνίσταται καταρχάς στην αποπροσωποίησή του, στην κατάλυση της σάρκινης υπόστασης, στη ιεροποίηση του πόνου. Το πάθος το υπέστη μεν αυτός, αλλά για λογαριασμό όλων ημών· ο μάρτυρας πλήρωσε και για τα δικά μας κρίματα, πήρε την ντροπή πάνω του και την επέστρεψε πολλαπλάσια, και οι αμέτοχοι αποδέκτες πήραν τον πόνο και την ντροπή και έβγαλαν συμπεράσματα, παρήγαγαν ιδεολογία, αισθητική, ηθικολογία.

Το φρικτό μαρτύριο της Κούνεβα μάς έφερε αντιμέτωπους με τη φρικτά σιωπηλή όψη της κοινωνίας μας, με τους γκρίζους ανθρώπους, με τους μυριάδες homo sacer στις παρυφές της ευρωπαϊκής ορθότητας. Νιώσαμε ένοχοι, τόσο ένοχοι και ντροπιασμένοι, που είτε το θάψαμε μέσα μας ως μη γενόμενο, είτε ελπίσαμε ενδόμυχα να θεραπευτεί και να ξεχαστεί, είτε κινητοποιήσαμε τους αρχαϊκούς και πάντα σύγχρονους μηχανισμούς χρήσης του μαρτυρίου. Συν-θύματα και εκδικητές εν ταυτώ.

Μα η τέτοια τελετουργική – θρησκευτική χρήση παράγει και ορθοδοξίες και αιρέσεις, παράγει ταλμουδιστές αλλά παράγει και εκλεκτικιστές· το μαρτύριο καταναλώνεται εξίσου από ζηλωτές και αισθητές. Το μαρτύριο είναι Επιφάνεια και Πεντηκοστή, για όλους. Σε άλλους πυροδοτεί τον μεσσιανισμό, βλέπουν σημάδια, βλέπουν τον καιρό να ωριμάζει, την οργή να ξεχειλίζει. Αλλοι με αφορμή το μαρτύριο βλέπουν αίφνης ό,τι δεν έβλεπαν να συμβαίνει πλάι τους. Εμπνέονται για έργα, για παραβολές, για ενοφθαλμισμό του αβάσταχτου συμβεβηκότος σε μια λιγότερη αβάσταχτη κατάσταση, σε μια ενδιάμεση κατάσταση, στον χαώδη μεταβατικό χώρο της τέχνης, όπου το πραγματικό συμφύρεται με το επινοημένο, ο πόνος με την εξήγησή του, η ανοίκεια ζωή με την οικεία μυθοπλασία, το τραγικό με την τραγωδία.

Υπό μία έννοια, ο μάρτυρας συγκροτείται σαν μεταβατικό αντικείμενο: για να μεταβούμε από το τρομακτικό της χαώδους αδιαφοροποίητης ύπαρξης, από τις αξεδιάλυτες καταστροφικές ενορμήσεις, προς τα ανακουφιστικά πεδία του έλλογου βίου, των μετουσιωμένουν ορμών, των δαμασμένων ενστίκτων. Τέτοια περίπου είναι και η λειτουργία της τέχνης: μια απέραντη ενδιάμεση περιοχή, όπου το τρομερό μετουσιώνεται σε υποφερτό, μιλιέται, οργανώνεται σε οικείο, ανακουφίζει.

Ζηλωτές ματαίωσαν τον θεατρικό μονόλογο «Κίτρινο σκυλί» εν ονόματι του μάρτυρα. Τον ίδιο μάρτυρα (ζώντα εν σιωπή) επικαλείται και ο συγγραφέας του μονολόγου, σαν αφετηρία. Οι μεν θρησκευτικά-ζηλωτικά λειτουργώντας, ο δε αισθητικά-τελετουργικά. Σαν να συγκρούονται δύο ερμηνείες του μαρτυρίου, δύο αφηγήσεις του πρωταρχικού συμβάντος, του θεμελιώδους. Η αισθητική χρήση είναι περισσότερο αποδεκτή από την άλλη, η καθεμιά επικαλείται ευγενέστερα κίνητρα, άλλος την Ιστορία και την Κλήση, άλλος τη Μετουσίωση και την Τέχνη. Αλλος τον Ροβεσπιέρο, άλλος τον Μπρεχτ. Στην απέραντη θεατρική σκηνή τελείται το μαρτύριο και η προσκύνησή του.

Γιατί οι μαθητές καταστρέφουν τα σχολικά βιβλία στο τέλος της χρονιάς; Ολοι σκίσαμε ή κάψαμε τα βιβλία με την κουκουβάγια του ΟΕΔΒ, καθώς το καλοκαίρι υποσχόταν βόλτες, μπάνια και χασίματα. Μου φαίνεται όμως ότι τώρα, το δύσθυμο δικτυωμένο 2009, οι έφηβοι έχουν κι άλλους λόγους να καταστρέψουν τα βιβλία τους, ισχυρότερους ακόμη κι από το καλοκαίρι της ελευθερίας. Τον εξής ένα: αυτά τα βιβλία, έτσι που είναι, σε αυτό το αποκαρδιωτικό σύστημα, δεν έχουν τίποτε να διδάξουν. Μόνο περιφρόνηση μπορούν να προκαλέσουν.

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα ρώτησε χθες χιλιάδες μαθητές, για να μάθει τους λόγους της δικής του αποτυχίας. Γιατί οι έφηβοι φθάνουν να μισούν αυτό το σχολείο, αυτά τα βιβλία, αυτό το σύστημα εξετάσεων; Το σύστημα δεν ξέρει, φευ! Ρωτάει να μάθει. Δεν ξέρει ότι πλείστα εγχειρίδια είναι αμέθοδα και κακογραμμένα, ότι ανατίθενται και επιλέγονται με κριτήρια συνδικαλιστικά και νομοτεχνικά, και όχι μαθησιακά· ότι λάθη και ελλείψεις αναπαράγονται από έκδοση σε έκδοση έως ότου κάποιο άλλο χειρότερο έλθει προς αντικατάσταση κ.ο.κ.

Τι ν’ αγαπήσει ο μαθητής από αυτό το βιβλίο; Την άθλια τυπογραφία του; Την παπαγαλία των σολοικισμών και των ακυρόλεκτων που του επιβάλλεται; Μα αυτό το μίζερο βιβλίο τον αποτρέπει από την ανάγνωση περισότερο κι από τη φαντασμαγορία του διαδικτύου ― στο διαδίκτυο τουλάχιστον διαβάζει και γράφει κατιτίς, γκρίκλις, ριπές, φλας αφηγήσεων, με παιγνιώδη τρόπο και διαδραστικά.

Καίει τελετουργικά τις γέφυρες με τα σχολικά χρόνια ο έφηβος· φωτίζει το πέρασμά του στον άγριο εξωσχολικό βίο. Ομως δεν καίει τα πάντα. Εχει κάμποσα να θυμάται με αγάπη: κάποιους προσηνείς δασκάλους, φίλους συμμαθητές, ένα προαύλιο ή ένα γηπεδάκι, μια συναρπαστική παράδοση ιστορίας ή μαθηματικών κάποτε ― όλα όσα συμβαίνουν εκτός βιβλίων, εκτός  προγράμματος, στις ελεύθερες παρυφές του συστήματος.

newspaper-illo

Σε γραφεία, αμφιθέατρα καφενεία, μπαρ, τηλεφωνήματα, σε σύντομες συναντήσεις του δρόμου, σε τηλεφωνήματα και e-αλληλογραφία, σε μπλογκ και φόρουμ, οι ενεργοί και ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι όλο και συχνότερα μιλούν για την κρίση του Τύπου, για την κρίση του επαγγέλματος, για το διαρκώς ερχόμενο τέλος, για το διαρκώς αναδύομενο νέο.

Δεν φταίει η οικονομική κρίση ― όχι μόνο αυτή. Η ύφεση απλώς επιδεινώνει την ήδη χάλια κατάσταση, αναδεικνύει δομικά προβλήματα, καθυστερήσεις, αναδεικνύει πόσο ρευστό είναι το περιβάλλον της ενημέρωσης, της ψυχαγωγίας, της κυκλοφορίας λόγου εντέλει. Ο χείμαρρος του Διαδικτύου και των τηλεπικοινωνιών κατεβάζει ακόμη κουφάρια και θαύματα σε γραφεία και νοικοκυριά: μπλογκ, social networks, ταινίες, μουσικές, παιχνίδια, χρηστικούς οδηγούς, wikipedia, google, youtube, όλα τα θαυμαστά του Web 2.0 που μετασχηματίζουν την καθημερινότητα, ήδη αλλαγμένη από την κινητή τηλεφωνία, ήδη κορεσμένη από τα προψηφιακά μήντια (τηλεόραση, ραδιόφωνο).

Και ο Τύπος; Ο Τύπος, μοναδικός και προνομιακός παραγωγός περιεχομένου, ακαταμάχητος δημιουργός γνώμης και πολιτικού φρονήματος, συνδιαμορφωτής της νεωτερικότητας, από την αυγή του Διαφωτισμού έως τα τέλη του 20ού αιώνα, αυτός ο Τύπος των τολμηρών ανδρών, των καινοτόμων αστών, των επαναστατών, των φιλοσόφων και των λογοτεχνών, τώρα αργοσβήνει. Ο ψηφιακός 21ος αιώνας φαίνεται να τον προσπερνάει βιαστικά, απομυζώντας του τον λόγο, δηλαδή την μακρά εμπειρία κειμένου, δηλαδή τους γραφιάδες, και προσθέτοντας δυναμικά το οξύ πνεύμα των τεχνολόγων, των επιστημόνων, των καλλιτεχνών και των νεοεμπόρων ενός μεταϋλικού κόσμου.

Ακούμε να κλείνουν ιστορικά φύλλα στις ΗΠΑ, να γονατίζουν κολοσσοί στην Ευρώπη, παρά τις προσπάθειες προσαρμογής, παρά την αναμφισβήτητη ποιότητα της δημοσιογραφίας που προσφέρουν. Και γυρνάμε το βλέμμα στα καθ’ ημάς: βλέπουμε τις κυκλοφορίες να συρρικνώνονται απελπιστικά, να χάνεται η καθημερινή αναγνωστική συνήθεια, οι νέοι να μην πιάνουν εφημερίδα στα χέρια τους πλην αθλητικής· και την αγορά να συγκεντρώνεται στο τελευταίο ανάχωμα: την Κυριακή. Μια πολυέκδοση-πακέτο, με πολλά έντυπα, με περιοδικά, και ένθετα, με ταινίες και μουσικές premium, ένα πακέτο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας για όλη την οικογένεια. Μα ακριβώς αυτό το πληθωριστικό πακέτο,το “απ’όλα δι’ όλους”, ίσως είναι το κύκνειο άσμα μιας εποχής, της παλιάς εποχής, όπου η εφημερίδα αξίωνε καθολικότητα στην αφήγηση του κόσμου, απευθυνόμενη σε ένα ευρύ, μαζικό κοινό, ανθρώπων που ήξεραν ανάγνωση, και συμμετείχαν στο κοινωνικό μέσα από συγκεκριμένες οργανώσεις της εργασίας, της οικογένειας, του χρόνου και του χώρου. Στον 21ο αιώνα η καθολικότητα είναι άλλου γένους, η εργασία μετασχηματίζεται μαζί με την αντίληψη του χρόνου και της εδαφικότητας, το νοικοκυριό παίρνει δεκάδες νέες μορφές, η ανάγνωση μετατοπίζεται: από το χάρτινο στατικό πεδίο που απαιτεί κρίση και φαντασία, στη δυναμική, διαρκούς ροής, πολυνηματική, πολυεικονική οθόνη. Η ανάγνωση μετατοπίζεται μαζί με τη ζωή, δεν χάνεται· οι αναγνώστες δεν χάνονται, μάλλον πληθαίνουν, αλλά τους χάνει το χαρτί.

Για να μη τους χάσει όλους, το χαρτί οφείλει να απαρνηθεί την αξίωση καθολικότητας που είχε στους περασμένους αιώνες. Δεν μπορεί να αφορά όλους, σε καθετί, σε κάθε πεδίο, με κάθε τρόπο. Οφείλει να εστιάσει και να εμβαθύνει, να διαλέξει κοινό, ομάδες κοινού με ορισμένα ενδιαφέροντα, ανάγκες και γούστα, και να υπηρετήσει αυτές τις ομάδες προσφέροντας μοναδικές ποιότητες. Από σούπερ μάρκετ, με όλα για όλους, σε χαμηλές τιμές, με υπερπροσφορές, να γίνουν μπουτίκ με επιλεγμένα είδη κορυφαίας ποιότητας, με υψηλή αναγνωρισιμότητα στο design, στο brand name, στον χαρακτήρα και το κύρος των υπογραφών. Είναι ένας δρόμος αυτός, ένας πιθανός τρόπος επιβίωσης.

Είναι δύσκολος δρόμος ασφαλώς. Μαθημένος σε τρόπους περασμένων εποχών, με μικροεξαρτήσεις, με αδράνειες, με κόπωση, με ελλιπή μόρφωση, χωρίς ισχυρά κίνητρα, ο έντυπος δημοσιογράφος καλείται τώρα να επανεφεύρει τον εαυτό του, να δυσκολέψει τον εαυτό του, να τον ξεπεράσει. Είναι ρίσκο χωρίς εξασφάλιση, πλην μιας: να κερδίσει το επάγγελμά του, να συνεχίζει να δουλεύει αξιοπρεπής και αυτάρκης, αφήνοντας πίσω του την αλαζονεία της 4ης εξουσίας, την οκνηρία και τη μονομέρεια. Οι απαιτητικές ομάδες κοινού ζητούν από τους δημοσιογράφους να είναι τα πρώτα φιλοπερίεργα βλέμματα, τα μαχητικά στόματα, οι ριψοκίνδυνες συνειδήσεις, οι story tellers των καιρών. Τίποτε λιγότερο. Αυτό μόνο άνθρωποι το μπορούν, κανένα hardware, κανένα software.

buzz it!

cronin_green_years

Ο πιο ερωτικός, ο πιο νεανικός και παράφορος μήνας, ο Μάιος, σπαταλιέται άστοργα αποστηθίζοντας ΑΟΔΕ, κάνοντας επανάληψη Φυσικής και Μαθηματικών Κατεύθυνσης, γράφοντας προσομοίωση, ξεκουκίζοντας οδυνηρά τα πρωινά και τις νύχτες. Αποστηθίζοντας ΑΟΔΕ, κακοσυνταγμένες αρλούμπες, μοχθηρές κοινοτοπίες, εξήντα-τόσες σελίδες ενός άθλιου προχειρογραμμένου βιβλίου, το ίδιο άθλιου και πρόχειρου με εκατοντάδες σχολικά βιλία, σε ένα διαρκώς καταρρέον και πρόχειρο σχολικό σύστημα, που συνθλίβει παιδιά και έφηβους, ζωτικότητα και ταλέντα, ευιασθησίες και ορμή, σε μια πρωτόγονη κρεατομηχανή που όλα τ’ αλέθει, όλα τα ομογενοποιεί, όλα τα ευνουχίζει.

Αποστηθίζει ΑΟΔΕ ο έφηβος μες στον Μάη. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων, εισαγωγή στο μάνατζμεντ, εισαγωγή σε μια κοινωνία οργανωμένη και διοικούμενη ακριβώς με τέτοιες αρχές: κακοσυνταγμένες, μισοχωνεμένες, παπαγαλία, για να περάσεις κάπου. Μοιάζει με κακόγουστο αστείο, φτηνή φάρσα, μπορεί όμως και να το πάρεις, αυτό το ΑΟΔΕ, σαν την επιτομή του ελληνικού αυτοχειριασμού. Για να σπουδάσεις Μαθηματική ή Φυσική, απαιτείται να παπαγαλίσεις ΑΟΔΕ και να εξεταστείς, δηλαδή, να δει η πολιτεία πόσο παπαγάλισες τις βασικές αρχές μάνατζμεντ ενός καταρρέοντος κόσμου. Aυτό είναι το παρ’ ημίν απαύγασμα της κλασικής, της ουμανιστικής παιδείας, στη χώρα που καυχιέται ότι έβγαλε τον Αρχιμήδη και τον Πλάτωνα, τον Δημόκριτο και τον Πυθαγόρα. Η ουμανιστική παιδεία, στη νέα Ελλάδα, συμπυκνώθηκε σε ένα σκοτεινό αρκτικόλεξο, καταγόμενο από τις αργκό του στρατώνα και του Δημοσίου. ΑΟΔΕ, GTP κ.λπ.

Είναι παράλογο. Είναι απάνθρωπο. Και είναι αντιπαραγωγικό. Το εξεταστικό σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ καθρεφτίζει την ημιμάθεια, την κακοδαιμονία, την αδράνεια και την εθελοτυφλία του ελληνικού κράτους. Και την παθητική υποταγή σε ένα κράτος καθυστερημένο και κακόβουλο, που αντιμετωπίζει κάθε πολίτη σαν υποψήφιο δημόσιο υπάλληλο, σαν κακομοίρη που ζητιανεύει διορισμό· άρα τέτοια σχολεία οργανώνει, τέτοιους μαθητές και φοιτητές απαιτεί, τέτοια μαθήματα και τέτοια μέθοδο διδάσκει, μια ψευτομοντέρνα κουρελαρία υπό τον γενικό τίτλο ΑΟΔΕ.

Βλέπω κάθε μέρα τα παιδιά να βολοδέρνουν με τα μαθήματα κατεύθυνσης και επιλογής. Ακούω τους στεναγμούς τους. Θυμάμαι ένα βιβλίο, τα «Αγουρα χρόνια» του Κρόνιν, τον έφηβο που διαβάζει αδιάκοπα, μελετάει για τις εξετάσεις, και την κρίσιμη ημέρα αρρωσταίνει από διφθερίτιδα και χάνει τις εξετάσεις. Σκέφτομαι ότι έτσι κέρδισε τη ζωή.

(Μερικές ημέρες πριν από τις εξετάσεις, σ’ ένα ξενύχτι έπαθα οξεία αμυγδαλιτίδα, κατάπινα Σεπτρίν, ένιωσα ήρωας του Κρόνιν. Σαν όνειρο: το εξεταστικό κέντρο στο Φάληρο, ύστερα, το εξεταστικό κέντρο στη Δάφνη, στο σχολείο του Ζενέτου, κοντομάνικο, τα δύο μπικ, το ρολόι, καύσωνας, τα αποτελέσματα από το ράδιο, με διέκοψαν την ώρα που άκουγα Clash.)

Διαρκείς εξετάσεις. Παντού και πάντα, να περάσεις από την σχισμή του κομφορμισμού, απ’ το κεφάλι της βελόνας. Παπαγαλίζω συμβουλές στον τώρα δεκαοκτάχρονο· δεν αναγνωρίζω τον εαυτό μου, παπαγαλίζω συμβουλές ΑΟΔΕ, συμβατικές ανοησίες. Θέλω μονάχα να κερδίσει τη ζωή του, όπως ο ήρωας του Κρόνιν, να περάσει από τη στενωπό του κομφορμισμού με τα λιγότερα τραύματα, να δει τη ζωή πλούσια και πολύπτυχη, απρόβλεπτη, χαοτική, ένα διαρκές θαύμα που χλευάζει τον παπαγάλο και τον σπασίκλα. Με κατακλύζει ο Μάιος κι εγώ ακόμη παπαγαλίζω το ΑΟΔΕ του συμβατικού βίου στον δεκαοκτάχρονο· κι αυτουνού τα κύτταρα νιώθουν τον Μάη και φωτοτροπίζουν, στρέφουν τους ύπερους, τα μιτοχόνδρια στο φως, τρέπονται προς τις μεγάλες μέρες.

Πριν από 22 χρόνια, με χτύπησε κατακέφαλα:

«Η Ελλάδα είναι χωρίς αμφιβολία η πιό όμορφη χώρα που έχει απομείνει. Οι άνθρωποι είναι οι πιό συμπαθητικοί που γνώρισα ποτέ. Όλοι χαμογελάνε. Γιατί δεν μου είπες ότι η Ελλάδα είναι τόσο όμορφη; Αυτή η θάλασσα ήταν παρθένα. Κι έκοψα άγρια κρίνα και κίτρινα αστεράκια που δεν τα ‘χα ξαναδεί, και μικρά βυσσινιά, μωβ, μπλε, άσπρα λουλουδάκια, σαν μαργαρίτες. Ολόκληρο το βουνό ήταν κόκκινο από τα ηλιάνθεμα και τις παπαρούνες. Τα ξενοδοχεία λάμπουν από καθαριότητα. Κρυστάλλινη θάλασσα και πεντακάθαρη άμμος. Είναι τρέλα να χάνει κανείς τα καλύτερα του χρόνια πασχίζοντας να πλουτίσει, όταν υπάρχει αυτή η άγρια αλλά πολύ πολιτισμένη και πανέμορφη χώρα όπου μπορείς να ζήσεις.»

(1932. Βιρτζίνια Γουλφ, Ελλάδα και Μάης μαζί! Μτφρ. Μαρία Τσάτσου)

buzz it!

Η Πρωτομαγιά γιορτάστηκε διεθνώς υπό τη σκιά της κρίσης και της ογκούμενης απειλής της ανεργίας. Η χρηματοπιστωτική κρίση έδειξε, μεταξύ άλλων, πόσο εύθραυστο είναι το κοινωνικό συμβόλαιο που στήριξε όλη τη μεταπολεμική ανάπτυξη: πώς δηλαδή αμφισβητείται σήμερα η συνύπαρξη εργασίας-κεφαλαίου με μεσεγγυητή το κράτος, το welfare state βάσει του οποίου ανοικοδομήθηκαν οι κατεστραμμένες από τον Β’ Πόλεμο χώρες

Νέοι καιροί, νέα καθήκοντα. Η εργασία πλήττεται τώρα από την υπερανάπτυξη, από την υπερκυκλοφορία κεφαλαίων (κυρίως εικονικών κεφαλαίων), από τις μεγάλες γεωπολιτικές ανακατατάξεις και τις μεταφορές εργοστασίων, αλλά και από μείζονες μετασχηματισμούς στο περιβάλλον της εργασίας και της ζωής. Η διαρκής επανάσταση στην πληροφορική, στις τηλεπικοινωνίες, στη βιοτεχνολογία, μετασχηματίζει βαθιά τις αντιλήψεις μας για τον χρόνο και τον χώρο, αλλάζει ή εξαφανίζει επαγγέλματα, αλλάζει ή εξαφανίζει βιομηχανίες, πόλεις μαραζώνουν ή ανθίζουν, νέες χώρες περνούν στο προσκήνιο εκμεταλλευόμενες τη μεταφορά τεχνολογίας και τη φθηνή εργασία.

Ο καιροσκοπισμός πολλών πολυεθνικών επιχειρήσεων και οι ανήθικες πρακτικές του κεφαλαίου επιδεινώνουν ασφαλώς την αγορά εργασίας, αλλά οι αλλαγές που επιφέρουν οι νέες τεχνολογίες είναι εξίσου βαθιές και ίσως πιο μόνιμες. Το Διαδίκτυο και τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα λ.χ. προσφέρουν καταπληκτικές δυνατότητες επικοινωνίας, μάθησης και τηλε-εργασίας, αλλά και μεταφέρουν χιλιάδες θέσεις εργασίας μακριά από τις ανεπτυγμένες χώρες, πλήττοντας ακριβώς τους ανθρώπους που παρήγαγαν και κατανάλωσαν αυτές τις τεχνολογίες, που πρώτοι πρώτοι διαμόρφωσαν ένα ψηφιακό lifestyle. Απειλή δέχονται και όσοι εργαζόμενοι βραδυπορούν, δεν ενημερώνονται, δεν μετεκπαιδεύονται, δεν προσαρμόζονται γνωσιακά. Βραδυπορία μπορεί να σημαίνει απόγνωση.

Σε αυτό τον καινοφανή δαρβινισμό οφείλει να απαντήσει ο κόσμος της εργασίας. Οι άνθρωποι προφανώς δεν είναι άχρηστοι, επειδή έληξε η «εγγύηση»· ωστόσο όλοι, από καιρού εις καιρόν, χρειάζονται αναβάθμιση. Η αναβάθμιση των εργαζομένων, και συνακόλουθα των κοινωνιών, είναι το νέο καθήκον για τον κόσμο της εργασίας.

visit


Follow nikoxy on Twitter


91 κείμενα από 7


 



BETA


ΚΙΝΗΣΗ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΥΚΟΝΟΥ

Twitting

  • Το τεράστιο δημόσιο χρέος εξερράγη στα κεφάλια των πολιτών, μετετράπη σε ιδιωτικό χρέος των νοικοκυριών. Τα 2-3 πρώ… twitter.com/i/web/status/9… 4 hours ago
  • Γιατί λέμε τέλος στη Σαρία, τέλος στην εξαίρεση. Άρθρο μου στη Νέα Σελίδα της Κυριακής xydakis.gr/?p=10131 2 days ago
  • Σήμερα στην Ολομέλεια για τον προϋπολογισμό 2018: Να επιστρέψει στους πολίτες η αυτοπεποίθηση, να δώσουμε στους νέο… twitter.com/i/web/status/9… 3 days ago
  • Χτες στο @Radiofono247 για πόθεν έσχες δικαστών: Η στάση τους προσφέρει εξόχως ένα πολιτικό παιδαγωγικό παράδειγμα.… twitter.com/i/web/status/9… 4 days ago
  • Τώρα έρχεται ξανά η στιγμή που μπορούμε να παίξουμε έναν πολύ σοβαρό και καταλυτικό ρόλο στην βαλκανική και δεν θα… twitter.com/i/web/status/9… 5 days ago
  • Η Ελλάδα είναι το τελευταίο διάστημα αναβαθμισμένη γεωστρατηγικά. Την ωφελεί και επιβάλλεται να είναι εξωστρεφής κα… twitter.com/i/web/status/9… 5 days ago

RSS vlemma_notes

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

ποστμαστερ

mail-3.gif

share

Wikipedia Affiliate Button

not only

keimena.gif

αρχειο

Blog Stats

  • 991,226 hits
Αρέσει σε %d bloggers: