You are currently browsing the monthly archive for Οκτώβριος 2008.

 

 

οδός Αιόλου, Αθήνα, Οκτ. 2008

οδός Αιόλου, Αθήνα, Οκτ. 2008

 

 

Hope is the thing with feathers
That perches in the soul,
And sings the tune–without the words,
And never stops at all

Emily Dickinson, “Hope”

συνεισφορά: Maigret
Advertisements

 

Προ ημερών συμμετείχα σε ημερίδα του Τμήματος ΜΜΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για τα new media και τη συμμετοχική δημοσιογραφία. Διοργάνωση με πολύ κόπο και φροντίδα, με λατρεία για την τεχνολογική της πλαισίωση, με πρόνοια για τηλεοπτική κάλυψη και απευθείας μεταδόσεις και ασύρματες συνδέσεις και διάφορα παράλληλα ιβέντς σε real time και… και…

Δεν δούλεψαν όλα ακριβώς όπως προβλεπόταν, τα τεχνικά εννοώ, κι αυτό το εναρκτήριο μικροατύχημα προσέδωσε μια ορισμένη τροπή στην πρώτη συνεδρία, όπου μετείχα. Κατά σύμπτωση, μετά την γενναία καθυστέρηση της έναρξης και μες στον τεχνικό πανικό, όπου τίποτε σχεδόν δεν δούλευε στην αίθουσα, είχα μπροστά μου δυο επιλογές εισήγησης: η μία ήταν δυο λόγια για το πώς οφείλει να μετασχηματιστεί ο δημοσιογράφος-auter σήμερα, αντιμέτωπος με το νέο περιβάλλον και τη συρρίκνωση του Τύπου. Η άλλη επιλογή ήταν να εκθέσω την εντελώς προσωπική μου εμπειρία για το πώς γράφω δημόσια, πώς αφηγούμαι εντός του κοινού τόπου.

Διάλεξα το δεύτερο. Και ξεκίνησα με Τσέζαρε Παβέζε, ακουσίως προφητικό για ό,τι συνέβαινε στο καλωδιωμένο και βραχυκυκλωμένο και γεμάτο προσδοκίες αμφιθέατρο της ημερίδας: «Οταν γραφτεί η πρώτη αράδα ενός αφηγήματος, έχουν ήδη επιλεγεί τα πάντα, και το ύφος και ο τόνος και η τροπή των συμβάντων. Με δεδομένη την πρώτη αράδα, δεν χρειάζεται παρά υπομονή: όλα τα υπόλοιπα πρέπει και μπορεί να βγουν απ’ αυτήν».

Η πρώτη αράδα της ημερίδας για τη Νέα Δημοσιογραφία είχε γραφτεί ερήμην μας ― είχε γραφτεί απ’ την τρέχουσα τεχνολογία. Είχαμε επενδύσει υπερβολικά πολλά πάνω της, την πιστέψαμε παραπάνω από εργαλείο, σχεδόν βάλαμε το κέλυφος πάνω και πέρα από το περιεχόμενο, με καλές προθέσεις, αλήθεια ― κι αυτή μάς θύμιζε ότι είναι απλώς ένα μέσο, εργαλείο, κέλυφος. Και αφού ήρθαν έτσι τα πράγματα, αφού τα αφήσαμε εμείς να έρθουν έτσι, χωρίς ευελιξία, χωρίς προσαρμογές, αυτή πια όριζε τα πάντα: και το ύφος και τον τόνο και την τροπή…

Η συζήτηση που ακολούθησε ετράπη προς μια αντιπαράθεση μάλλον χωρίς νόημα, χωρίς σύνθεση: αν η τεχνολογία είναι καλή ή κακή, αν οι επιφυλάξεις συνιστούν νεολουδιτισμό, αν οι παραδοσιακοί δημοσιογράφοι θα εξαφανιστούν, αν τα home video και τα snapshots στο ΥouTube και στο Flickr είναι δημοσιογραφία των πολιτών και πέρασμα στη Νέα Εποχή, τέτοια…

Παρότι τεχνοφρίκ και σχεδόν γκατζετάκιας, έπαιξα τον συνήγορο του διαβόλου· πρόβαλα αμφιβολίες και ενστάσεις, υπενθύμισα τον ιστορικό ορίζοντα αυτής της συζήτησης πολύ πέρα και από τη Γουτεμβέργεια τομή, το μεσσιανισμό που ακολούθησε τη Βιομηχανική Επανάσταση και τον ντετερμινισμό του 19ου αιώνα, τις τραγικές μεταπτώσεις του 20ού.

Δεν τα κατάφερα. Οι αμφιβολίες μου δεν γονιμοποίησαν τη συζήτηση· ίσως θεωρήθηκαν τεχνοφοβικές, ίσως ότι πετούσαν την μπάλα αράουτ, ίσως ότι μιλούσα για ψιλά γράμματα ενώ μπρος στα μάτια μας προελαύνει η Νέα Εποχή. Ισως.

Ωστόσο θεωρώ ότι η συζήτηση, έτσι στημένη κι έτσι υπονομευμένη από τις (τόσο ανθρώπινες…) τεχνικές ατέλειες, ορίστηκε από την πρώτη της αράδα: πολλά μήντια, πολλά μηχανήματα, πολλή φούρια, λιγότερη αμφιβολία, λιγότερη διερώτηση. 

Το να απαγγέλλεις τις θαυμαστές δυνατότητες των νέων μέσων και να συμπεραίνεις περίπου αυτονόητη την εξ αυτών και δι’ αυτών ανάδυση νέων μορφών συμμετοχής και δημοκρατίας, είναι εύκολο. Μα περιγράφεις το προφανές. Και συμπεραίνεις το διόλου προφανές, με αυθαίρετες προβολές στο μέλλον· μάλιστα χωρίς διόλου να εξετάζεις ενδεχόμενες αναλογίες με το παρελθόν. Ετσι διακινδυνεύεις να φτάσεις σε μια άκριτη υποδοχή οτιδήποτε νέου, κατά το σχήμα «everything that’s new is interesting». 

Ναι, σε πολλές περιπτώσεις ―όχι σε όλες, και όχι για όλους το ίδιο― η τεχνολογία αλλάζει το Παράδειγμα, ανοίγει δυνατότητες. Μα δεν είναι οπωσδήποτε απελευθερωτική· το κακοπαθημένο οικοσύστημα υπενθυμίζει καθημερινά την αφροσύνη μας και τις εγκληματικές καταχρήσεις των εργαλείων. Ας μην ξεχνάμε ότι ο μεγαλύτερος παραγωγός εφευρέσεων είναι ο πόλεμος· το ίδιο το Διαδίκτυο ξεκίνησε στρατιωτικό, πόρρω απέχον από τη Νοόσφαιρα που οραματιζόταν ο ανθρωπολόγος και φιλόσοφος Τεγιάρ Ντε Σαρντέν. Κι όμως, αυτός ο ιησουίτης και δαρβινιστής, ο μεταφυσικός και επιστήμονας, ο αφορισμένος του Βατικανού, ο αμφιβάλλων για τη Γένεση, επηρέασε τους πιονέρους της Silicon Valley και τον Φίλιπ Ντικ… Με αμφιβολίες και σύνθεση.

Αυτά περίπου δεν κατάφερα να πω.

...Kι ο ήχος απ΄τις ρόδες...

Επανέρχομαι στο Μενίδι. Την περασμένη εβδομάδα διατύπωσα κάποιες σκέψεις, με αφορμή το προσκύνημα του λειψάνου του Αγίου Σεραφείμ του Σάροφ στην Αττική. Ακολούθησαν ποικίλες αντιδράσεις. Τηλεφωνήματα, SMS, μέιλ, σχόλια στο μπλογκ, από γνωστούς και αγνώστους. Ποικίλες αντιδράσεις: ειρωνικές, χλευαστικές, πολεμικές, συγκινημένες, αντιδράσεις που συνέχιζαν τη διερώτηση.

Δεν εξεπλάγην από την έκταση των αντιδράσεων ― ο γράφων δημοσίως κρίνεται. Εξεπλάγην ωστόσο από τη σφοδρότητα ορισμένων· μάλιστα, όσο σφοδρότερη η αντίδραση, τόσο ασθενέστερη η κατανόηση του εναρκτήριου κειμένου, τόσο πιο πεισματική ή άρνηση για προσέγγιση του πυρήνα και των αφορμών. Πυρήνας: η σιωπή, η συγχώρεση, η αναζήτηση παρηγοριάς. Αυτά που σφραγίζουν αδιακρίτως τις ζωές προνομιούχων και φτωχούληδων, υπηρετριών και κυράδων, νοικοκυραίων και κακομοίρηδων.

Αφορμές. Ο ερημίτης που άφησε τη σιωπή για να χυθεί στον κόσμο ― μια αφορμή. Η προσκύνηση του λειψάνου από το ανώνυμο μεικτό πλήθος, στις γκρίζες παρυφές της πρωτεύουσας, στο Μενίδι ― άλλη αφορμή. Αφορμές για να δούμε, να αφουγκραστούμε το συμβάν. Να αναρωτηθούμε τι σημαίνει για τους ανθρώπους που σπεύδουν στο Μενίδι, για τους φτωχούληδες και τις μαντιλοφορούσες, και τι μπορεί να συμβαίνει για όσους δεν σπεύδουν, μα παρ’ όλ’ αυτά κατατρύχονται από παρόμοιους πόνους κι έγνοιες.

Από το είδος και τη σφοδρότητα των αντιδράσεων κατάλαβα μερικά πράγματα. Μερικά τα ήξερα ήδη, και επιβεβαιώθηκαν: Η οποιαδήποτε αναφορά, με οποιονδήποτε τρόπο, στο θρησκευτικό φαινόμενο, ας πούμε, σοκάρει πολλούς, κι τους οδηγεί σε βίαιες αντιδράσεις, σε επίδειξη τσαμπουκαλίδικου αθεϊσμού, σε αμήχανα χάχανα, σε αφορισμούς, σε κατάρες. Παρόμοιες αντιδράσεις προκαλεί οτιδήποτε θεωρείται μεταφυσικό, ή πέραν του ορθολογισμού ή πέραν του εμπειρικού βίου· μα και οτιδήποτε αγγίζει την έσω ύλη, τα αισθήματα, την αγάπη, τον πόνο, τους φόβους· οτιδήποτε αμφιβάλλει και μετεωρίζεται, οτιδήποτε δεν καταλήγει σε συμπαγή αυτάρκη συμπεράσματα.

Καταλαβαίνω τον φόβο των ανθρώπων έναντι του εαυτού τους του ανεξήγητου, έναντι του θαύματος μιανής και μόνο ημέρας, έναντι των θραυσμάτων που εξαπολύει η διαρκής έκρηξη της ζωής. Με αυτό τον φόβο ζούμε όλοι. Μα δεν καταλαβαίνω το γινάτι, τη λυσσαλέα άρνηση να σκεφτούμε αυτά τα θραύσματα, να τα πλησιάσουμε, να τα στοχαστούμε, μήπως και τα αναχωνέψουμε, μήπως και καταλάβουμε κάτι από τον λανθάνοντα εαυτό μας, μήπως και συλλάβουμε κάτι από την πάντα διαφεύγουσα ουσία. Ο,τι και να συλλάβουμε, κέρδος είναι.

Πίσω από την correct εργαλειακή σκέψη, πίσω από την πεισματική άρνηση του μεταϋλικού, της φαντασίας, του συναισθήματος, διαβλέπω επίσης μια άρνηση του πραγματικού. Το πραγματικό είτε χωράει στο σχήμα μας είτε δεν υπάρχει… Ομως πραγματικό είναι ακριβώς αυτό το πλήθος των φτωχούληδων που σπεύδει να προσκυνήσει και να βρει παρηγοριά. Πραγματικό είναι οι άνθρωποι του μόχθου και του ρηχού ορίζοντα, οι χωρίς πτυχία και μάστερ, οι χωρίς πράσινη κάρτα, οι άνθρωποι χωρίς. Γκρίζοι, αόρατοι. Κανείς δεν τους λογαριάζει, δεν έχουν φωνή, δεν έχουν μέλλον· κάποιοι έχουν μια ψήψο στη Β’ Αθηνών, άλλοι δεν έχουν καν. Ποιος αφουγκράζεται αυτό το πραγματικό;

Και το Μενίδι… Πόσο πραγματικό είναι κι αυτό: μια μεγάλη άγνωστη πόλη πλάι στην τεράστια γνωστή, με αυτόχθονες, με Ρωσοπόντιους, με προσωρινές αυτόνομες ζώνες στο Ζεφύρι, με μικρομεσαίους και παραβατικούς, με ντίλερ και οπλοφόρους, με καθηγητριούλες που κλαίνε έντρομες στην αίθουσα του ΤΕΕ. Ενας κόσμος αλλού, μια moderato φαβέλα, μινιατούρα Πόλη του Θεού. Ακρη της Πόλης, την ονόμασε ο Γιάνναρης, και την φιλμάρησε νυκτερινή και σκληρή.

Σε αυτή την Ακρη ακούμπησε το λείψανο. Πέρα από βολικά ιδεολογήματα, πέρα από εδραιωμένες πεποιθήσεις, στην διαρκώς τυρβώδη Ζώνη, στην τύρβη των απέλπιδων και των καταφρονεμένων. Εκεί δοκιμάζονται η λάμπουσα ανεκτικότητα και ο αγοραίος ανθρωπισμός, η άλγεβρα των ευφυολογημάτων. Εκεί, στην Ακρη, δοκιμαζόμαστε.

Αξίζει να τυραννήσουμε τη σκέψη μας για να καταλάβουμε τους φτωχούληδες, τους πιστούς, τα σημαινόμενα του λειψάνου, την Ακρη, τη σιωπή, τους ψίθυρους και τα βάσανα των ανθρώπων, τους φλύαρους εαυτούς μας τους αντιφατικούς και κακομαθημένους, το ζέον μάγμα του καιρού;

Βρίσκω μια απάντηση στο 12λεπτο μονοπλάνο του Ταρκόφσκι από το Στάλκερ, πάνω στο βαγονέτο προς τη Ζώνη: όλα χλοερά, ήσυχα, όλα αινιγματικά, απειλητικά. Και ο ήχος απ’ τις ρόδες.

Ένα βλέμμα, Καθημερινή 19.10.2008

 

 

Αυτές τις μέρες της οικονομικής καταιγίδας, που αδειάζει ταμεία και ταράζει ζωές, η αττική γη ζει εν παραλλήλω βίο ατάραχο, προμοντέρνο, μακριά από τα τρέχοντα, τους φόβους και τη δυσθυμία. Αλλά και κοντά.

Από τις 3 Οκτωβρίου και έως τις 2 Νοεμβρίου το λείψανο του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ βρίσκεται σε δημόσιο προσκύνημα σε ναούς της Μητρόπολης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, κατόπιν αιτήματος της ρωσόφωνης κοινότητας προς το Πατριαρχείο Μόσχας. Το λείψανο του λαοφιλέστερου νεοφανούς αγίου της Ρωσίας βγήκε για πρώτη φορά έξω από τα σύνορα της πατρίδας του.

Ο ερημίτης και στάρετς Σεραφείμ (1759-1833) ανακηρύχθηκε άγιος το 1903 και είναι η πιο αγαπημένη μορφή αγίου στη Ρωσία· η προφητική και ιαματική μορφή του φαίνεται να επηρέασε τον Ντοστογιέφσκι στη σκιαγράφηση των δικών του στάρετς στους Δαιμονισμένους και στους Αδελφούς Καραμαζόφ. Μα είναι αγαπητός και εκτός Ρωσίας· ο Ελληνας Φώτης Κόντογλου και ο Σέρβος Ιουστίνος Πόποβιτς του αφιέρωσαν πολλές σελίδες, ενώ τον ανέφερε συχνά και ο Πάπας Ιωάννης-Παύλος ο Β’. Ο δε σπουδαίος θεολόγος του 20ού αιώνα Βλαντιμίρ Λόσκι τον περιέλαβε στη μελέτη του για τη μυστική θεολογία της ανατολικής εκκλησίας ισαξίως πλάι στους μεγάλους Ελληνες πατέρες.

Ενας προμοντέρνος άνθρωπος, αθλητής της σιωπής, ερημίτης, πνευματικός και εξομολόγος· που συνομιλούσε με τα αγρίμια του δάσους και τάιζε με το χέρι του την αρκούδα Μίσα· που προσφωνούσε τους πάντες σε κάθε περίσταση με τα λόγια “Χαρά μου, καλώς ήρθες, Χριστός Ανέστη!”

Τι λέει αυτός ο προμοντέρνος άνθρωπος, ο προ πτώσεως, ο άγιος, στους σημερινούς; Τι πάνε να βρουν στην Παναγία Σουμελά του Μενιδίου οι μαντιλοφορεμένες και τρέμουσες Ρωσίδες, οι Ουκρανές και οι Λευκορωσίδες του λεκανοπεδίου Αττικής; Ασφαλώς δεν αποζητούν το θαβώρειο φως και τη μυστική ένωση με το Αγιο Πνεύμα, που περιγράφει ο Λόσκι· δεν έχουν ακούσει τίποτε για τον γνόφο αγνωσίας. Συγχώρεση γυρεύουν και χάρη. Συγχώρεση για όσα πέρασαν και ζουν, βάσανα και αμαρτίες· και χάρη για να ζήσουν τα μέλλοντα, τον μακρύ χρόνο που απλώνεται ανοδικός έως τα έσχατα. Δεν προσκυνούν τα κόκκαλα, αλλά τη δυνατότητα σωτηρίας που υπόσχονται. Ετσι νομίζω.

Και τι μπορεί να λέει ο προμοντέρνος στάρετς από το Ντιβέγιεβο του Κουρσκ, ο διατρέξας Χίλιες Νύχτες Προσευχής και πολυετή Σιωπή, στον υστερομοντέρνο άνθρωπο; Ο υστερομοντέρνος, εγώ, εσύ, εμείς, δεν πιστεύει, δεν ζητά χάρη, δεν συγχωρεί ούτε τον εαυτό του χωρίς έξωθεν υποστήριξη, δεν αναζητά αλλού τη σωτηρία παρά μόνο στον εαυτό του. Και δεν σιωπά. Δρα ακαταπαύστως, ομιλεί, συναναστρέφεται, παράγει θόρυβο, ζει μες στο θόρυβο, κυκλωμένος από επικοινωνίες και δίκτυα, ανασαίνει δικτυωμένος, μες στην τυραννία της οικειότητας. Δεν στοχάζεται, δεν σταματά να ξαναδεί πίσω και εδώ· πάντα μπρος, μες στη συνάφεια των πολλών, μόνος μες στην ερημία του πλήθους.

Ο ερημίτης που τάιζε την αρκούδα και δάκρυζε με τα παιδιά, ο στάρετς που άφησε τη σιωπή και χύθηκε στον κόσμο, κομίζει στον υστερομοντέρνο, σε εμάς, αυτά τα παραπάνω: τη δυνατότητα συγχώρεσης και τη δυνατότητα σιωπής. Δηλαδή τη δυνατότητα αναστοχαστικού βίου, τη vita contemplativa. O αγράμματος ερημίτης υπενθυμίζει τη δυνατότητα να σκεφτόμαστε τον εαυτό μας σε μεταϋλικό πλαίσιο, χωρίς τη βιάση του παρόντος· στην άπειρη διάρκεια της φύσης, στον μακρό ιστορικό χρόνο· υπενθυμίζει τη δυνατότητα να σκεφτόμαστε τον θάνατο ως συμβάν, τον χρόνο μετά από εμάς. Επιπλέον, υπενθυμίζει τη δυνατότητα να προσφωνούμε τον άλλο έτσι: «Καλημέρα, χαρά μου!»

Η αρχαϊκή προσκύνηση του λειψάνου μπορεί να εμπεριέχει αυτές τις δυνατότητες, μπορεί και καμία ― η μαντιλοφορεμένη πάντως θα λάβει ό,τι ζητά: παρηγοριά. Ο νεωτερικός άνθρωπος, αποσπασμένος από τα λείψανα και την τελετουργία του θανάτου, πεθαίνει καλωδιωμένος και διασωληνωμένος, εν αγωνία ή εν αφασία· οστράκισε τη φθορά με χημειοθεραπείες και τομογράφους, μα δεν πάτησε τον θάνατο. Η πρόοδος δεν τον θωράκισε έναντι του χρόνου και της τελευτής· αυτά εξακολουθούν να απαιτούν στοχασμό και σιωπή. Εξακολουθεί να ζητά τη συγχώρεση, με άλλους τρόπους, άλλες ονομασίες: ψυχανάλυση, ας πούμε, διαλογισμός, mind control. Κατά βάθος, ζητά πάντα τα θεμελιώδη, αυτά που διήλθε ο ερημίτης στάρετς: σιωπή και συμφιλίωση με το τέλος.

Ένα βλέμμα, Καθημερινή 12.10.2008

buzz it!

Κάθε μέρα μπορεί να είναι χειρότερη, οικονομικά. Οχι πια για τους πιστωτικούς οργανισμούς, αλλά για τις χώρες και τους λαούς. Οι οποίοι λαοί  καλούνται επιπλέον, δια του εθνικού πλούτου και του πραγματικού χρήματος της εργασίας, να καλύψουν τα χάσματα που αφήνουν πίσω τους τα golden boys των αρύθμιστων αγορών. Οι New York Times ανασύρουν από τα αρχεία τους τις θεωρίες των αρχιτεκτόνων της αρύθμιστης αγοράς, και στηλιτεύουν τον “πολύ” Αλαν Γκρίνσαπν, επικεφαλής της Fed τα χρόνια της ασυδοσίας, ενώ οι διόλου σοσιαλιστές ηγέτες Βρετανίας, Γερμανίας και Γαλλίας διαδηλώνουν την οργή τους για τους ανίκανους μάνατζερ. Τους γκουρού των αγορών: Ποτέ άλλοτε τόσοι λίγοι άνθρωποι, τόσο ανίκανοι και ανεξέλεγκτοι, δεν επηρέασαν τόσο βαθιά τις μοίρες δισεκατομμυρίων ανθρώπων στον πλανήτη. 

Κάλλιο αργά παρά ποτέ. Ωστόσο η όψιμη οργή των πολιτικών ηγετών θα έπρεπε να περιέχει ισόποση αυτοκριτική. Διότι αυτοί συνέδεσαν τόσο μονοσήμαντα την πολιτική λειτουργία των δημοκρατιών με την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των αγορών, αυτοί ανέχθηκαν τα τοξικά προϊόντα των golden boys, αυτοί προσέδωσαν στον αγοραίο νεοφιλελευθερισμό καθολική ιδεολογική ισχύ, τον επέβαλαν ως κρατική ιδεολογία με ισχύ θρησκευτικού δόγματος.

Παραζαλισμένος ο πολιτικός κόσμος από το βουητό της χιονοστιβάδας αντιδρά σπασμωδικά, αναιρεί προγράμματα και δοξασίες, διοχετεύει αφειδώς κρατικό χρήμα για να σώσει ό,τι σώζεται· κυρίως για να σώσει έθνη και χώρες. Οι ιδεολογίες σαρώνονται από την πραγματικότητα. Δεξιοί λαϊκιστές, νεοσυντηρητικοί, νεοφιλελεύθεροι, τριτοδρομιστές, εκσυγχρονιστές σοσιαλδημοκράτες, δογματικοί αριστεροί, αντικρίζουν τα ερμηνευτικά τους κλισέ και τις ρηχές βεβαιότητες να καταρρέουν μαζί με τους σεβάσμιους πιστωτικούς οργανισμούς: «…χαμαί πέσαι Δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβη, ου Μάντιδα δάφνην, ου παγάν λαλέουσα, απέσβετο και λάλον ύδωρ». Αναζητούμε την όψη των πραγμάτων την επαύριον του ήδη εκπληρωθέντος χρησμού.

buzz it!

Tη Μήδεια του Δημήτρη Παπαϊωάννου την έχω δει δύο φορές, μία το καλοκαίρι στην Πειραιώς, και μία πριν από καμια δεκαπενταριά χρόνια, με την Αγγελική Στελλάτου. Είναι ένα νεορομαντικό κομψοτέχνημα, που, χωρίς να χάνει σε δραματικότητα (πώς θα μπορούσε άλλωστε με τέτοιο μύθο;), αντισταθμίζει την απουσία του τραγικού λόγου με το ακραίο στυλιζάρισμα, με τεταμένη εικαστική ατμοσφαιρα, με έκδηλες διακειμενικές αναφορές, με φευγαλέα ειρωνεία, με ευανάγνωστα ταμπλώ βιβάν. Είναι το δημοφιλέστερο έργο του 44χρονου “εθνικού τελετάρχη”, το πιο πολυπαιγμένο.

Πήγα και την περασμένη Παρασκευή, στη πρεμιέρα του Παλλάς. Λίγο από περιέργεια· ήθελα να δω την κοινωνική ατμόσφαιρα σε αυτό το γεγονός, που το παραμιλούσε η πόλη. Κι ήθελα να δω πόσο πιο κουρδισμένη θα ήταν η παράσταση, μετά την έξοχη εντύπωση που μου ‘χε αφήσει η καλοκαιρινή πρώτη.

Πήγα. Και βγήκα με σκέψεις πέρα από το καθαυτό καλλιτεχνικό γεγονός. Εβλεπα στο φινάλε όλη την ομάδα των συντελεστών επί σκηνής, μια ομάδα τριαντάρηδων και σαραντάρηδων, εργατών, δημιουργών, ταμένους του vissi d’arte· κι έβλεπα από κάτω έναν κόσμο λίγο-πολύ κουρασμένο, συγκαταβατικό, χωρίς αγωνίες, χωρίς ερωτήματα, που σχεδόν έπληττε, και χειροκροτούσε τυπικά. Δύο ασύμπτωτοι κόσμοι, που συνέπιπταν εκεί.

Και σκέφτηκα ότι η Αθήνα είναι τυχερή που έχει αυτή την αίθουσα, με αυτή την παράσταση. Που απολαμβάνει αυτή την αντίφαση: την παλιά αβάνγκάρντ της Κατάληψης στα βελούδα του Παλλάς.

Γιατί το κοινό σπεύδει, και οι παραστάσεις του Παπαϊωάννου σπάνε ρεκόρ εισιτηρίων; Και στο Δύο πέρυσι και στη Μήδεια φέτος (που έχει ξεπουλήσει έως και τέλος Νοεμβρίου); Ολοι θέλουν να δουν τον εθνικό τελετάρχη, αυτόν που μας έβγαλε ασπροπρόσωπους στις μεγάλες εξετάσεις του 2004· όλοι θέλουν να δουν υψηλή τέχνη σε ένα τόσο σικ περιβάλλον, στο πιο σικ οικοδομικό τετράγωνο του ιστορικού κέντρου· μα και όλοι δεν καταλαβαίνουν τι βλέπουν, ούτε όλοι το απολαμβάνουν. Μερικοί παραπονιούνται ότι η παράσταση διαρκεί πολύ, άλλοι λένε βιαστικά “καλό, καλό” και σπεύδουν στο ρεστωράν που έχουν ρεζερβάρει, οι περισσότεροι στην πρεμιέρα είναι άσχετοι, δεν έχουν ξαναφανταστεί τέτοιο θέαμα, και πρωτάκουσαν τον Παπαϊωάννου ως ολυμπιακή ατραξιόν το 2004.

Tι παράδοξο… Αυτός ο αστραφτερός ρηχός κόσμος της πρεμιέρας οφείλει να είναι εκεί, στο κόκκινο χαλί, να φωτογραφηθεί και να θεαθεί, μα είναι και υποχρεωμένος να παρακολουθήσει ένα έργο τέχνης που τον ξεπερνά ή τον αφήνει παγερά αδιάφορο, ενοχλημένο. Από τα μπουζούκια και τα ώπα, στα μπελκάντο σπαράγματα του δανδή Μπελλίνι και τα κολάζ θορύβου του Coti K· από τις ντιαζαϊνιές των μπουτίκ, στα μίνιμαλ πανιά και τα νερά του Νίκου Αλεξίου· από το σινεμά του ποπ-κορν, στον τσαρουχοπρεπή εκλεκτικισμό του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Από την ποπ στην αρτ. Δυσπεψία.
Στους κύκλους των σοφιστών, στον καλλιτεχνικό κόσμο, πολλοί ήδη από πέρυσι τον κακολογούν: ότι πρόδωσε την αγνή τέχνη όπως ήταν “τότε, παλιά”, στην Κατάληψη της Καλών Τεχνών με τα Τραγούδια (συγκλονιστική εμπειρία πράγματι), ότι ψήλωσε πολύ, είναι απρόσιτος, εμπορικός, συνομιλεί με το πλήθος των αδαών.

Ανοησίες. Ο καλλιτέχνης συνομιλεί και με τα πλήθη και με την ιστορία και με τον εαυτό του, αδιακρίτως. Κι όποιος συναντήσει τα μεγάλα ακροατήρια και την επιτυχία, δουλεύει για λογαριασμό όλου του σιναφιού· όλοι ψηλώνουν μαζί του, ζωγράφοι, χορευτές, σκηνοθέτες, μουσικοί, όλοι έρχονται πλησιέστερα στο κοινό, στους ακροατές τους, στον σκοπό τους. Ο Παπαϊωάννου έχει πετύχει τουλάχιστον αυτό: έφερε το κοινό πιο κοντά στην υψηλή τέχνη, χωρίς εκπτώσεις, χωρίς υπεραπλουστεύσεις, κουβαλώντας τις εμμονές του και το σύμπαν του. Η επιτυχία του, καλλιτεχνική, εμπορική, κοινωνική, ανοίγει δρόμους και γι’ άλλους.

Το σύμπλοκο “Παπαϊωάννου-Παλλάς-Κοινό” ισορροπεί σε αντιφάσεις. Το κοινό είναι ανομοιογενές: αστές μεσήλικες και έφηβοι καταναλώνουν μαζί την γκέι αισθητική του Δύο και μαγνητίζονται για εντελώς διαφορετικούς λόγους, νεόπλουτοι και διανοούμενοι βλέπουν Μήδεια πλάι πλάι και ανέχονται αλλήλους· σε όλους αρέσει το αστικό μικροκλίμα της Βουκουρεστίου. Μετά το φινάλε δεν θα ξαναβρεθούν.

Η μεγαλύτερη επιτυχία του Παπαϊωάννου στο Παλλάς είναι αυτό το χωνευτήρι αντιφάσεων.

Καθημερινή 07.10.2008

buzz it!

Τα τελευταία είκοσι χρόνια η αγορά χρήματος ήταν μια αντεστραμμένη πυραμίδα· όλο το πράγμα στηριζόταν πάνω στην κορυφή του. Και τώρα έπεσε. Κάπως έτσι άκουσα στο ραδιόφωνο έναν οικονομολόγο σύμβουλο επενδύσεων να περιγράφει την παρούσα κρίση που σαρώνει αγορές και εδραιωμένες πεποιθήσεις.

Αντεστραμμένη, στη μύτη: αστάθεια, επισφάλεια, μέγιστο ρίσκο. Πυραμίδα: αεροπλανάκι, τζόγος, σώρευση προσδοκιών, ποντάρισμα στην «ψυχολογία». Η πτώση της πυραμίδας σημαίνει και πτώση μιας ιδεολογίας, αυτής που κυριάρχησε στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη τις τελευταίες δυόμισι δεκαετίες. Δεν είναι καν ιδεολογία, αλλά μια διεσταλμένη πίστη (αλλά και ποια ιδεολογία δεν καταλήγει εντέλει σε πίστη;), μια θρησκόληπτη δοξασία: η ελεύθερη αγορά αυτορρυθμίζεται και λύνει τα προβλήματά της, το κέρδος είναι η μόνη κινούσα δύναμη της ανθρωπότητας, η τεχνολογία φέρνει μόνο θεία δώρα και λύσεις, η πρόοδος είναι γραμμική, διαρκής και αιώνια.

Οταν όλοι οι μηχανισμοί μίντια, οι τεχνοκράτες, οι ακαδημαϊκοί, οι πολιτικοί κηρύττουν τη νέα θρησκεία, υποβάλλουν το New Speak, είναι φυσικό οι μάζες να πεισθούν ή να βυθιστούν ακόμη βαθύτερα στην αδιαφορία και στη χειραγώγηση. Αλλωστε, οι μάζες, ακόμη και στις προηγμένες δυτικές δημοκρατίες, διαδραματίζουν όλο και πιο ασήμαντο ρόλο στην πολιτική, είναι όλο και πιο ασήμαντες στις hi-tech οικονομίες. Η απέραντη πρώην μεσαία τάξη που ξανάχτισε την Ευρώπη μετά τους παγκόσμιους πολέμους, που ανατράφηκε με εθνικό σύστημα υγείας, με κράτος πρόνοιας και ιδέες περί κοινωνικής συνοχής, είναι τώρα η απέραντη μάζα των κρυπτόπτωχων και νεόπτωχων που ζουν με δανεικά, τζογάρουν τις αποταμιεύσεις τους, βλέπουν τις συντάξεις τους να επενδύονται σε σύνθετα προϊόντα, βλέπουν τα πτυχία και τις καριέρες να μην οδηγούν ούτε καν στην ανία του μεσαίου εισοδήματος, αντικρίζουν μπροστά τους μόνο ανασφάλεια και πλήξη· και ταυτοχρόνως βλέπουν τους ολίγους πλούσιους να πετούν στη στρατόσφαιρα, όλο και πιο πλούσιοι, ανέπαφοι, ασφαλείς, μακριά από το πτωχευμένο πλήθος.

Η πυραμίδα που πέφτει κλονίζει εύθραυστες δοξασίες. Ακόμη και οι χειραγωγούμενες, υπνωτισμένες μάζες μπορούν να δουν τώρα ότι η τυφλή πίστη στην παγκοσμιοποιημένη ελεύθερη αγορά, στην τεχνολογία, στη διαρκή σωρευτική πρόοδο είναι μια φενάκη, ένας φονταμενταλισμός με εκκοσμικευμένο μανδύα. Πίσω από τον μανδύα της επιστήμης και του ορθολογισμού, πίσω από τις παραδοχές και τις αξιώσεις του φιλελεύθερου ανθρωπισμού, πίσω από την ουσιοκρατική πίστη ότι ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και ικανός να ορίσει όχι μόνο τη μοίρα του αλλά και όλη τη Φύση, βρίσκεται ο προτεσταντικός καπιταλισμός, δηλαδή η χριστιανική εσχατολογία. Βρίσκεται ο χριστιανισμός του Παύλου· η ανθρωπότητα υπό τη σκέπη της θείας πρόνοιας, δηλαδή, διασταλτικά, η ανθρωπότητα υπό τη σκέπη της προόδου, η Φύση υπό την κυριαρχία του ανθρώπινου ζώου.

Στο προτεσταντικό αφήγημα η ιστορία των ανθρώπων είναι ιστορία αμαρτίας και σωτηρίας, ο ενάρετος αλλάζει τον κόσμο, πλουτίζει και σώζεται. Και όλα κινούνται προς τα εμπρός και άνω. Και όλοι θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο, να τον υποτάξουν στα μέτρα του οράματός τους. Ο νεωτερικός άνθρωπος δεν θέλει να καταλάβει τον κόσμο, θέλει να τον αλλάξει· είναι ταγμένος να δρα, να κολυμπά στη vita activa, όχι να στοχάζεται. Ο μοντερνισμός, ο μαρξισμός, ο καπιταλισμός συμμερίζονται πυρηνικά αυτήν την πίστη. Και συμβαδίζουν με τη Βιομηχανική Επανάσταση, με τους παγκόσμιους πολέμους, με τη γέννηση του προλεταριάτου, με τη μαζική εξολόθρευση του προλεταριάτου, με το ολοκαύτωμα· οι ναζί και οι φασίστες λάτρευαν την αλλαγή και την πρόοδο, τον χάλυβα και τo Zyklon B.

Ωστόσο, η αμφισβήτηση της αιώνιας προόδου, της τυφλής πίστης στην τεχνική έχει εγερθεί από πολύ νωρίς, από τα πρώτα φανερώματα του ρομαντισμού, έως την απομυθοποίηση του ανθρωπισμού και της νεωτερικής φαντασμαγορίας που έφεραν, διαφορετικά ο καθένας, ο Δαρβίνος, ο Φρόιντ, ο Νίτσε, ο Χάιντεγκερ, ο Μπένγιαμιν. Αυτοί, όπως ο Πλάτων παλαιότερα, όπως ο Πλωτίνος και οι Επικούρειοι, όπως οι Στωικοί, μας κάλεσαν να στοχαστούμε την ύπαρξη, να ατενίσουμε τον κόσμο, να καταλάβουμε.

Ο κλονισμός της πυραμίδας του χρήματος είναι κλονισμός της κυριαρχίας του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού ως μόνης αλήθειας· είναι κλονισμός της θρησκομανούς πίστης στη διαρκή πρόοδο. Είναι πρόκληση για αναστοχασμό, προς την απέραντη μάζα της πρώην μεσαίας τάξης: Μα θα ακούσει τη βοή;

Ένα βλέμμα, Καθημερινή 05.10.2008

Βλ. και Υπηρέτες μιας άυλης φούσκας.

buzz it!

Η θύελλα που σαρώνει το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν οδηγεί μόνο στην οικονομική ύφεση και τη νέα φτώχεια· αυτές θα είναι οι πρώτες επιπτώσεις και ασφαλώς οι πιο δυσάρεστες για τις ζωές των δοκιμαζόμενων πληθυσμών. Παράλληλα, ίσως ήδη έχει αρχίσει μια αναθεώρηση των κυρίαρχων ιδεολογικών σταθερών βάσει των οποίων τις τελευταίες δεκαετίες πορεύθηκαν, εκουσίως ή ακουσίως, οι περισσότερες κοινωνίες.

Λέγοντας ιδεολογικές σταθερές, δεν εννοούμε ένα συμπαγές σύστημα αρχών, αλλά ένα νεφέλωμα ιδεών, δοξασιών, τάσεων και συμπεριφορών, ρητορικών σχημάτων, σχημάτων χειραγώγησης. Τα περισσότερα στοιχεία σε αυτό το νεφέλωμα είναι —ήταν— κοινοτοπίες ή ακροβασίες διατυπωμένες ως αυταπόδεικτες, με αξιώσεις καθολικής ισχύος. Λόγου χάριν, μόλις πριν από ενάμιση χρόνο, ακούγονταν πολλές φωνές υπέρ της τοποθέτησης των αποθεματικών των ασφαλιστικών Ταμείων σε σύνθετα χρηματιστηριακά προϊόντα, που υπόσχονταν υψηλές αποδόσεις. Κανείς δεν μιλούσε για κινδύνους, τουλάχιστον για ανεξέλεγκτους κινδύνους, κανείς δεν διενοείτο να αμφισβητήσει την αξιοπιστία και την ομπρέλα ασφαλείας που πρόσφεραν οι πιστωτικοί κολοσσοί που συνέθεταν δομημένα ομόλογα. Η αγορά αυτορρυθμίζεται, η αγορά προσφέρει ευκαιρίες, η αγορά επιβραβεύει τους τολμηρούς και τιμωρεί τους συντηρητικούς. Ετσι έλεγαν. Η αγορά ήταν η κυρίαρχη δύναμη, ένα φυσικό φαινόμενο υπεράνω δημοκρατικού ελέγχου, πέραν του πολιτικού πεδίου, μια Θεά.

Ενάμιση χρόνο αργότερα, οι πιστωτικοί κολοσσοί, που συνέθεταν δομημένα ομόλογα και αγόραζαν επισφάλειες, έχουν πτωχεύσει, έχουν καταρρεύσει, έχουν γονατίσει, και παρασύρουν σε βαθιά κρίση την παγκόσμια οικονομία. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, της χώρας με την πιο ανοιχτή οικονομία του κόσμου, οι κυβερνήσεις της Ιρλανδίας, του Βελγίου, του Λουξεμβούργου, της Βρετανίας, της Γερμανίας, προσφέρουν αφειδώς κρατικό χρήμα, για να καλύψουν τις μαύρες τρύπες των πτωχευμένων πιστωτικών οργανισμών και να περισώσουν τις εθνικές τους οικονομίες από τα χειρότερα.

Τώρα, πάνω στα συντρίμμια της άπληστης αγοράς, πάνω στα φρέσκα ερείπια μιας πολιτικής που επί δεκαετίες αποθέωνε τις αλόγιστες ιδιωτικοποιήσεις, τον υπερδανεισμό, τη συγκεντροποίηση, τη συρρίκνωση της δημόσιας παρέμβασης, πάνω στα αποκαΐδια του κατεπείγοντος, διοικητές κεντρικών τραπεζών και πρωθυπουργοί αναγκάζονται να δηλώσουν ότι εγγυώνται τις μικροκαταθέσεις των πολιτών… Δηλαδή, αναγκάζονται να αναλάβουν τον πολιτικό, συνταγματικό εντέλει, ρόλο για τον οποίο πάντα προορίζονταν: να εγγυώνται την ισοπολιτεία και την ευημερία, να ελέγχουν τις εξωπολιτικές δυνάμεις, να υπερασπίζονται τον δημόσιο χώρο. Και οι μικροκαταθέσεις συνιστούν δημόσιο χώρο· είναι το τελευταίο καταφύγιο του μικρομεσαίου πλήθους· είναι προϊόν μόχθου μιας ζωής· αυτά τα πολλά μικροπροϊόντα σχηματίζουν την κεφαλαιακή βάση των τραπεζών, αυτό το ιδρωμένο χρήμα κυκλοφορούν βασικά οι τράπεζες. Μαζί με το χρήμα των ασφαλιστικών Ταμείων, χρήμα από εργασία κι αυτό.

Η αναδίπλωση άρα στα χαρακώματα υπεράσπισης των μικροκαταθέσεων είναι εν πολλοίς επαναφορά σε πολιτική υπό «παλαιούς» όρους· στην, ας πούμε, προ παγκοσμιοποίησης πολιτική, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις σχέσεις άυλης οικονομίας και δημόσιας σφαίρας. Οταν η άυλη φούσκα σπάσει, η δημόσια σφαίρα, κατεξοχήν υλική και ασυμπίεστη, διεκδικεί όρους βιώσιμης λειτουργίας της. Οι όροι αυτοί είναι ό,τι ξεχάστηκε μέσα σε δυόμιση δεκαετίες απορρύθμισης: είναι ο δημοκρατικός έλεγχος, είναι η απρόσκοπτη εκδήλωση υγιούς κοινωνικού ανταγωνισμού, είναι η διαρκής επανεφεύρεση του πολιτικού διακυβεύματος. Το οικονομικό υπέταξε το πολιτικό στις δικές του σκοπιμότητες, οι πολιτικοί έγιναν επικοινωνιακές μαριονέτες υπόδουλες στη διαχείριση εικόνας, υποταγμένοι στα λόμπι των επιχειρήσεων, άβουλοι ή υστερόβουλοι διεκπεραιωτές συμβολαίων με εργολάβους. Ο τελικός στόχος των πολιτικών φαίνεται να είναι η εκχώρηση όλων των κρίσιμων κρατικών λειτουργιών, όλων των ευθυνών και των ρίσκων, σε ιδιώτες εργολάβους· να διοικούν το κράτος με outsourcing, ανευθύνως και ακόπως, και να εργάζονται αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση της επανεκλογής τους και την επικοινώνηση της εικόνας τους – δηλαδή, με τη διαπλοκή και την προπαγάνδα.

Αυτό το αδρό περίγραμμα είναι η σημερινή μεταδημοκρατία· με ολιγαρχίες πλούτου και επιρροής, αφενός, με χειραγωγουμένες μάζες, αφετέρου· με ηγεμονικά ιδεολογήματα που προβάλλονται ως μοναδικές και αυταπόδεικτες αλήθειες, εξ αποκαλύψεως. Με πληγωμένη τη μοναδική εγγύηση για εξισορρόπηση των ισχυρών και των αδυνάτων σε μια ευνομούμενη κοινωνία: τη δημοκρατία. Με τον δήμο άφωνο και ποδηγετούμενο, ουσιαστικά χωρίς εκπροσώπους, χωρίς εγγυητές κοινωνικών δικαιωμάτων και ευημερίας.

Αυτή η μεταδημοκρατία δοκιμάζεται τώρα από τη θύελλα της οικονομικής κρίσης που σαρώνει ιδεοληψίες, απλουστεύσεις και υστεροβουλίες. «Δεν θα επιτρέψουμε τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων να πάνε να καλύψουν την απληστία και την απερισκεψία της Γουόλ Στριτ», έλεγαν Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές που καταψήφισαν το περίφημο Σχέδιο Πόλσον, των 700 δισ. κρατικών δολαρίων. Αλλά αυτοί ακριβώς οι πολιτικοί, ανεκτικοί ή εξαγορασμένοι, τάισαν το Θηρίο. Και τώρα ηθικολογούν· μιλούν για απληστία και απερισκεψία. Μα η ηθική προβλέπει, ρυθμίζει· δεν δικαιολογεί εκ των υστέρων.

Η θύελλα φέρνει παράπλευρα φαινόμενα, μικροθύελλες που ίσως εκδηλωθούν ταυτόχρονα, ίσως αργότερα, ίσως ποτέ. Ενα παράπλευρο φαινόμενο θα είναι ενδεχομένως μια νέα συνειδητοποίηση, ένας αποφενακισμός: η απομυθοποίηση της αρύθμιστης αγοράς της θαυματουργού, ας πούμε. Η κατανόηση των κινδύνων της άυλης οικονομίας στην εποχή των real time επικοινωνιών και του δικτυωμένου πλανήτη· η επαναπροσέγγιση της πραγματικής οικονομίας· ο επανορισμός της πολιτικής δράσης και της δημοκρατίας με ουσιαστικό περιεχόμενο· ο επανορισμός της σχέσης οικονομικού και πολιτικού, ιδιωτικού και δημόσιου. Μερικοί από τους επανορισμούς μπορεί να είναι απλώς επιστροφή σε όσα ίσχυαν λίγα χρόνια νωρίτερα, δηλαδή επιστροφή στα βασικά. Τα περισσότερα απαιτούν αναπροσαρμογές. Ολα απαιτούν στοχασμό, ανασκαφή, αποφάσεις. Και πολιτική.

Καθημερινή, 05.10.2008

buzz it!

Γιατί αποκλείστηκε η Συγγρού, η μοναδική λεωφόρος ταχείας κυκλοφορίας της πρωτεύουσας, δύο φορές μέσα στον μήνα; Γιατί μυριάδες συμπολίτες μας έσπευσαν στα εγκαίνια δύο υπερκαταστημάτων ηλεκτρικών ειδών. Και γιατί συνωστίζονταν από τα ξημερώματα οι φυλές του λεκανοπεδίου; Για να συνεορτάσουν τα εγκαίνια; Ας πούμε, ναι. Για να επωφεληθούν των προσφορών, για να αρπάξουν την ευκαιρία, το λάπτοπ των 300 ευρώ, την ψηφιακή κάμερα των 99 ευρώ, την τηλεοράση TFT των 500 – κάτι, και τα λοιπά και τα λοιπά.

Και περίμεναν μέσ’ στο λιοπύρι, σε ουρές ατελείωτες, να φτάσει η σειρά τους, να διαβούν τη θύρα, να τους δοθεί η χάρις, να περιπλανηθούν σε κατάφωτα ράφια, να διαγκωνιστούν με συγκαταναλωτές, να ψωνίσουν φτηνά ό,τι γκάτζετ, ό,τι εργαλείο λαχταράει η ψυχή ενός φτωχού ανθρώπου. Η ψυχή του ανθρώπου στον καταναλωτισμό.

Οι ουρές των προσφορών μπορεί να είναι πρωτόγνωρες στην Ελλάδα, σε τέτοια έκταση, αλλά δεν είναι άγνωστες σε άλλες πρωτεύουσες. Τα λανσαρίσματα νέων προϊόντων της Apple, λ.χ., προσελκύουν έξω από τα μαγαζιά της, αποβραδίς, χιλιάδες πελάτες, που θέλουν οπωσδήποτε να αποκτήσουν πρώτοι το καυτό γκάτζετ. Στην έναρξη των εκπτώσεων, ουρές σχηματίζονται έξω από τα πολυκαταστήματα πολυτελείας, στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη, σε κάθε μεγαλούπολη.

Στις κοινωνίες της κατανάλωσης, κάθε μικρομεσαίος, με περιορισμένο εισόδημα αλλά διεσταλμένες ανάγκες, περιμένει την ευκαιρία· μια μοναδική ευκαιρία για να εισέλθει στον υλικό παράδεισο. Ξέρει ότι πρέπει να βρίσκεται διαρκώς σε εγρήγορση, να συλλάβει τη στιγμή, να ανταποκριθεί ακαριαία· αποδέχεται και μικροθυσίες, κόπο, ορθοστασία. Και ταπείνωση: αυτός ο ατομιστής μικροαστός, μοναχικός και εγωιστής, δέχεται να συμπεριληφθεί σε μια ανώνυμη πλέμπα, αλληλοϋποβλεπόμενων βουλιμικών, προκειμένου να φτάσει το Δισκοπότηρο: ένα κασμιρένιο πουλόβερ, μια κάμερα, ένα κινητό, ένα λάπτοπ, σε τιμή ευκαιρίας.

Η αρχόμενη ύφεση θα εντείνει ακόμη περισσότερο αυτά τα φαινόμενα. Οσο πιέζεται το εισόδημα, τόσο πιο εκτυφλωτική θα είναι η καταναλωτική φαντασμαγορία, τόσο πιο ακόρεστη η πείνα. Οι ουρές ευκαιριών θα μακραίνουν.

buzz it!

visit


Follow nikoxy on Twitter


91 κείμενα από 7


 



BETA


ΚΙΝΗΣΗ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΥΚΟΝΟΥ

Twitting

  • Το τεράστιο δημόσιο χρέος εξερράγη στα κεφάλια των πολιτών, μετετράπη σε ιδιωτικό χρέος των νοικοκυριών. Τα 2-3 πρώ… twitter.com/i/web/status/9… 4 hours ago
  • Γιατί λέμε τέλος στη Σαρία, τέλος στην εξαίρεση. Άρθρο μου στη Νέα Σελίδα της Κυριακής xydakis.gr/?p=10131 2 days ago
  • Σήμερα στην Ολομέλεια για τον προϋπολογισμό 2018: Να επιστρέψει στους πολίτες η αυτοπεποίθηση, να δώσουμε στους νέο… twitter.com/i/web/status/9… 3 days ago
  • Χτες στο @Radiofono247 για πόθεν έσχες δικαστών: Η στάση τους προσφέρει εξόχως ένα πολιτικό παιδαγωγικό παράδειγμα.… twitter.com/i/web/status/9… 4 days ago
  • Τώρα έρχεται ξανά η στιγμή που μπορούμε να παίξουμε έναν πολύ σοβαρό και καταλυτικό ρόλο στην βαλκανική και δεν θα… twitter.com/i/web/status/9… 5 days ago
  • Η Ελλάδα είναι το τελευταίο διάστημα αναβαθμισμένη γεωστρατηγικά. Την ωφελεί και επιβάλλεται να είναι εξωστρεφής κα… twitter.com/i/web/status/9… 5 days ago

RSS vlemma_notes

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

ποστμαστερ

mail-3.gif

share

Wikipedia Affiliate Button

not only

keimena.gif

αρχειο

Blog Stats

  • 991,226 hits
Αρέσει σε %d bloggers: