You are currently browsing the monthly archive for Σεπτεμβρίου 2008.

 

Οτι οι πολιτικοί εξαρτώνται όλο και περισσότερο από τους συμβούλους επικοινωνίας, είναι γνωστό. Προχθές, στην κυριακάτικη “Κ”, παρουσιάζονταν οι περισσότεροι γνωστοί επικοινωνιολόγοι που πλαισιώνουν τους κορυφαίους της κυβέρνησης. Κάποιοι απ’ αυτούς, όπως μαθαίνουμε, συμβουλεύουν τους πελάτες τους να χρησιμοποιούν χαλαρά τα Νέα Μέσα, λ.χ. το Facebook, και να επιδεικνύουν χόμπι και καθημερινές στιγμές, ροφούς και εξαρτύσεις καταδύσεων.

Τα επικοινωνιακά τεχνάσματα μπορεί να κατασκευάζουν εικόνα, ίματζ, προφίλ, μια κάποια αύρα, αλλά δεν παράγουν πολιτική. Αντιθέτως, μπορεί να παράγουν το αντίθετο αποτέλεσμα: εκεί που κατασκευάζεται μια ζώνη συμπάθειας, μια νησίδα ανέμελου λάιφστάιλ, εκεί ακριβώς ενδέχεται να προκύψει μια ζώνη αντιπάθειας, μια αφορμή φθόνου, μια πρόκληση για το, πάντα απρόβλεπτο, κοινό αίσθημα. Το κόστος βέβαια, σε κάθε περίπτωση και δικαίως, το εισπράττει ο πολιτικός, αυτός που καταφεύγει στην επικοινωνιακότητα, αντί στην πολιτική. Ο σύμβουλος ίματζ-μέικερ το πολύ να ρισκάρει μελλοντικές δουλειές και να πέσει το κασέ του. Πολιτική ευθύνη δεν έχει.

Ομως οι σύμβουλοι επικοινωνίας κατασκευάζουν πολιτικούς, άρα και πολιτική, στο βαθμό που οι πελάτες-πολιτικοί πρωτίστως ενδιαφέρονται για την επανεκλογή τους και την εξασφάλιση ανοχής, και δευτερευόντως ή καθόλου για την παραγωγή έργου και την διακινδύνευση ενώπιον της ιστορίας. Εξ ου και οι σύμβουλοι επικοινωνίας έχουν αναγορευθεί σε γκουρού και χρησμοδότες, σε διερμηνείς των δημοσκοπήσεων και του κλίματος, σε αναλυτές οιωνών και εικόνων. Κάποιοι εξ αυτών μάλιστα αρθρογραφούν τακτικά και αναλύουν τις ισορροπίες δυνάμεων και τις μεταστροφές του κλίματος. 

Ο ατύπως επικοινωνιακός σύμβουλος του πρωθυπουργού κ. Γιάννης Λούλης, εκ των επιφανεστέρων του κλάδου, στην πυκνή αρθρογραφία του στον τύπο, αναλύει τα πολιτικά δρώμενα ψύχραιμα και τεχνικά, σχεδόν πειστικά, παραπέμποντας και στον επαγγελματικό του ιστότοπό για περαιτέρω αναγνώσεις. Σχεδόν πειστικά: ο κ. Λούλης γράφει σαν να μη μετέχει στην διαμόρφωση της τρέχουσας πολιτικής πραγματικότητας καθ’ οιονδήποτε τρόπο, σαν εξωτερικός ανεξάρτητος παρατηρητής. Πράγμα που δεν είναι αληθές. Διότι, ανεξαρτήτως του αν η θέση του παρά τω πρωθυπουργώ είναι άτυπη, ασχέτως του αν εισακούονται οι συμβουλές του, πάντως συμμετέχει στη διαμόρφωση της εικόνας που εκπέμπει το Μέγαρο Μαξίμου. Τουλάχιστον αυτό.

Ασφαλώς οι  υπερισχύουσες τελικές εισηγήσεις για την επικοινώνηση της πολιτικής ― δηλαδή, την πολιτική― μπορεί να προέρχονται από τον αρμόδιο επικοινωνιακό υπουργό κ. Θοδωρή Ρουσσόπουλο, και το βάρος των αποφάσεων εν πάση περιπτώσει βαρύνει τον ίδιο τον πρωθυπουργό. Αλλά ο άτυπος σύμβουλος συγκολυμβά στη δεξαμενή σκέψεως, συμβάλλει στη ζύμωση και στη χάραξη της κυβερνητικής στρατηγικής ― της επικοινωνιακής, έστω.

Γι’ αυτό και είναι παράδοξο, τουλάχιστον, να αντικρίζουμε τον πρωθυπουργικό σύμβουλο να αναλύει τα τρέχοντα σαν τρίτος, σαν ουδέτερος, σαν ξένος. Να αναλύει τα σκαμπανεβάσματα των ποσοστών δημοφιλίας, να ερμηνεύει την ηεγτικότητα, να ανατέμνει εικόνες και κινήσεις. Ο κ. Λούλης ― και όχι μόνο αυτός― αναλύει σαν τρίτος τα αποτελέσματα των ενεργειών του, των συμβουλών που έχει παράσχει στον εργοδότη-πελάτη του. Αναλύει τον εαυτό του σαν τρίτος. 

Πόσο πειστικός μπορεί να είναι ο επαγγελματίας που περιγράφει δημοσίως την εργασία του χωρίς αυτοκριτική, χωρίς κόστος; Πώς μπορεί να είναι ταυτοχρόνως κριτής και κρινόμενος; Να αλλάζει καρέκλες και ρόλους; Βάσει ποιας επαγγελματικής δεοντολογίας;

Σκέφτομαι ότι η εναλλαγή ρόλων ωφελεί ασφαλώς το επαγγελματικό του προφίλ: όταν μιλά δημοσίως ο πρωθυπουργικός σύμβουλος, άτυπος έστω, εξυπακούεται ότι μιλά ένας insider, έχων πρόσβαση σε άλλης τάξεως πληροφορίες και σκέψεις, ένας προνομιακός συνομιλητής της εξουσίας· δεν μιλά ένας ελεύθερος σκοπευτής, ένας άσχετος. Αρα κάθε δημόσια εμφάνισή του είναι επαγγελματική προβολή.

Στην πολιτική ιστορία είναι γνωστός ο ρόλος των συμβούλων· ελάχιστοι όμως έγιναν διάσημοι· η συντριπτική πλειονότητα έμεινε στη σκιά των ηγεμόνων, από σωφροσύνη και προφύλαξη. Αυτό είναι το δίδαγμα του περίφημου Μπαλτασάρ Καστιλιόνε, στο Εγχειρίδιο του Καλού Αυλικού, αυτή και η διδασκαλία του Μακιαβέλι και του Γκρασιάν: μετριοπάθεια, σύνεση, ζύγισμα του Καιρού και της Fortuna, μη εξωτερίκευση των βαθύτερων σκέψων. 

Ας μη μακρύνουμε. Ο επικοινωνιακός ―δηλαδή πολιτικός― σύμβουλος, που εκπέμπει τις γνώμες του στον δημόσιο χώρο ως αμερόληπτες, δεν μπορεί να είναι πειστικός. Είτε θα μένει πιστός και εχέμυθος στον πελάτη του είτε θα εξαπατά την κοινή γνώμη. Tertium non datur.

Καθημερινή 23.09.2008

buzz it!

Advertisements

H δημοπρασία των ρεκόρ του Ντέιμιεν Χιρστ μέσω Σοθμπις ήταν το μεγάλο θέμα των περασμένων ημερών· μαζί με την ίδρυση της γκαλερί Γκαράζ στη Μόσχα, από το κορίτσι του νεομεγιστάνα Αμπράμοβιτς· μαζί με το φαλιμέντο της Lehman Brothers, την κατάρρευση του ασφαλιστικού κολοσσού AIG και του χρηματοπιστωτικού γίγαντα Morgan Stanley, τον πανικό στα χρηματιστήρια και τον ιδρώτα Κραχ που λούζει κεντρικές τράπεζες, κυβερνήσεις και λαούς.

Tα υπερεκατό εκατομμύρια ευρώ που τζιράρισε ο Χιρστ, πουλώντας ταριχευμένους καρχαρίες, μοσχάρια και κατσίκες, κολάζ με πεταλούδες και μαζικά ταμπλώ με χρωματιστά πουά, αυτά τα τρελά λεφτά που σκορπάνε με άνεση οι επικεφαλής των hedge funds και οι νεοπροσήλυτοι συλλέκτες (ο κερδοσκόπος Στιβ Κοέν ξόδεψε 8 εκατ. δολάρια για έναν από τους μισοσάπιους καρχαρίες του Χιρστ), προέρχονται ακριβώς από το υπέδαφος της διεθνούς οικονομικής κρίσης.

Η βασική καινοτομία του Χιρστ ―και της δημοπρασίας― είναι ότι ποτέ ως τώρα καλλιτέχνης δεν εξέφρασε με τόση ενάργεια το πνεύμα των καιρών: την απληστία και την ξεδιάντροπη σώρευση πλούτου με κάθε μέσο. Αυτό εκφράζει η προπαγανδιστική, εντυπωσιοθηρική τέχνη του, αυτό εντυπωσίασε τον συλλέκτη Σαάτσι όταν τον χρηματοδοτούσε, αυτό συνήρπασε τα μίντια στα υλιστικά ‘90s. Και στα απόνερα αυτής της φρενιτιώδους απληστίας, που τώρα αφήνει πίσω της δημόσια συντρίμμια, χρέη, πτωχεύσεις, και πάμπλουτους μάνατζερ, ορθώνεται θρασύτατη, καινοφανής, η δημοπρασία καρχαριών και πεταλούδων του Χιρστ, πώληση “χωρίς μεσάζοντες” από έναν καλλιτέχνη-entrepreneur, όμοιο με τους πελάτες του.

Φυσικά ο Χιρστ, το κυνικότερο από τα παιδιά της μεταποπ Νέας Βρετανικής Σκηνής, δεν κομίζει τίποτε νέο στην τέχνη· τίποτε νεότερο απ’ όσα έχουν κομίσει εικονοκλάστες στοχαστές όπως ο Μαρσέλ Ντισάν και ο Πιέρο Μαντσόνι, ή ο ποπ εικονοποιός Αντι Γουόρχολ, πατριάρχης του μαζικού και του σειριακού, του πολλαπλού και του κοινότοπου. Ακόμη και ο 53χρονος ντίσνεϊλαντ-τσιτσιολίνα Τζεφ Κουνς έχει προηγηθεί του Χιρστ, στη χειραγώγηση των μίντια ως καλλιτεχνική δημιουργία.

Ο Ντισάν, το 1917 στη Νέα Υόρκη, αγόρασε έναν ουρητήρα, τον υπέγραψε ως R. Mutt, και προσπάθησε να τον εκθέσει. Η “Κρήνη” του δεν εκτέθηκε τότε, αλλά πυροδότησε τη συζήτηση για το τι είναι ready made, τι είναι αντικείμενο τέχνης, πώς υπερβαίνουμε το αντικείμενο. Ο είρων και ιδιοφυής Ντισάν ωστόσο, το 1964, ανασκευάζοντας-εκτρέποντας τη ρηξικέλευθη χειρονομία του, ξανάφτιαξε το παλιό του έργο σε σειρά από 8 ρέπλικες, με τυπωμένη υπογραφή R. Mutt, οι οποίες μοσχοπουλήθηκαν ως μνημεία-αντικείμενα… Παρόμοια ειρωνική, βιτριολική, ήταν η χειρονομία του Μαντσόνι το 1961 με τα 90 αριθμημένα κονσερβάκια του, υπό τον τίτλο “Merda d’artista” που περιείχαν 30 γραμμάρια “Κόπρανα του καλλιτέχνη”· ο καλλιτέχνης τιμολογούσε κάθε κονσερβάκι σε χρυσό βάρους 30 γραμμαρίων…

Ο σαρκασμός, η αυτοαναίρεση, η μελαγχολία, δημιουργών όπως ο Ντισάν, ο Μαντσόνι, ο Marcel Broodthaers, ακόμη και τα κυνικά ευφυολογήματα του Γουόρχολ που επινόησε τον εαυτό του ως σταρ-ζωγράφο, ελάχιστη σχέση έχουν με τον entrepreneur Χιρστ. O Bρετανός δεν ισορροπεί στην ανατομία του κοινότοπου, όπως ο Γουόρχολ, ή στην ποπ υπερβολή, όπως ο Τζεφ Κουνς, με μια έγνοια για τη φόρμα· αυτός υπερβάλλει πάνω στο όριο εντυπωσιολαγνείας, στην ωμή προφάνεια, οι καρχαρίες του κατάγονται από την τρομολαγνεία των διαφημίσεων του Ολιβιέρο Τοσκάνι για την Benetton. Αυτό είναι το νόημα στα ready mades του: πολλαπλά, πασπαλισμένα με διαμαντόσκονη, προκλητικά.

Από αυτή την άποψη, η δημοπρασία του Χιρστ, ένα rave party εκατομμυρίων και εγωτισμού, υπό τον καλοστημένο τίτλο “Beautiful Inside My Head Forever”, καθρεφτίζει επακριβώς τον ρευστό, δυσνόητο, δυσφορικό καιρό μας: οι καρχαρίες των hedge funds, των πυραμίδων στεγαστικών δανείων, του νεοασιατικού χρήματος, των μαφιόζικων πλυντηρίων, γλεντούν και ξοδεύουν, συλλέγουν έργα, αγοράζουν επαύλεις και ουρανοξύστες, “επενδύουν”, την ώρα που οι κεντρικές τράπεζες, τα κράτη, οι λαοί, ο κόσμος της εργασίας, πληρώνουν τα σπασμένα του πάρτυ, απορροφούν τις κολοσσιαίες ζημιές που αφήνουν πίσω τους οι μάνατζερ και οι καζινοεπιχειρηματίες, δηλαδή οι συλλέκτες που ψωνίζουν από το μαγαζί του Χιρστ σηπόμενους καρχαρίες και αγελάδες με χρυσές οπλές: οι συλλέκτες αναγνωρίζουν σε αυτά τους εαυτούς τους. Οι υπόλοιποι χάφτουν τον κουρνιαχτό της προπαγάνδας.

Ένα βλέμμα, Καθημερινή 21.09.2008

buzz it!

Από την πτώση των τειχών, το 1989, και τη γεωπολιτική μεταμόρφωση που ακολούθησε, μετρημένες είναι οι φορές που αισθανθήκαμε την ιστορία έτσι, εν τω γεννάσθαι: Ηταν ο διαμελισμός της Γιουγκοσλαβίας, ο βομβαρδισμός του Βελιγραδίου, το πλήγμα των Δίδυμων Πύργων, η εισβολή στο Ιράκ, είναι διαρκώς η ανάδυση της Κίνας. Και είναι τώρα η κατάρρευση χρηματοπιστωτικών κολοσσών, που προκαλεί ρίγη σε κυβερνήσεις, κεντρικές τράπεζες και λαούς, που ξυπνάει τις μνήμες του μεσοπολεμικού Κραχ και εκτοξεύει τις αναζητήσεις για το «1929» στο Google.

Ο,τι παρακολουθούμε από την αρχή της χρονιάς, το ντόμινο πτωχεύσεων και ζημιών, τις διαρκείς ενέσεις ρευστότητας από τις κεντρικές τράπεζες, για να σωθεί το παγκόσμιο πιστωτικό σύστημα, είναι πολλαπλώς διδακτικό. Για απληστία μιλάει ο υποψήφιος πρόεδρος Μακέιν, για ανάγκη ρυθμίσεων στη Γουόλ Στριτ κάνει λόγο ο εκλεκτός των χρηματιστών Ομπάμα. Αντιλαμβάνονται και οι δύο ότι το πάρτι της απληστίας αφήνει πίσω του συντρίμμια. Και ότι τις ζημιές τις πληρώνει το Δημόσιο, ενώ τα κέρδη τα έχουν ήδη ενθυλακώσει οι κερδοσκόποι, όσοι τόσα χρόνια αυτάρεσκα μιλούσαν για αυτορρυθμιζόμενες αγορές, σύνθετα προϊόντα, παιγνιώδη μοντέλα και συμβόλαια προσδοκιών, όλα αποσπασμένα από τη δημόσια σφαίρα και τον έλεγχο των δημοκρατικών κρατών.

Υπόδουλοι επί χρόνια στη ρητορική των κερδοσκόπων, οι πολιτικοί τώρα ξυπνούν επώδυνα, και βάζουν το χέρι βαθιά: Στα εθνικά αποθέματα, δηλαδή στην τσέπη των φορολογουμένων, στον πλούτο των εθνών, αυτόν που τόσο αλόγιστα είχαν δώσει να διαχειριστούν τα hedge funds. Ενα τρισ. δολάρια έχει διαθέσει μέχρι στιγμής η Fed, για χαρτιά χρεοκοπημένων.

Η οικονομία δεν είναι μόνο κυκλοφορία χρήματος και άυλων τίτλων· η οικονομία είναι και υλική, πραγματική, από ανθρώπους για ανθρώπους. Είναι και πολιτική. Αυτή την ανάγκη επανόδου της οικονομίας στην πολιτική, στις υλικότητες και στις κοινωνίες, βλέπουμε σήμερα.

Καθημερινή 20.09.2008

buzz it!

Γιατί να υπάρχει το Αγιο Ορος; Ρώτησε ο σκεπτικιστής στο τραπέζι. Δεν σκέφτηκα πολύ: Για να υπάρχει μια φυσαλίδα μες στο χρόνο, μια φυσαλίδα διάρκειας, κάτι που ενώνει το παρελθόν με το παρόν. Δηλαδή, σαν μνημείο; Σύμφωνα με τον ορισμό της ΟΥΝΕΣΚΟ; Ναι, αλλά ζωντανό μνημείο, λειτουργικό· όχι ακριβώς σαν την Δήλο ή την Πομπηϊα. Και να διαχειρίζονται αυτή την οικουμενική κληρονομιά οι μοναχοί; Γιατί όχι; Ασχημα τα κατάφεραν χίλια χρόνια τώρα; Αυτοδιοικούμενοι; Μα έτσι τους αναγνώρισαν αυτοκρατορίες, έτσι τους αναγνώρισε και το ελληνικό κράτος στο Σύνταγμά του.

Και να διεκδικούν περιουσίες και κτήματα; Μα κάθε Ελληνας πολίτης, κάθε επιχείρηση, δεν έχει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, προστατευόμενο από το Σύνταγμα; Μα αυτοί είναι καλόγεροι, έχουν δώσει όρκο ακτημοσύνης. Σωστά, μα τις περιουσίες δεν τις διεκδικούν για τους εαυτούς τους, τις διεκδικούν για τα μοναστήρια τους, που υπήρχαν πριν απ’ αυτούς και θα υπάρχουν μετά απ’ αυτούς. 

Και τι τα κάνουν τα λεφτά; Δεν γνωρίζω ακριβώς, ίσως κάποια στιγμή γίνεται αυτοσκοπός το αβγάτισμα… Πάντως επιτελούν και κοινωνικό έργο… Ποιο κοινωνικό έργο; Κάνουν φιλανθρωπίες; Εγώ γιατί δεν ξέρω τίποτε; Ε, το έργο μιας μονής δεν είναι ακριβώς η φιλανθρωπία που διαφημίζουν οι γνωστές κοσμικές πλουσιοκυρίες· τη διακονία τους δεν την διαφημίζουν, συνήθως…

Με ενοχλεί που ασκούν πνευματική εξουσία… Πράγματι ασκούν, αλλά μόνο σε όσους είναι έτοιμοι και επιθυμούν να τη δεχτούν. Διεκδικούν και κοσμική εξουσία όμως… Αν τη διεκδικούν και την κερδίζουν, τότε υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με το κράτος και τους αξιωματούχους του που το επιτρέπουν, που δεν τους υπενθυμίζουν τη θέση τους και τους νόμους.

Επικαλούνται χρυσόβουλα Βυζαντινών αυτοκρατόρων; Μπορούν να τα επικαλούνται, σε ό,τι υπάρχει στον Αθω· με βάση τα χρυσόβουλα του 10ου αιώνα, το ελληνικό κράτος αναγνώρισε το αυτοδιοίκητο του Ορους. Και εκτός της αθωνικής πολιτείας ισχύουν χρυσόβουλα και σιγίλια για περιουσίες και ακίνητα; Οχι, εκτός Ορους, το κράτος μπορεί αν θέλει να απαλλοτριώσει παν ό,τι κρίνει απαραίτητο για το δημόσιο συμφέρον. Και γιατί το κράτος έκανε deal με τη Μονή Βατοπεδίου; Γι’ αυτό το deal, εφόσον ζημιώνει το Δημόσιο, είναι υπόλογοι οι κρατικοί λειτουργοί και οι πολιτικοί τους προϊστάμενοι.

Το μοναστήρι είναι ανεύθυνο λοιπόν; Τυπικά ίσως είναι ανεύθυνο· ουσιαστικά, είναι. Ποιες είναι οι ευθύνες των μοναχών; Εκκλησιαστικές και ηθικές ― που είναι το σπουδαιότερο. Σκανδαλίζουν τον λαό, φαίνεται να υποπίπτουν στα βαρύτερα από τα αμαρτήματα, την απληστία και την υπεροψία: ο διαρκής συναγελασμός τους με τον κόσμο του χρήματος και της ισχύος (που σπεύδουν στις αρχαίες μονές ως υστερόβουλοι ή αφελείς τουρίστες), τους θέτει σε τροχιά ματαιοδοξίας και μέθης εξουσίας, τους απομακρύνει από την ταπεινότητα και την καταλαγή, τους οδηγεί σε οργανωσιασμό, στο αβγάτισμα υλικών πόρων ως αυτοσκοπό.

Συμμερίζονται τις πρακτικές του Βατοπεδίου και οι άλλες ιστορικές μονές; Δεν το γνωρίζω· υποθέτω όμως ότι οι πιο νουνεχείς Αγιορείτες δεν θα ήθελαν ποτέ να είναι θέμα στα κανάλια και στα πρωτοσέλιδα. Υπάρχουν άγιοι στο Ορος; Δεν ξέρω. 

Υπάρχουν νουνεχείς; Βέβαια, είναι όσοι συνέβαλαν στην αναγέννηση του αθωνικού μοναχισμού μετά το ‘60. Πώς έγινε; Μορφωμένοι και προσηλωμένοι μοναχοί, με θεολογική παιδεία και οργανωσιακή πείρα, εισέβαλαν στο Ορος. Οργανωσιακοί στο Ορος; Ναι, αλλά σε σύνθεση με την παράδοση του λαϊκού μοναχισμού, με την παράδοση προορατικών αγραμμάτων γερόντων της ερήμου, με την παράδοση κοινωνικής προσφοράς των μονών· η συζήτηση για τη σχέση μοναχισμού και εκλησιαστικού σώματος είναι μακρά και δαιδαλώδης, πολυκύμαντη, κρατάει πολλούς αιώνες.

 Από εκεί ξεκίνησε το ρεύμα της Νεορθοδοξίας; Εν μέρει ναι· επηρέασαν νέους και αριστερούς στη δεκαετία ‘80· τότε εμφανίστηκε και ο πνευματικός φρικοτουρισμός στο Ορος. Επηρεάζουν ακόμη; Τα φρικιά έχουν αραιώσει πολύ, πέθανε και ο μαγνήτης, ο γέρων Παϊσιος· οι σαλοί εξακολουθούν… Μετά τους σαλούς, πνευματικό συγχρωτισμό με γέροντες ζητούν και πλούσιοι και ισχυροί. Πνευματική καθοδήγηση; Ε, σχετικά είναι αυτά πράγματα…

Τι να διαβάσω για να καταλάβω το Ορος; Τους συγγραφείς Παπατζώνη, Πεντζίκη, Θεοτοκά, τον ζωγράφο Παπαλουκά… Εσύ έχεις πάει; Οχι.

Ένα βλέμμα, Καθημερινή 14.09.2008

buzz it!

Otto Dix

Otto Dix, "Hugo Erfurth with Dog", 1926. Tempera and oil on panel. 80 x 100 cm. Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid.

«Ο,τι είναι νόμιμο είναι ηθικό». Η απάντηση του βαλλόμενου υπουργού Γιώργου Βουλγαράκη προς τους επικριτές του, σχετικά με την κατοχή εταιρείας για απόκτηση ακινήτων και αποφυγή φορολογίας, δεν είναι κυνισμός. Είναι συμπύκνωση της πολιτικής πρακτικής πολλών τελευταίων ετών.

Ο πολίτης ακούει το ήδη γνωστό: έτσι δουλεύει το πολιτικό σύστημα, στην κόψη της νομιμότητας, εκεί όπου τα προβλήματα νομιμοφάνειας επιλύουν δικηγόροι, συμβολαιογράφοι και φοροτεχνικοί· όχι στο ανοιχτό, δυσερμήνευτο και δεσμευτικό πεδίο της ηθικής, στο πεδίο της προσωπικής και πολιτικής ευθύνης, όπου το κόστος αναλαμβάνει το πρόσωπο, ο αιρετός, ο ηγέτης. Ο νόμος είναι στατικό, μετρήσιμο σύστημα· η ηθική είναι δυναμική, μη μετρήσιμη. Ο νόμος κουμαντάρεται εύκολα, είναι περατός, αφήνει διαύλους σύννομης διαφυγής· η ηθική είναι μη περατή, απαιτεί κόστος, και πειθαρχία σε αναδιαμορφούμενες αρχές.

Οταν ένας πολιτικός άνδρας αντλεί νομιμοποίηση για τις πράξεις του από τον φλοιό της νομιμότητας, και όχι από τον πυρήνα της προσωπικής ηθικής ευθύνης, πρέπει να δούμε πώς φτάσαμε ώς εδώ. Οταν ένας εκλεγμένος βουλευτής και υψηλόβαθμος κυβερνητικός αξιωματούχος αντιδιαστέλλει την νομιμότητα στην ηθική, δηλαδή αποφεύγει να κριθεί με ηθικούς όρους, τότε το θέμα πάει πέρα από μια ατελή απολογία ή μια φυγομαχία, τότε οφείλουμε να δούμε πώς λειτουργεί σήμερα η δημοκρατία, και κατά πόσον η ηθική μπορεί να είναι ακόμη δραστική στον κοινωνικό βίο.

Η ηθική αξιώνει καθολική, οικουμενική, ισχύ· οι αρχές της μπορεί να διαμορφώνονται ανάλογα με τις ιστορικές συνθήκες, αλλά η διαμόρφωση αυτή είναι μια δυναμική διαδικασία που εμπνέεται από ιδανικά και όχι μόνο από σκοπιμότητες και ισορροπίες δυνάμεων. Η δημοκρατία επιτρέπει ακριβώς στον αδύναμο να επικαλείται τις ηθικές αρχές για να ισορροπήσει το, ασήκωτο διαφορετικά, βάρος του ισχυρού. Η ηθική εντάσσεται σε έναν πολιτισμό, φέρει τα νοήματά του και υπενθυμίζει τα όρια, λ.χ. τα όρια μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου.

Ο σημαντικός Αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος Michael Walzer, στο βιβλίο του «Η ηθική εντός και εκτός συνόρων» (μετ. Β. Βουτσάκης, εκδ. Πόλις) προσφέρει ένα εξόχως διαφωτιστικό παράδειγμα για την θραύση των ορίων: «Ενας πλούσιος συλλαμβάνεται ενώ επιχειρεί να δωροκδοκήσει ένα δημόσιο αξιωματούχο: περνά με αθέμιτο τρόπο από τη σφαίρα της αγοράς, όπου το χρήμα έχει σημασία, στην πολιτική σφαίρα, όπου υποτίθεται δεν έχει σημασία. Αν συλληφθεί επ’ αυτοφώρω, θα στηλιτευθεί από τις εφημερίδες, ίσως καταδικασθεί και από τα δικαστήρια ― γιατί στην προσπάθειά μας να θέσουμε τέρμα σε τέτοιες μορφές διάβασης των ορίων, κάναμε τη δωροδοκία παράνομη. Αλλά αν οι πλούσιοι ως τάξη ελέγχουν απόλυτα τους δημόσιους αξιωματούχους, πράγμα που θα γινόταν αν η διάβαση είχε ήδη παγιωθεί και η φαυλότητα συστηματοποιηθεί, τότε δεν πρόκειται για σκάνδαλο αλλά για τυραννία.»

Ο πλουτοκράτης, με εξουσία μη πολιτική προέλευσης, με τη δύναμη του χρήματος, επιθυμεί να ασκήσει πολιτική εξουσία, χωρίς τα ρίσκα και τη φθορά του πολιτεύεσθαι· αυτό είναι μια μορφή τυραννίας, κατά τον Walzer. Ο πολιτικός, που επιτρέπει στον πλουτοκράτη να τον χρησιμοποιήσει, υπονομεύει και αυτός εξίσου τη δημοκρατία. Το ίδιο: ο πολιτικός που επιθυμεί να ζει σαν πλουτοκράτης και πηγαινοέρχεται από τη μια σφαίρα στην άλλη, από την σφαίρα της πολιτικής στη σφαίρα της αγοράς, όπου οι αξίες και οι σημασίες δεν είναι ίδιες, τότε αυτός ο πολιτικός ενεργεί επιθετικά, σπάει τα όρια, αμφισβητεί έργω τη δημοκρατία.

Το λάιφστάιλ του πολιτικού προσωπικού στην ώριμη πια Γ’ Ελληνική Δημοκρατία είναι ακριβώς αυτή η διαρκής διάβαση των ορίων, το διαρκές πηγαινέλα ανάμεσα στη σφαίρα του χρήματος και τη σφαίρα της πολιτικής, μια δήθεν αμέριμνη και αθώα κράση του ιδιωτικού με το δημόσιο. Ακούγεται φυσικό πια ο επαγγελματίας πολιτικός ―ανεπάγγελτος κατά τα άλλα― να υπερασπίζεται πρωτίστως το δίκαίωμά του στον πλουτισμό, το δικαίωμά του το δικό του ή της συζύγου του στο επιχειρείν. Ναι, αλλά με ποιους όρους; Συγχέοντας σκοπίμως και οπισθόβουλα το ιδιωτικό με το δημόσιο, την πολιτική με το χρήμα. Δεν επιχειρεί υπό ίσους όρους, δεν υφίσταται τον άγριο ανταγωνισμό της ελεύθερης αγοράς· εκμεταλλεύεται την αίγλη και τα προνόμια της θέσης του, την πολιτική του ισχύ, για να κάνει μπίζνες. Στημένο παιχνίδι. Ανήθικο. Και αντιδημοκρατικό.

Η υπεράσπιση των ορίων είναι υπεράπιση της δημοκρατίας. Η τέτοια πραγμάτευση του ηθικού είναι υπεράσπιση του έλλογου κοινωνικού. Σε όλες τις κοινωνίες λαμβάνεται μέριμνα για τήρηση των ορίων. Σκέφτομαι σκόρπια: Στην αθηναϊκή δημοκρατία ο πλούσιος πολίτης υποχρεωνόταν να είναι χορηγός, ο κάθε πολίτης υποχρεωνόταν να αναλάβει δημόσια θέση· στις ελληνιστικές πόλεις-κράτη οι πλούσιοι πολίτες υποχρεώνονταν να είναι ευεργέτες, να επιστρέφουν μέρος του πλούτου τους στον δημόσιο χώρο, αποτρέποντας τη δυσμένεια και τον φθόνο του λαού. Συχνά, και στην νεότερη ιστορία, βλέπουμε ηγέτες να κληροδοτούν την περιουσία τους στο κράτος. Εδώ, βλέπουμε μονότονα το αντίθετο: ο δημόσιος χώρος και η δοτή εξουσία παράγουν ιδιωτικό πλούτο για τους ανακλητούς άρχοντες της δημοκρατίας. Και το ιδιωτικό χρήμα αποκτά όλο και περισσότερη πολιτική δύναμη.

Ο,τι περιγράφτηκε ως λάιφστάιλ στη δεκαετία του ‘80 ―η βουλιμία του μη προνομιούχου, η απληστία του ανερχόμενου, η αλαζονεία του έχοντος― έχει εδραιωθεί τώρα ως βαθιά νοοτροπία, ως ηγεμονεύουσα ιδεολογία. Ο οριακά νόμιμος πλουτισμός, η υλιστική μανία, η καταναλωτική ευχέρεια, το σκάφος-σύμβολο, τα ακίνητα-φιλέτα, είναι στόχος ζωής, διεκδικούν θέση στο νέο σύστημα ηθικών αρχών, στοιχειοθετούν νέο δικαίωμα: το δικαίωμα στο πλουτίζειν εντός και εκτός των ορίων.

Ολα καινούργια, όλα νέα, όλα δικαιωματικά.

Καθημερινή, 07.09.2008

visit


Follow nikoxy on Twitter


91 κείμενα από 7


 



BETA


ΚΙΝΗΣΗ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΜΥΚΟΝΟΥ

Twitting

  • Χτες στο @Radiofono247 για πόθεν έσχες δικαστών: Η στάση τους προσφέρει εξόχως ένα πολιτικό παιδαγωγικό παράδειγμα.… twitter.com/i/web/status/9… 2 hours ago
  • Τώρα έρχεται ξανά η στιγμή που μπορούμε να παίξουμε έναν πολύ σοβαρό και καταλυτικό ρόλο στην βαλκανική και δεν θα… twitter.com/i/web/status/9… 19 hours ago
  • Η Ελλάδα είναι το τελευταίο διάστημα αναβαθμισμένη γεωστρατηγικά. Την ωφελεί και επιβάλλεται να είναι εξωστρεφής κα… twitter.com/i/web/status/9… 1 day ago
  • Από άποψη εθνικής στρατηγικής βλέπουμε μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα τα οφέλη από την επίσκεψη Ερντογάν και την α… twitter.com/i/web/status/9… 4 days ago
  • Πολιτικός στόχος της κυβέρνησης το επόμενο διάστημα θα πρέπει να είναι η κατοχύρωση της προστασίας των λαϊκών A' κα… twitter.com/i/web/status/9… 1 week ago
  • Η Ελλάδα προστάτευσε τα ευρωπαϊκά σύνορα, έσωσε ζωές, υπερασπίστηκε την τιμή της ΕΕ - τι είπα στη Βουλή για την προ… twitter.com/i/web/status/9… 1 week ago

RSS vlemma_notes

  • Παρουσιάστηκε σφάλμα. Το κανάλι ίσως είναι εκτός λειτουργίας. Δοκιμάστε αργότερα.

ποστμαστερ

mail-3.gif

share

Wikipedia Affiliate Button

not only

keimena.gif

αρχειο

Blog Stats

  • 991,068 hits
Αρέσει σε %d bloggers: