VASSILI & MARC: Engaged. (Erwin Olaf for The New York Times)

Οι γάμοι ομοφύλων στην Τήλο ―το παρ’ ημίν Ρήνο, Νεβάντα― αναδεικνύουν κρυφές πτυχές του κοινωνικού βίου. Κρυφές, στο μέτρο που παραμένουν αποσιωπημένες, παρότι ευρέως γνωστές, και εν πολλοίς σιωπηρά αποδεκτές ή τουλάχιστον ανεκτές. Αλλά δεν μιλάμε για γάμους ομοφυλοφίλων, αλλά για γάμους ομοφύλων· το δεύτερο είναι ορθότερο γραμματικά και πολιτικά, εφόσον δεν κάνει μνεία για τη σεξουαλική δραστηριότητα των νυμφευομένων, αλλά μόνο για το φύλο τους. Με αυτή τη μικρή, μα κρίσιμη λεκτική μετατόπιση, αποσυνδέουμε τους τωρινούς γάμους από τα στερεότυπα και τις επικρατούσες δόξες περί ομοφυλοφιλίας παρελθουσών εποχών. Τους αποσυνδέουμε από τους γάμους «βασιλισσών» του ‘70 και του ΄80, από τα στερεότυπα της αδελφής και του γυναικωτού, από τις εικόνες του «Κλουβιού με τις τρελές» και του «Βίκτωρ-Βικτώρια», εικόνες ιλαρές και ανθρώπινες, συχνά και εύστοχες, ωστόσο εικόνες λίγο-πολύ στερεοτυπικές.

Η γλωσσική μετατόπιση δείχνει και άλλες μετατοπίσεις. Η αστικοποίηση της ζωής, η ανωνυμία μες στο πλήθος της μητρόπολης, η κατίσχυση του ατομικισμού, η χειραφέτηση των γυναικών, η συρρίκνωση της οικογένειας, η υποχώρηση του σεξουαλικού πουριτανισμού παλαιού τύπου, τα κινήματα για τα δικαιώματα των μειονοτήτων, όλα αυτά και άλλα πολλά, άλλαξαν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ομοφυλοφιλία. Σήμερα η ομοφυλοφιλία δεν θεωρείται νόσος, δεν θεωρείται διαστροφή, έχει αλλάξει άρδην και το λεξιλόγιο και το εννοιολόγιο: είναι επιλογή.

Τι να ‘λεγε σήμερα ο Φουκώ;

Η απόσταση από τη διαστροφή στην επιλογή είναι τεράστια. Και διανύθηκε σε περίπου τρεις δεκαετίες, σε μια γενιά. Ας σκεφτούμε ότι στη δεκαετία του ‘80, ακόμη και στους κόλπους του εγχώριου κινήματος για την απελευθέρωση των ομοφυλοφίλων, δεν μιλούσαν ευθέως για επιλογή, αλλά δέχονταν και πιο συντηρητικούς χαρακτηρισμούς, όπως λ.χ. παρέκκλιση, ή παράλληλη σεξουαλικότητα. Η εν τω μεταξύ εξέλιξη οφείλει πολλά στη σκέψη του Μισέλ Φουκώ και των μεταφουκωϊκών, που υποστήριξαν ότι το φύλο είναι κατασκευή, και έδωσαν θεωρητικό σχήμα σε ό,τι ήδη συνέβαινε στους βίους των ανθρώπων: το σεξ αποσυνδεόταν όχι μόνο από την αναπαραγωγή αλλά και από τον γάμο και από τα στερεότυπα φύλου.

Βέβαια η θεωρητική και μειονοτικοκινηματική ευφορία του ‘70-‘80, η λύσσα για αυτοπραγμάτωση των ατόμων, συνέχεια εν πολλοίς των πολιτικών και υπαρξιστικών κινημάτων του ‘60-’70, συνοδευόταν από μια ομότροπη καθημερινότητα, από μια ομότροπη υλικότητα: Το σεξ εκείνα τα χρόνια, μεταξύ ετερόφυλων ή ομόφυλων, ήταν χαρά, ήταν πανηγύρι, ήταν αυτοσκοπός και αυτοπραγμάτωση, ήταν λήψις ζητουμένου. Ο διανοητικός οίστρος διακόπηκε βιαίως από μια νόσο που λειτούργησε ως μεταφορά ― όπως προσφυώς περιέγραψε το AIDS η Σούζαν Σόνταγκ, επιφανές τέκνο του προειρηθέντος κινήματος χειραφέτησης.

Το AIDS τα άλλαξε όλα. Η χαρά έγινε κατάρα. Η ελευθερία είχε ένα τίμημα: εδίδετο έναντι του ρίσκου της νόσου και του θανάτου. Κατά ειρωνική σύμπτωση, κάποιοι επιφανείς της χειραφέτησης, επλήγησαν θανάσιμα από τη νόσο ― όπως λ.χ. ο Μισέλ Φουκώ. Και η κατάρα της μεταφοράς, της μεταφοράς που ενοχοποιούσε και πάλι το ελεύθερο σεξ, δόθηκε άκριτα, σκληρά, βιαστικά στους ομοφυλόφιλους, σε αυτούς που ήδη είχαν ονομαστεί gay-χαρούμενοι και είχαν αναποδογυρίσει τη φόδρα του στερεότυπου: χαρούμενοι άντρες με κοντό μαλλί και μουστάκι, αρρενωπoί και macho, και leather, περισσότερο Φρεντ Μέρκιουρι και Village People, και πολύ λιγότερο drag queen.

Αυτοί οι χαρούμενοι, οι γκέι, πρωτοπορούσαν τότε στην ελεύθερη σεξουαλικότητα και αποενοχοποιούσαν έφηβους και έφηβες ως προς το σώμα τους και τα αισθήματά τους. Το έζησε και η Ελλάδα, και όχι μόνο στη Μύκονο.

Η κατάρα του AIDS όμως δεν αρκούσε· τις δεκαετίες που ακολούθησαν, ο ατομικισμός άλλαξε κι αυτός, έγινε απληστία και κυνισμός, έγινε συντηρητισμός και νέος πουριτανισμός. Οι γκέι αποσύρθηκαν απ’ το προσκήνιο, σχεδόν λούφαξαν, φοβόντουσαν το κράξιμο και το ξεμπρόστιασμα, το outing. Αλλά εν τω μεταξύ ήσαν πολλοί· όλοι ζούσαμε μαζί τους, στις οικογένειες ή στις παρέες μας· και είχαν (έχουν) διαποτίσει τα μήντια, τη βιομηχανία της ψυχαγωγίας, τη μόδα. Ενσωματώθηκαν σε ένα κονωνικό συνεχές: από αόρατοι σιωπηλοί, έως μέλη ενός ημιορατού gaytto. Και τώρα ενσωματώνονται ακόμη περισσότερο, με τους γάμους και τα συμβόλαια συμβίωσης ― αντινομικά: συντηρητικά, προσομοιώνοντας το ζευγάρι και την βαλλόμενη πυρηνική οικογένεια, αλλά και έχοντας αλλάξει την εννοιολόγηση του ζευγαριού και της οικογένειας, ωθώντας και τους ετεροφυλόφιλους σε άλλη αντίληψη του εαυτού.

Ένα βλέμμα, Καθημερινή 08.06.2008

buzz it!

Advertisements