Τον 19ο αιώνα είχαμε στόχο: να ελευθερωθούμε, να φτιάξουμε κράτος. Τον 20ό αιώνα είχαμε νέους στόχους: να μεγαλώσουμε τη χώρα, να χορτάσει ψωμί ο ελληνισμός, να εδραιώσουμε τη δημοκρατία. Τον 21ο αιώνα τι στόχους έχουμε;

Ο φίλος που αράδιαζε τα παραπάνω, είχε έτοιμη μιαν απάντηση: Ο στόχος μας σήμερα είναι να δούμε ποιοι είμαστε, πώς είμαστε, ποια είναι η διακριτή μας ταυτότητα στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Δηλαδή, Αντώνη; Ο πολιτισμός, η κουλτούρα, η παιδεία, η πνευματικότητα, αυτή είναι η ταυτότητά μας, αυτή πρέπει να είναι, αυτή να καλλιεργήσουμε και να προβάλουμε.

Ο Αντώνης είναι κοσμοπολίτης και πατριώτης, φιλελεύθερος και δημοκράτης, μοντέρνος αλλά και γνώστης της παράδοσης, ακαδημαϊκός αλλά και άνθρωπος της δράσης. Συμφωνούσα μαζί του. Αλλά καθώς άκουγα τα λόγια στ’ αυτιά μου, μέρες μετά, ένιωθα ότι όσο μου άρεσαν και με ενέπνεαν, άλλο τόσο μου ξυπνούσαν βαθύ σκεπτικισμό, απαισιοδοξία, μια χαιρέκακη αντιλογία. Ποιους στόχους, ποια οράματα, ποιες επιδιώξεις; Ασε μας, ρε Αντώνη… Αράδιαζα δεκάδες επιχειρήματα που γκρέμιζαν ένα ένα τα οράματα και τους στόχους του ορμητικού φίλου. Χάζευα τηλεόραση, ξεφύλλιζα εφημερίδες, κι αράδιαζα επιχειρήματα.

Βλέπω, ας πούμε την φρεσκοεπανεκλεγμένη κυβέρνηση του κρατιδίου να μην μπορεί να μοιράσει δυο λογιώ πετρέλαια, να μην ξέρει πώς να εισπράξει ένα φόρο, να μη γνωρίζει πώς θα εφαρμόσει θεσμούς και μέτρα που εξαγγέλλει από μήνες πολλούς. Ποιο όραμα μπορεί να έχουν αυτοί οι κυβερνώντες, ποια ιδέα και ποιους στόχους για τον αιώνα που διανύουμε; Μονάχα ξύλινα λόγια, πλανισμένα και πανομοιότυπα, βουλιαγμένα στην κοινοτοπία…

Βλέπω μεγαλογιατρούς στα παράθυρα να βγάζουν διαφορετική διάγνωση επί ασθενούς στην άλλη πλευρά του πλανήτη, τους ακούω να ελεεινολογούν συναδέλφους τους, ακούω σόουμεν να στήνουν ιατροδικεία – ακούω κι έναν φαιδρό υπουργό να λέει ότι θα μαζέψει τους γιατρούς –νομίζει ότι είναι επιλοχίας ή αρχικαμαρότος… Ποιο όραμα; Ποιον όρκο του Ιπποκράτη; Εδώ απλούστατα δεν βλέπω αυτοσεβασμό. Στοιχειώδη.

Βλέπω επισκόπους σε συναγερμό: η κούρσα της διαδοχής φουντώνει, με τον Αρχιεπίσκοπο ακόμη αδιάγνωστο, στο χειρουργείο. Οι προς Χριστόν μεσίτες, οι παρηγορητές και εξομολογητές ενώπιον του ματαίου και αναπότρεπτου, γέροι άνθρωποι όλοι με τα λιπιτόρ και τα νιτρώδη στο αντερί, διαγκωνίζονται για την εγκόσμια εξουσία, για την κορυφή της ματαιότητας. Ιδού ο στόχος.

Παρακολουθώ την κοκκορομαχία στο ΠΑΣΟΚ: ο σαματάς της σκεπάζει τη βαθιά κρίση που κοχλάζει από κάτω, την παρακμή, την ένδεια ιδεών και ανθρώπων. Τι στόχους και τι όραμα να περιμένεις από τόσο κουρασμένους, τόσο φθαρμένους ανθρώπους; Αυτοί δεν διαθέτουν καν ένστικτο αυτοσυντήρησης για τον οίκο τους.

Ξεκουκίζω κι άλλα τέτοια, χαιρέκακα αποδομώ την αισιοδοξία του συνομιλητή μου. Βλέπω παντού ακινησία, βούλιαγμα, αδράνεια, αβουλία, υποκρισία – στην κορυφή, στο μετζοπάτωμα, στα χαμηλά. Βλέπω βραχύνοες ιδιοτελείς, βλάκες διεφθαρμένους, μεγαλομανείς μέτριους, να διοικούν, να υπηρετούν, να ρυθμίζουν.

Δεν βλέπω πουθενά διάθεση για αυτοϋπέρβαση, για εκτίναξη, διάθεση για προσφορά και δημιουργία, για ξόδεμα, δεν βλέπω στοχοπροσήλωση, διάθεση για ακερδείς ανταλλαγές, για θεμελιώδεις συμβολικές ενέργειες, για δέσμευση και για φυγή προς τα εμπρός.

Και δεν βλέπω χαρά. Βλέπω ηδονοθηρία, βλέπω βουλιμία, βλέπω ραθυμία, κι εντάξει, όλα τούτα ανθρώπινα και συγγνωστά. Μα διακρίνω και το κενό, άδεια βλέμματα, άγευστα χείλη, άτονα μέλη. Και στις παρέες μου. Και σε μένα.

Και υποκάτω της αθυμίας, αγωνία. Οχι φόβο, όχι φοβίες. Αλλά αυτό το ακαθόριστο, που δεν έχει ρίζα και μορφή, που διαχέεται και ποτίζει. Σαν να είμαστε ανέστιοι, πλάνητες, άρριζοι, χωρίς αφετηρία και χωρίς τέλος-σκοπό. Και να τα ζητάμε.

Μα να, αυτή ακριβώς η αγωνία δείχνει το σπέρμα του αυθεντικού, το αυθεντικό που δίνει σημάδια με μικρούς σπασμούς στο βάθος της ύπαρξης – δείχνει το υποκείμενο που ζητά να εκφραστεί μέσα στον κόσμο και ενώπιον του εαυτού του. Αυτό το φανέρωμα του υποκειμένου φέρει ήδη μια δυνατότητα και μια υπόσχεση: για αυθεντικότητα και αυτοπραγμάτωση. Οπως το λέει ο Πολώνιος στον Λαέρτη: «Τούτο πάνω απ’ όλα: στον εαυτό σου να είσαι ειλικρινής».

Από ανάποδο δρόμο, πλησίασα την αισιόδοξη αγωνία του Αντώνη.

Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 14.10.2007

Φωτ.: Αμφιθέατρο, Πανεπιστήμιο Αθηνών, περίοδος μεσοπολέμου. Από την έκθεση «Η εικόνα του επιστήμονα στην Ελλάδα, 1900-1980». Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, Θεσσαλονίκη, από 11 Οκτ. έως 18 Νοεμ. 2007.

Advertisements