Με κάποιο τρόπο, η κρίση του ΠΑΣΟΚ, κρίση ταυτότητας και ηγεσίας, έχει αναλογίες με έναν εμφύλιο που σιγοβράζει από τη δεκαετία του ’90 και διατρέχει κατά καιρούς σαν ρίγος το συλλογικό φαντασιακό. Με διάφορα ονόματα: εκσυγχρονιστές και παραδοσιακοί, κοσμοπολίτες και πατριώτες, νεοφιλελεύθεροι και σοσιαλιστές, μεταμοντέρνοι και ουσιοκράτες. Με άλλοτε άλλες αφορμές: Οτσαλάν, γιουγκοσλαβικός εμφύλιος, ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί, ταυτότητες, βιβλίο Ιστορίας… Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις η αντιπαράθεση παίρνει χαρακτήρα πολεμικό, πυροδοτείται ένας μίνι εμφύλιος, το Φως κατά του Σκότους, η Αλήθεια έναντι της Προδοσίας. Και παραδόξως, και ανακουφιστικά, αυτή η Ερις παρότι εξορίζει προσώρας τον διάλογο, είναι και δημιουργική· δουλεύει υπογείως, όχι για να παράγει φανερές συγκλίσεις, αλλά για να δώσει ευρύτερες συνθέσεις από τους νεότερους που έρχονται και μπορούν να ενσωματώνουν δημιουργικά τις δικές μας αντινομίες. Στον καιρό…

Η κρίση του ΠΑΣΟΚ συνοψίζει τις αντινομίες, τις δόξες και τις πεποιθήσεις, την ανθρωπολογία μας. Είναι άλλωστε ο μεγαλύτερος και πιο αντιπροσωπευτικός κομματικός σχηματισμός της Γ’ Δημοκρατίας: όχι μόνο εξέφρασε τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς μιας τριακονταετίας αλλά, εν μέρει, τους τροφοδότησε, έπλασε ανθρωπότυπους, συντεχνίες, λαλιά, τρόπο να αντιλαμβανόμαστε τον δημόσιο βίο. Συγκέρασε το παλαιό με το αναδυόμενο, το επιθυμητό με το υπαρκτό, τον αγροτοποιμένα με τον νεοαστό, τον ανερχόμενο με τον κατεστημένο, τον προνομιούχο με τον μη.

Μιλάμε λοιπόν για πολλά ΠΑΣΟΚ: παλαιό, βαθύ, ανδρεϊκό, λαϊκιστικό, σοσιαλιστικό, εαμογενές, παλαιοκεντρώο, κοινωνικό, πατριωτικό, ευρωπαϊκό, εκσυγχρονιστικό, φιλελεύθερο, ΔΕΚΟγενές, του μηχανισμού, δυναστικό, των μάνατζερ, των νέων επιχειρηματιών κ.ο.κ. Ομως μιλώντας για τις φυλές του ΠΑΣΟΚ, για την ανθρωπολογία του απαράτ, αντιλαμβάνεσαι ότι μιλάς και για τις φυλές της ελληνικής κοινωνίας. Και όταν πας να ομαδώσεις αυτές τις τάσεις, τότε αντιλαμβάνεσαι ότι η κοινή λογική δεν επαρκεί. Πώς να εξηγήσεις τις ιδεολογικές φυσιογνωμίες των υποψηφίων αρχηγών;


Εντάξει, ο καβγάς γίνεται για το πάπλωμα της εξουσίας. Παρ’ όλα αυτά, και ιδεολογία υπάρχει στο φόντο και τα υπαρκτά ψυχοδιανοητικά ρεύματα αφουγκράζονται οι κομματικοί, με όλη την υπαισθησία τους. Γι’ αυτό ο Γιώργος Παπανδρέου, ο φιλελεύθερος και αμερικανοτραφείς, υπέρμαχος των δικαιωμάτων μειονοτήτων φύλου, γούστου και συμπεριφοράς, ο εκφραστής μιας σοφτ ιδεολογίας, ενδύεται οψίμως τη λεοντή του σοσιαλιστή tough guy, του ιστορικού διαδόχου, ακόμη και του λαϊκιστή αντιδεξιού. Γι’ αυτό προσεταιρίζεται σημιτικούς, παρότι ο Κ. Σημίτης τον άδειασε παραμονές της εκλογικής του πανωλεθρίας. Γιατί ψαρεύει υποστηρικτές από όλο το φάσμα, προκειμένου να κρατήσει την αρχηγία· και γιατί το «φάσμα» θα κάνει κάθε δυνατή συμμαχία, γιατί το «φάσμα» αναγνωρίζει ηγέτη και όχι κόμμα.

Ο Β. Βενιζέλος είναι αναγκασμένος και αυτός να παράγει εικοσάδες ασαφών θέσεων, προκειμένου να ψαρέψει από παντού: και από το κοινωνικό-πατριωτικό ΠΑΣΟΚ και από τους εκσυγχρονιστές φιλελεύθερους και από τους σημιτικούς, απ’ όπου να ’ναι. Ο ίδιος είναι πασόκος δεύτερης γενιάς, μετά το ’89· ωστόσο κουβαλάει μια κεντρώα κληρονομιά και κάτι από τη ρητορική επιθετικότητα, χωρίς τη γοητεία, του Ανδρέα. Το πολιτικό του προφίλ διαμορφώνεται με τις ύστερες διακυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ, με τη μετάβαση από τον λαϊκισμό στον πραγματισμό και από κει σε έναν υβριδικό φιλελευθερισμό και στη διαφθορά που έφερε τη συντριβή. Ταυτίζεται με τη νεκρανάσταση, την κυριαρχία και την παρακμή του ΠΑΣΟΚ, μα ταυτόχρονα είναι ο πρώτος που διεκδικεί αρχηγία χωρίς να προέρχεται από το ιδρυτικό ’74, χωρίς να κουβαλάει αμαρτίες του ’89, χωρίς να είναι υιοθετημένο βρέφος ή μνησίκακος προς τον ιδρυτή. Υπό μία έννοια, φέρνει νέο κύτταρο, κάποιο. Ποιο; Το κύτταρο του ανερχόμενου, που ανήλθε, αλλά θέλει κι άλλο, κι άλλο, κι άλλο. Εχει το ντράιβ, έχει την ευφυΐα, έχει την αίσθηση του πραγματικού. Δεν έχει τη γοητεία, δεν έχει την ηθική ακτινοβολία, δεν είναι πατρική φιγούρα, ώστε να καλεί σε ταύτιση· η ευφράδειά του είναι δικηγορική, η λάμψη επιπολής. Αλλά μπορεί να αντιμετωπίσει στα ίσια τους γόνους δυναστειών: τον Γιώργο, τον «ανδρεϊκού» στυλ Κ. Καραμανλή, την «διαρκές μητσοτακικό χαμόγελο» Ντόρα Μπακογιάννη.

Παπανδρέου και Βενιζέλος εκφράζουν με βαθιά αντιφατικό τρόπο τα δίπολα που προαναφέραμε, «παράδοση-εκσυγχρονισμός κ.λπ.», δηλαδή το πόσο ρευστά και ευμετάβλητα είναι· πόσο αντιφατικά κατά τη σύνθεσή τους. Ο κόσμος μας, και κόσμος του ΠΑΣΟΚ, δεν είναι μαύρο – άσπρο.

Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 07.10.2007

Advertisements