Στον «Βορρά» του Σελίν η Ευρώπη κείται γονατισμένη στις στάχτες του 1945. Ολη η Ευρώπη εικονίζεται μες στο χάος της συντριμμένης Γερμανίας: ερείπια, απόγνωση, χάος. Ο Γάλλος συγγραφέας, μέγας ανανεωτής της πρόζας και αμφιλεγόμενο πολιτικά πρόσωπο, διατρέχει τον 20ό αιώνα, από τον ένα πόλεμο στον άλλο, από τη μία ρήξη στην άλλη, φλεγόμενος από τους δαίμονες του καιρού του, γράφοντας για τον ζόφο που αντικρίζει μέσα στα ρήγματα.

Οι παραστάσεις του «Βορρά», από το Λαϊκό Θέτρο του Βερολίνου, που είδαμε αυτές τις ημέρες στην Αθήνα, ανασυστήνουν τους δαίμονες της Ευρώπης του ’45, εικονογραφώντας παράτολμα ένα κείμενο που και στο διάβασμα είναι δύσκολο. Ο διευθυντής της Φολκσμπίνε Φρανκ Κάστορφ ανέλαβε το δραματουργικό ρίσκο και, κατά τη γνώμη μας, πέτυχε όχι μόνο να στήσει ένα πολλαπλά προκλητικό θέαμα, όσο να μιλήσει προκλητικά για τον καιρό μας, για την Ευρώπη του ’07.

Ο Βορράς μιλάει για το τέλος ενός κόσμου, για τη βία της πτώσης και για το χάος στο οποίο οδηγούνται όλοι, νικητές και ηττημένοι. Το έργο της Φολκσμπίνε αναπαριστά ακριβώς το χάος: όλα έχουν συντριβεί και το καινούργιο δεν φαίνεται. Σαν να βλέπουμε τη σκοτεινή ελεγεία του Παζολίνι για την ίδιας εποχής Δημοκρατία του Σαλό. Ο Ανατολικογερμανός Κάστορφ τοποθετεί το σημείο ρήξης στην πτώση του τείχους για να ξαναδεί με τα μάτια του Σελίν την Ευρώπη του 21ου αιώνα: Μήπως πάλι παραπατάει;

Μέσα στο έργο ο Σελίν παραληρεί για τα γονίδια των νέων ισχυρών φυλών, για τους ιούς και τα παράσιτα, για την παρακμή της Γηραιάς Ηπείρου. Το παραλήρημά του είναι ανησυχητικά επίκαιρο. Η Ευρώπη του 2007 δεν είναι η κραταιά παραγωγός νεωτερικότητας, τώρα παρακολουθεί τις αναδυόμενες υπερδυνάμεις και μεταφέρει εκεί κεφάλαια και τεχνογνωσία. Ο Κάστορφ αναπαριστά την Ευρώπη του ενιαίου νομίσματος και του μη διαβατηρίου, σαν ένα βαγόνι που γίνεται σκηνή οργίων, με τον ήρωα κόμικς Φελίξ να υπερίπταται, με προβολές ιδιωτικών βίντεο στη δημόσια ερημιά, με το τζεϊμσμποντικό σλόγκαν «Die another day» να δεσπόζει τεράστιο. Και οι Ευρωπαίοι; Πλάνητες τσιγγάνοι, που πλέκουν καλάθια· στο νέο τοπίο, θα είναι τσιρκολάνοι, μάγοι, δεξιοτέχνες, παράφοροι ποιητές, μα δεν θα είναι ηγέτες και κυρίαρχοι.

Αυτή η ματιά, οσοδήποτε πικρή, περιέχει τη σοφία της παραδοχής και έναν τρόπο να κοιτάς την πραγματικότητα κατάματα: Ποιοι είμαστε σήμερα; Πού πάμε; Η τέχνη θέτει ερωτήματα, αμφιβάλλει, δεν δίνει πάντα απαντήσεις.

Καθημερινή, 17.07.2007

Advertisements