Πρόσφατα συμβάντα, δραματικά, μάς δείχνουν κάτι βαθύτερο από την προφάνεια του δράματός τους. Μάς δείχνουν τη ανάγκη για συλλογική έκφραση και για ανάληψη της ηθικής ευθύνης. Μιλώ για τον θάνατο της καρκινοπαθούς Αμαλίας Καλυβίνου, η οποία μέσω του εξομολογητικού και καταγγελτικού της μπλογκ κινητοποίησε όχι μόνο τους μπλόγκερ και χρήστες του Διαδικτύου, αλλά και τα μαζικά μέσα· και μιλώ για το τραγικό δυστύχημα στον Λούσιο ποταμό, όπου οι επιζήσαντες απέκρουσαν τους τηλε-εισαγγελείς και υπερασπίσθηκαν το θεμελιώδες δικαίωμά τους να καταθέτουν ενώπιον των Αρχών και όχι στις κάμερες.

Στην περίπτωση της μπλόγκερ Αμαλίας, το νέο μέσο πρόσφερε τη δυνατότητα σε μια μοναχική φωνή να αφηγηθεί την ιστορία ζωής, την ιστορία πόνου, με αμεσότητα και ανταπόκριση που εκπλήσσουν όσους αγνοούν τη δυναμική του Δικτύου. Το προσωπικό δράμα παρουσιάστηκε επώνυμα, με παρρησία, και παρότι άργησε σχετικά, εντέλει έφτασε πολλαπλάσιο και ενισχυμένο σε ευρύτατο ακροατήριο, κατά πολύ υπέρτερο της εγχώριας μπλογκόσφαιρας.

Γιατί; Η προσωπική ιστορία, το δράμα, ασφαλώς ― είπαμε. Αυτά είναι ο πυρήνας, ο ακαταμάχητος μες στην αλήθειά του. Αλλά και η επωνυμία, το πρόσωπο που βγαίνει στο προσκήνιο και αναλαμβάνει το κόστος των λόγων του. Κι ακόμη: αυτή η αφήγηση πυροδότησε τη δυνητική, τη φαντασιακή κοινότητα των μπλόγκερ, που έσπευσαν να συμπαρασταθούν σε μια «δική τους». Ιδού: η προσωπική περιπέτεια μετασχηματίζεται σε συλλογική κίνηση, συσπειρώνει και συνεγείρει. Οι μοναχικοί χρήστες, οι τεχνοσπασίκλες, ξεκολλάνε από το αυτιστικό σύμπαν του PC και αφήνουν στο ψηφιακό (και τόσο πραγματικό) τσαντίρι της Α.Κ. μια κουβέντα, ένα λουλούδι, ένα σχόλιο, δηλώνουν παρόντες ψυχικά και σωματικά. Κι έτσι οι κρυπτώνυμοι, ανώνυμοι, άϋλοι μπλόγκερ, οι περσόνες που ακκίζονται και καβγαδίζουν και περιπλανιούνται, αναδύονται ευθύς ως πρόσωπα που συγκινούνται, συναισθάνονται, τάσσονται αλληλέγγυα, και ευαγγελίζονται άτυπα κοινωνικά δίκτυα: νάτο, ένυλο το social networking.

Η συνηθισμένη ετικέτα για τον πλάνητα του Δικτύου είναι «σπασίκλας», αντικοινωνικός, μονόχνωτος. Τα λένε οι τεχνοαναλφάβητοι και οι τεχνοφοβικοί, και δεν έχουν πάντα άδικο. Στην περίπτωση όμως τούτης της δραστικής δικτύωσης, βλέπουμε ότι οι virtual επαφές ανάμεσα σε περσόνες μπορούν υπό προϋποθέσεις να μετασχηματισθούν σε σχέσεις επικοινωνίας και ενσυναίσθησης. Δηλαδή, σε σχέσεις προσώπων.

Ο ατομικισμός του μεταφορντικού καιρού μας, η πηχτή μοναξιά στις μητροπόλεις της μηντιοδημοκρατίας, το αβάσταχτο ennui της ιδιωτικότητας μες στο μετανεωτερικό πλήθος, λυγίζουν ενώπιον του υπαρξιακού ρήγματος, του ανθρώπινου δράματος, στο άκουσμα ενός μοναχικού λυγμού. Ο πλάνητας, ο «καμένος», ο καλωδιωμένος αφουγκράζεται τον λυγμό και τον αισθάνεται σαν κάλεσμα. Τον καλεί το σώμα, το κύτταρο, η φθορά του, του υπενθυμίζει την ανθρώπινη κατάσταση, εντός και εκτός Δικτύου. Κατά τούτο, και παρά τα πρόδηλα συγκινησιακά φορτία, η συσπείρωση των μπλόγκερ γύρω από το κάλεσμα Αμαλίας, και η διασπορά του μηνύματος σε όλο το κοινωνικό σώμα, φέρει δυνάμει σπέρματα συλλογικότητας χειραφετητικής. Το μήνυμα είναι: οι κοινότητες υπάρχουν, με άλλη μορφή, με άλλους τρόπους, με ουσιώδεις πυρήνες, και απαντούν σε πρωταρχικές ανάγκες. Η συμπάθεια προσώπων δημιουργεί κοινότητα, ο ναρκισσισμός περσονών όχι.

Η αυθόρμητη εκδήλωση αλληλεγγύης, ακόμη και επιπόλαια, ακόμη και υπό την επήρεια του συγκινησιακού σοκ, μάς δείχνει και κάτι άλλο για τους μετέχοντες: δέχονται να αναλάβουν κάποιας μορφής ηθική δέσμευση, μπαίνουν στην επικράτεια της συμπάθειας. Ο φιλόσοφος Εμμανουέλ Λεβινάς υποστηρίζει ότι η ηθική στάση συνίσταται στο να υπάρχεις για τον Αλλο. Ηθική στάση σημαίνει να αναλαμβάνεις την ευθύνη για τον Αλλο, να πράττεις χωρίς ανταπόδοση, χωρίς να λογαριάζεις ότι αυτή την πράξη μπορεί να την κάνουν και άλλοι.

Μα τούτη η σημασιοδότηση της ηθικής στάσης μάς φέρνει ήδη ενώπιον της πολιτικής. Στο δημόσιο πεδίο, λέει ο Α. Χίρσμαν, οι άνθρωποι μπορούν να αντιδράσουν με δύο τρόπους: με τη φωνή ή με την αποχώρησή τους. Φωνάζεις για να αλλάξουν τα πράγματα. Αποχωρείς όταν αδιαφορείς και απεμπλέκεσαι. Η φωνή είναι ευθύνη, κι έχει κόστος. Το μπλογκ της Α.Κ. ήταν μια τέτοια φωνή. Και κινητοποίησε εκατοντάδες ή και χιλιάδες άλλες φωνές, σε ένα περιβάλλον όπου όλα σου γνέφουν «πού να μπλέκεις, stay cool».

preview: Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 03.06.2007

 

ζωγραφική: Ξενοφών Μπήτσικας

Advertisements