Η πολιτική διεξάγεται στις οθόνες, με όρους θεάματος, απ’ τα χαράματα έως βαθιά μέσα στη νύχτα. Το πολιτικό προσωπικό της χώρας αναζητεί ακροατήριο και ψήφους στο γυαλί. Η κοινωνία όμως βρίσκεται εκεί πράγματι; Βρίσκεται εγκλωβισμένη μπροστά και γύρω από τηλεοπτικές οθόνες; Οχι, η κοινωνία είναι αλλού.

Οι σοβαρές έρευνες, όπως αυτή της VPRC για λογαριασμό της «Κ», δείχνουν εναργώς πλέον ό,τι οι πολιτικοί των παραθύρων αδυνατούν να αντιληφθούν: Η ελληνική κοινωνία, κατά συντριπτική πλειονότητα, είναι δυσαρεστημένη από την τηλεοπτική ενημέρωση. Δεν ικανοποιείται, δεν ενημερώνεται, δεν μαθαίνει.

Εξ αυτού, ας προχωρήσουμε τον συλλογισμό ένα-δυο βήματα παραπέρα: Αν υποθέσουμε ότι η τηλεόραση είναι καθρέφτης της κοινωνίας, σήμερα θα λέγαμε ότι ο καθρέφτης είναι παραμορφωτικός. Αντανακλά ορισμένες μόνον όψεις της κοινωνίας στην οποία απευθύνεται και από την οποία πηγάζει, και μάλιστα αυτές τις όψεις τις επιστρέφει διαθλασμένες.

Μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας, και σίγουρα τα πιο αξιόμαχα, παραγωγικά και καινοτομικά, δεν αναγνωρίζονται σε αυτόν τον καθρέφτη που εκχυδαϊζει και διαστρεβλώνει. Δεν αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους στις δραματοποιημένες ειδήσεις για διαζύγια τραγουδιστών, στους ρεκασμούς των παραθυράκηδων, στο χυδαίο κουτσομπολιό των πρωινάδικων και στο ξεσάλωμα των μεσημεράδικων, στα στημένα τοκ-σόου. Ουδείς αξιοπρεπής πολίτης αναγνωρίζει τον εαυτό του στον πολτό του τηλεοπτικού infotainment, όπου ειδήσεις και κουτσομπολιά, πολιτική σκανδαλολογία και αναζητήσεις εξωγήινων, δυστυχή ψώνια και ντιζέζ, συμφύρονται σε ένα συνεχές σόου: έτσι που κανείς δεν μπορεί να ξεχωρίσει πού τελειώνει η είδηση, το πραγματικό, και πού αρχίζει η μυθοπλασία, η υπερβολή, η δραματοποίηση και το χάχανο.

Από αυτή την άποψη, ενημέρωση, δηλαδή γνώση και τρόπο να βλέπεις τον κόσμο, προσφέρουν υποδορίως μα δραστικά τα πρωινομεσημεράδικα και τα σόου ποικιλιών, οι θηριοδαμαστές ανθρώπινων ναυαγίων, οι ιαχές «βας-βας, ο Παρασκευάς!», τα καλιαρντά των κωμικών σειρών, τα ασφυκτικά στερεότυπα των σίριαλ, τα ξεφωνητά και τα ξέσαλα, ένα απέραντο λαϊκοπόπ έλος, στο οποίο συνήθως οι δημοσιογράφοι και η ενημέρωση συνιστούν απλώς τα ξόανα του Αλλοθι.

Αυτού του είδους η ενημέρωση, η ουσία και το ήθος της, όχι μόνο δεν αντικατοπτρίζει την πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας, αλλά ούτε καν την αφορά. Οι πολίτες στρέφουν τα νώτα σε αυτό το φτηνό προϊόν και το παρακολουθούν, όσο το κάνουν, μόνο για να παρακολουθούν το εκάστοτε επικοινωνιακό παιχνίδι κυβερνήσεων και κομμάτων, για να μυριστούν τι «παίζεται» κάτω από τις αγριοφωνάρες και τους υπαινιγμούς δημοσιογράφων και πολιτικών, πίσω από τα «Ρε Πέτρο» και «Νίκο μου».

Το μοντέρνο μέσο φέρει αρχαϊκό περιεχόμενο. Η εμπορική τηλεόραση αδυνατεί να παρακολουθήσει την πολύπτυχη σύγχρονη ζωή, αξιοποιώντας τα ισχυρά εργαλεία που της προσφέρει η τεχνολογία, αδυνατεί να διδαχθεί από τη δυναμική των νέων μέσων. Δεν αφουγκράζεται την κοινωνία καθώς αλλάζει και εξελίσσεται· οι κατασκευαστές της έχουν κολλήσει στα ’90s, στον εύκολο λαϊκισμό, την αναπαραγωγή του ταμπλόιντ τύπου και των περιοδικών lifestyle (τόσο μπαγιάτικα πια)· οι παρουσιαστές της είναι τόσο, μα τόσο, αυτάρεσκοι και κουρασμένοι, τόσο παλιωμένοι…

Γι’ αυτό η εμπορική τηλεόραση ασθμαίνει πίσω από την πραγματική ζωή, γι’ αυτό μετατρέπει κάθε πολιτική-κοινωνική συζήτηση σε καφενέ και χάβρα. Γι’ αυτό την περιφρονούν οι νέοι και οι μορφωμένοι· τα πιο δυναμικά τμήματα του πληθυσμού είναι στραμμένα ήδη σε άλλες πηγές και άλλα μέσα για ενημέρωση και για ψυχαγωγία: στο Διαδίκτυο, στον σοβαρό Τύπο, στα new media, στο ακαριαίο «από στόμα σε στόμα» των αναδυόμενων άτυπων και εναλλακτικών δικτύων.

Η εμπορική τηλεόραση μέσα σε δεκαοκτώ χρόνια κατάφερε να γεράσει χωρίς να ενηλικιωθεί. Απαξιώνοντας το ενημερωτικό της προϊόν προτού καν το αναπτύξει.

Καθημερινή, 06.05.2007