απληστια Holbein

Διαβάζω εφημερίδες. Ξεφυλλίζω βιβλία. Ακούω ανθρώπους. Τα θραύσματα χτίζουν ένα μωσαϊκό της πραγματικότητας· οι μορφές που φανερώνονται και οι χαραμάδες ανάμεσα στις ψηφίδες δείχνουν όψεις αλήθειας, βιώσεις του υλικού, σε ανοίγουν στην αμφιβολία.

«Καθημερινή», 20.03.2007: Ενα μοναστήρι στην Κρήτη, η Μονή Τοπλού, εκχωρεί 25.000 στρέμματα για 80 χρόνια σε βρετανικό όμιλο για τουριστική οικιστική ανάπτυξη· επένδυση ύψους 1,2 δισ. Θα χτιστούν συνολικά 255.000 τ.μ. Αγνωστο παραμένει το υλικό όφελος της Μονής.

«Καθημερινή», 21.01.2007: Το Αιγαίο τσιμεντώνεται. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος κάνει λόγο για το τσιμεντένιο «Τείχος της Μεσογείου», σε περιοχές όπου πάνω από το 50% της ακτογραμμής έχει τσιμεντωθεί. Πρωτοπόρος της βίαιης οικιστικής ανάπτυξης, η Ισπανία, στην οποία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνέστησε να διακόψει κάθε οικοδομική δραστηριότητα στις περιοχές της Βαλένθια, του Καστελόνε και του Αλικάντε, λόγω έλλειψης υδάτινων πόρων.

ΟΙΚΟ «Καθημερινής», Ιανουάριος 2003: Η ηγουμένη της Μονής Χρυσοπηγής μιλάει για τις βιολογικές καλλιέργειες του μοναστηριού. Προσφέρουν λάδι, κρασί, μανταρίνια. Και βιβλία. Τα καλλιεργήσιμα κτήματά τους είναι μόλις 100 στρέμματα, συν άλλα 200 δασικά. Λέει:

«Προσπαθήσαμε να περάσουμε όχι μόνο το μήνυμα της βιολογικής γεωργίας, αλλά και του τρόπου με τον οποίο η Ορθόδοξη εκκλησία και παράδοση κατανοεί την έννοια της προστασίας του περιβάλλοντος και της διαφύλαξης της δημιουργίας… Ενας δάσκαλος μια φορά μάς είπε: Τώρα καταλαβαίνω γιατί μπορεί να είναι χρήσιμα τα μοναστήρια… Η σωτηρία του ανθρώπου είναι συνδεδεμένη με την ακεραιότητα της φύσης… Τον άνθρωπο του δυτικού κόσμου δεν τον απασχολεί τόσο η αιωνιότητα, τον απασχολεί αυτή η ζωή, πώς θα έχει υγεία. Οι άνθρωποι χαίρονται όταν άνθρωποι της εκκλησίας δίνουν τέτοια μηνύματα, θεωρούν ότι προστατεύεται η επίγεια ζωή. Εμείς θεωρούμε ότι με τον τρόπο αυτό προστατεύεται η αιώνια ζωή, αλλά ό,τι και να θέλει ο άνθρωπος είναι καλό, γιατί μέσα από τη διαφύλαξη της επίγειας ζωής θα ανακαλύψει και την αιώνια».

Ανοίγω το μέιλ. Η φίλη M., αριστερή, υψηλής ακαδημαϊκής κατάρτισης, λογία και Ευρωπαία, μου γράφει: «Πιστεύω ότι λίγοι έως κανένας θα τολμούσαν να πουν αυτό που όλοι ξέρουμε στην πραγματικότητα: ότι η γοητεία των –σοβαρών– αριστερών ιδεών ξεθωριάζει ανησυχητικά… Και τι νόημα έχει να είσαι “πολιτικά ορθός” αν δεν μπορείς να εμπνεύσεις;»

Κοιτώ γύρω μου τις αψιμαχίες: τραντισιοναλιστές εναντίον εκσυγχρονιστών, φιλελεύθεροι εναντίον χριστιανών, εθνικιστές αριστεροί εναντίον κοσμοπολιτών δεξιών, δεξιοί πατριώτες εναντίον αριστερών νεοταξιτών, αριστεροί κορέκτ εναντίον ρομαντικών γαβριάδων. Γιατί συγκρούονται; Στις περισσότερες αψιμαχίες κινητήρια δύναμη είναι η ιδεοληψία, η πεισματική προσήλωση σε στερεότυπα, η συμμόρφωση σε μοντέλα σκέψης, το γινάτι του ναρκισσιστή· ου μην αλλά και η μόλις κρυμμένη υστεροβουλία, το υλικό συμφέρον. Σε όλες σχεδόν τις περιστάσεις οι όροι αριστερός-δεξιός δεν έχουν το παλαιό νόημα, η αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας δεν αναφέρεται από κανέναν, η ύπαρξη πλούσιων και φτωχών δεν εμφανίζεται στην ατζέντα, και όλοι σχεδόν συμφωνούν στην ανάγκη για ανάπτυξη, όπως κι αν την εννοεί ο καθείς, και για μεταρρυθμίσεις, ό,τι κι αν κουβαλάνε. Ακόμη και στα φλέγοντα, και ολοένα πιο πολιτικά, ζητήματα του περιβάλλοντος, όλοι επιπολαίως και υποκριτικώς μιλούν τάχα για προστασία, έως ότου μπει στον ορίζοντα η φετιχισμένη «ανάπτυξη». Και τότε οι πλείστοι θα συμφωνήσουν, υπέρ της ανάπτυξης, με κάθε τίμημα· είπαμε, πρόκειται για αψιμαχίες, για αναμετρήσεις ιδεοληψιών, όχι για πραγματικές συγκρούσεις. Κατά βάθος, ουδείς επιθυμεί σύγκρουση.

Και έρχεται τότε η ηγουμένη της Χρυσοπηγής, ένας άνθρωπος εκτός του κόσμου του δικού μας, και διδάσκει εμπράκτως οικολογία, λέει κάτι ουσιώδες και πραγματικό για το τι είναι ανάπτυξη, εργασία, ζωή εν αρμονία, δίνει με σαφήνεια μια κάποια εικόνα του κόσμου, μια βίωση του υλικού, πώς βιώνει το επίγειο, και πώς στοχάζεται το αιώνιο.

Ποιος λάβρος τηλερήτορας, ποιος δοκησίσοφος και ηθικολόγος εκ των δημοσιολογούντων, μπορεί να υποστηρίξει με τέτοια πειστικότητα τη συνύπαρξη της πραγματικότητας με την υπέρβασή της; Ολοι τυφλοί από ανάπτυξη, από real estate και Καγιέν, από δεκάρικους, από φτενή ιδεολογία, από ρηχό πραγματισμό. Θεομπαίχτες, γιάπηδες, άπληστοι όλοι, επικαλούνται την πραγματικότητα μόνο για να τη χωρέσουν στο προκάτ σχήμα της ρητορείας τους. Πολιτικοί, μεγαλοπαράγοντες, δημοσιολογούντες, επίσκοποι, μεγαλοδικηγόροι, γκουρμέδες. Λαμόγια.

Ξεφυλλίζω εφημερίδες, μπλογκ, βιβλία. Συνεχίζω.

Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 24.03.2007

εικον.: Hans Holbein, Ο χορός του θανάτου, 1538. Λεπτομέρεια: Ο διάβολος αρπάζει τα χρήματα του εμπόρου, προτού του πάρει την ψυχή.