Ιδού πώς ευτελίστηκε η εργασία εδώ, την τελευταία 15ετία, πώς ηττήθηκε κατά κράτος από την κερδολαγνία: Πρώτα, στο κάγκελο του Χρηματιστηρίου, όταν γίνονταν «επενδύσεις» αποταμιεύσεις, οικόπεδα, ταξί, διακοποδάνεια και απεγνωσμένος αέρας. Ολα έγνεφαν: Απ’ τη δουλειά κανείς δεν πλούτισε, ενώ στο ταμπλό…

Και όταν το κάγκελο έγινε τσιγκέλι, οι κρεμασμένοι, χωρίς σάρκες, έπεσαν στο Στοίχημα – δηλαδή στον κουβά του. Πού να δουλεύεις τώρα, άπελπις και σημαδεμένος από το μεροδούλι; Μόνο με άλμα, μόνο με υπέρβαση, χτίζεται το Greek Dream του SUV και της πισίνας. Αλμα στον κουβά.

Αυτό το όνειρο του ματωμένου επαγγέλματος, χωρίς δυνατότητα να αλλάξεις τη ζωή σου και αυτό το πρότυπο της κοινωνίας του κουμαριού, οι μαθητές ή οι φοιτητές το διαμόρφωσαν;

Φέτος, τα σχολεία άνοιξαν Νοέμβριο. Τα πρωτάκια των δημοσίων λίγο-πολύ δεν έχουν ανοίξει βιβλίο, δεν έχουν γράψει «φωνούλες», δεν έχουν ζωγραφίσει, δεν έχουν ιδρωκοπήσει στα διαλείμματα. Οι των μεγαλυτέρων τάξεων δεν δοκίμασαν τα πολυαναμενόμενα νέα βιβλία γλώσσας, δεν ετοιμάστηκαν για τον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου, γλιτώνουν και την παρέλαση με την επίσημη στολή. Ωσπου να πιάσουν τώρα τα μαθήματα, θα φτάσουν οι διακοπές των Χριστουγέννων.

Εστω. Η γνώση δεν κατοικεί μόνο στο σχολείο· ούτε το παιχνίδι. Τότε τι κατοικεί στις αίθουσες και τα προαύλια; Η παιδεία μήπως; Αλλά σήμερα το σχολείο και η παιδεία δεν ταυτίζονται, τουλάχιστον με τον προ Διαδικτύου και παγκοσμιοποίησης τρόπο. Τουλάχιστον.

Σήμερα η γνώση, η πληροφορία, η κατάρτιση, το παιχνίδι, η μόρφωση, η κουλτούρα, η παιδεία εντέλει, εντοπίζονται σε πολλούς άλλους χώρους, φυσικούς και εικονικούς, εκτός του σχολικού χώρου: τηλεόραση, έντυπα μίντια, γκέιμς, γκουγκλ, σάιτ, μπλογκ, διαφημίσεις, βιβλία, κόμικς, ταινίες, βίντεο, καφέ, μολ, παρέες… Αφήνω προσώρας έξω την οικογένεια, η οποία, στην πυρηνική της μορφή και στο αστικό τοπίο του δυτικού κόσμου, ασκεί όλο και ασθενέστερη επιρροή στη διαμόρφωση του παιδιού.

Και φέρνω εντός παιδιάς άλλους μείζονες παράγοντες επιρροής: το διάχυτο lifestyle, τα πρότυπα και τις αξίες δηλαδή· και την εργασία. Προσπαθώ να εξηγήσω. Η βαθιά και διαρκής –για δεύτερη χρονιά– κρίση, που διαπερνάει το εκπαιδευτικό σύστημα όλων των βαθμίδων στη χώρα μας, είναι κρίση κοινωνική, είναι κρίση αυτογνωσίας και προσανατολισμού. Το σχολείο νοσεί διότι νοσεί η κοινωνία που το περικλείει, και το τροφοδοτεί με την κρίση της. Και η βίαιη αντίδραση των περικλειομένων προσώπων, δασκάλων και μαθητών, είναι ο πυρετός, είναι η παραγωγική αντίδραση στη νόσο.

Ονομάσαμε ήδη δύο παράγοντες που επηρεάζουν δομικά τον σχολικό βίο: το lifestyle και την εργασία. Το πρώτο υπονομεύει και απαξιώνει το δεύτερο, και τα δύο μαζί, αλληλένδετα καθώς είναι, δυναμιτίζουν τη σχολική διαδικασία. Και γι’ αυτό οι μόνοι ανεύθυνοι είναι οι μαθητές.

Η αγωνία της επαγγελματικής αποκατάστασης στοιχειώνει σήμερα τη μέση εκπαίδευση και το πανεπιστήμιο. Κανείς δεν υπερασπίζεται τις αξίες της κλασικής ουμανιστικής παιδείας. Ενα δόγμα κυριαρχεί: η σύνδεση σχολείου – αγοράς. Ο 16χρονος της Α΄ Λυκείου επιλέγοντας κατεύθυνση για τις πανελλαδικές, επιλέγει επάγγελμα· και επιλέγει με κριτήρια της παρούσας αγοράς και των τρεχόντων στερεοτύπων, για να ορίσει τη ζωή του μετά μια δεκαετία τουλάχιστον, όταν πιθανότατα θα έχει αλλάξει η αγορά εργασίας μαζί με όλα τα συνοδά στερεότυπα. Ως τότε όμως, ο μαθητής θα έχει ξοδέψει 10-15 χρόνια ζωής, για κοπιώδεις και πολυδάπανες σπουδές, για τυπικά προσόντα, για CV, με στόχο το επάγγελμα, την εργασία.

Ποια εργασία; Αυτή που θα βρεθεί δύσκολα και μάλλον θα είναι μη σύστοιχη των ακριβοπληρωμένων τυπικών προσόντων. Κι αυτή που δεν θα φέρει πλούτο, που δεν θα οδηγεί αυτομάτως στην κοινωνική άνοδο, που είναι ασύμβατη με το επικρατές lifestyle των πλούσιων και cool, ασύμβατη με την επίζηλη χλιδή των διασήμων. Στο άκρο της σκολιάς οδού των «επαγγελματικών» σπουδών περιμένει οικτρή η διάψευση.

Ιδού πώς ευτελίστηκε η εργασία εδώ, την τελευταία 15ετία, πώς ηττήθηκε κατά κράτος από την κερδολαγνία: Πρώτα, στο κάγκελο του Χρηματιστηρίου, όταν γίνονταν «επενδύσεις» αποταμιεύσεις, οικόπεδα, ταξί, διακοποδάνεια και απεγνωσμένος αέρας. Ολα έγνεφαν: Απ’ τη δουλειά κανείς δεν πλούτισε, ενώ στο ταμπλό…

Και όταν το κάγκελο έγινε τσιγκέλι, οι κρεμασμένοι, χωρίς σάρκες, έπεσαν στο Στοίχημα – δηλαδή στον κουβά του. Πού να δουλεύεις τώρα, άπελπις και σημαδεμένος από το μεροδούλι; Μόνο με άλμα, μόνο με υπέρβαση, χτίζεται το Greek Dream του SUV και της πισίνας. Αλμα στον κουβά.

Αυτό το όνειρο του ματωμένου επαγγέλματος, χωρίς δυνατότητα να αλλάξεις τη ζωή σου και αυτό το πρότυπο της κοινωνίας του κουμαριού, οι μαθητές ή οι φοιτητές το διαμόρφωσαν;

Ας ψάξουμε αλλού. Ποιοι έπαιξαν το μέλλον ενός λαού στο Χρηματιστήριο, στα καζίνο, στο στοίχημα και στο κουμάρι; Είναι αυτοί που συνδέουν ευλαβώς την παιδεία με αυτήν ακριβώς την αγορά εργασίας: του κάγκελου και του κουβά.

Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 28.10.2006

Advertisements