You are currently browsing the tag archive for the 'κοινωνία' tag.
Με κάποιο τρόπο, η κρίση του ΠΑΣΟΚ, κρίση ταυτότητας και ηγεσίας, έχει αναλογίες με έναν εμφύλιο που σιγοβράζει από τη δεκαετία του ’90 και διατρέχει κατά καιρούς σαν ρίγος το συλλογικό φαντασιακό. Με διάφορα ονόματα: εκσυγχρονιστές και παραδοσιακοί, κοσμοπολίτες και πατριώτες, νεοφιλελεύθεροι και σοσιαλιστές, μεταμοντέρνοι και ουσιοκράτες. Με άλλοτε άλλες αφορμές: Οτσαλάν, γιουγκοσλαβικός εμφύλιος, ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί, ταυτότητες, βιβλίο Ιστορίας… Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις η αντιπαράθεση παίρνει χαρακτήρα πολεμικό, πυροδοτείται ένας μίνι εμφύλιος, το Φως κατά του Σκότους, η Αλήθεια έναντι της Προδοσίας. Και παραδόξως, και ανακουφιστικά, αυτή η Ερις παρότι εξορίζει προσώρας τον διάλογο, είναι και δημιουργική· δουλεύει υπογείως, όχι για να παράγει φανερές συγκλίσεις, αλλά για να δώσει ευρύτερες συνθέσεις από τους νεότερους που έρχονται και μπορούν να ενσωματώνουν δημιουργικά τις δικές μας αντινομίες. Στον καιρό…
Η κρίση του ΠΑΣΟΚ συνοψίζει τις αντινομίες, τις δόξες και τις πεποιθήσεις, την ανθρωπολογία μας. Είναι άλλωστε ο μεγαλύτερος και πιο αντιπροσωπευτικός κομματικός σχηματισμός της Γ’ Δημοκρατίας: όχι μόνο εξέφρασε τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς μιας τριακονταετίας αλλά, εν μέρει, τους τροφοδότησε, έπλασε ανθρωπότυπους, συντεχνίες, λαλιά, τρόπο να αντιλαμβανόμαστε τον δημόσιο βίο. Συγκέρασε το παλαιό με το αναδυόμενο, το επιθυμητό με το υπαρκτό, τον αγροτοποιμένα με τον νεοαστό, τον ανερχόμενο με τον κατεστημένο, τον προνομιούχο με τον μη.
Μιλάμε λοιπόν για πολλά ΠΑΣΟΚ: παλαιό, βαθύ, ανδρεϊκό, λαϊκιστικό, σοσιαλιστικό, εαμογενές, παλαιοκεντρώο, κοινωνικό, πατριωτικό, ευρωπαϊκό, εκσυγχρονιστικό, φιλελεύθερο, ΔΕΚΟγενές, του μηχανισμού, δυναστικό, των μάνατζερ, των νέων επιχειρηματιών κ.ο.κ. Ομως μιλώντας για τις φυλές του ΠΑΣΟΚ, για την ανθρωπολογία του απαράτ, αντιλαμβάνεσαι ότι μιλάς και για τις φυλές της ελληνικής κοινωνίας. Και όταν πας να ομαδώσεις αυτές τις τάσεις, τότε αντιλαμβάνεσαι ότι η κοινή λογική δεν επαρκεί. Πώς να εξηγήσεις τις ιδεολογικές φυσιογνωμίες των υποψηφίων αρχηγών;
Εντάξει, ο καβγάς γίνεται για το πάπλωμα της εξουσίας. Παρ’ όλα αυτά, και ιδεολογία υπάρχει στο φόντο και τα υπαρκτά ψυχοδιανοητικά ρεύματα αφουγκράζονται οι κομματικοί, με όλη την υπαισθησία τους. Γι’ αυτό ο Γιώργος Παπανδρέου, ο φιλελεύθερος και αμερικανοτραφείς, υπέρμαχος των δικαιωμάτων μειονοτήτων φύλου, γούστου και συμπεριφοράς, ο εκφραστής μιας σοφτ ιδεολογίας, ενδύεται οψίμως τη λεοντή του σοσιαλιστή tough guy, του ιστορικού διαδόχου, ακόμη και του λαϊκιστή αντιδεξιού. Γι’ αυτό προσεταιρίζεται σημιτικούς, παρότι ο Κ. Σημίτης τον άδειασε παραμονές της εκλογικής του πανωλεθρίας. Γιατί ψαρεύει υποστηρικτές από όλο το φάσμα, προκειμένου να κρατήσει την αρχηγία· και γιατί το «φάσμα» θα κάνει κάθε δυνατή συμμαχία, γιατί το «φάσμα» αναγνωρίζει ηγέτη και όχι κόμμα.
Ο Β. Βενιζέλος είναι αναγκασμένος και αυτός να παράγει εικοσάδες ασαφών θέσεων, προκειμένου να ψαρέψει από παντού: και από το κοινωνικό-πατριωτικό ΠΑΣΟΚ και από τους εκσυγχρονιστές φιλελεύθερους και από τους σημιτικούς, απ’ όπου να ’ναι. Ο ίδιος είναι πασόκος δεύτερης γενιάς, μετά το ’89· ωστόσο κουβαλάει μια κεντρώα κληρονομιά και κάτι από τη ρητορική επιθετικότητα, χωρίς τη γοητεία, του Ανδρέα. Το πολιτικό του προφίλ διαμορφώνεται με τις ύστερες διακυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ, με τη μετάβαση από τον λαϊκισμό στον πραγματισμό και από κει σε έναν υβριδικό φιλελευθερισμό και στη διαφθορά που έφερε τη συντριβή. Ταυτίζεται με τη νεκρανάσταση, την κυριαρχία και την παρακμή του ΠΑΣΟΚ, μα ταυτόχρονα είναι ο πρώτος που διεκδικεί αρχηγία χωρίς να προέρχεται από το ιδρυτικό ’74, χωρίς να κουβαλάει αμαρτίες του ’89, χωρίς να είναι υιοθετημένο βρέφος ή μνησίκακος προς τον ιδρυτή. Υπό μία έννοια, φέρνει νέο κύτταρο, κάποιο. Ποιο; Το κύτταρο του ανερχόμενου, που ανήλθε, αλλά θέλει κι άλλο, κι άλλο, κι άλλο. Εχει το ντράιβ, έχει την ευφυΐα, έχει την αίσθηση του πραγματικού. Δεν έχει τη γοητεία, δεν έχει την ηθική ακτινοβολία, δεν είναι πατρική φιγούρα, ώστε να καλεί σε ταύτιση· η ευφράδειά του είναι δικηγορική, η λάμψη επιπολής. Αλλά μπορεί να αντιμετωπίσει στα ίσια τους γόνους δυναστειών: τον Γιώργο, τον «ανδρεϊκού» στυλ Κ. Καραμανλή, την «διαρκές μητσοτακικό χαμόγελο» Ντόρα Μπακογιάννη.
Παπανδρέου και Βενιζέλος εκφράζουν με βαθιά αντιφατικό τρόπο τα δίπολα που προαναφέραμε, «παράδοση-εκσυγχρονισμός κ.λπ.», δηλαδή το πόσο ρευστά και ευμετάβλητα είναι· πόσο αντιφατικά κατά τη σύνθεσή τους. Ο κόσμος μας, και κόσμος του ΠΑΣΟΚ, δεν είναι μαύρο – άσπρο.
Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 07.10.2007
Η κρίση στο ΠΑΣΟΚ δεν είναι κρίση ηγεσίας. Είναι κρίση της πολιτικής. Και δεν αφορά μόνο τους προεστούς της Χ. Τρικούπη· η κρίση αυτή, με πολλούς τρόπους, αφορά την πολιτική κοινωνία. Η κοινωνία αισθάνεται και στο δικό της σώμα τα συμπτώματα του νοσούντος ΠΑΣΟΚ, του μεγαλύτερου πολιτικού σχηματισμού της μεταπολίτευσης, που σφράγισε βίους και νοοτροπίες. Οι ιστορικά σκεπτόμενοι πολίτες ενδιαφέρονται να δουν αν θα εξακολουθήσει να υπάρχει ενιαίο, αξιόμαχο ΠΑΣΟΚ και πώς, διότι από την έκβαση αυτής της διαδικασίας εξαρτάται και η παραγωγή πολιτικής στη χώρα, εξαρτώνται και οι πολυσύνθετες συγκλίσεις και κινήσεις εντός της κοινωνίας.
Το ΠΑΣΟΚ ασφαλώς πληρώνει τη γενικότερη κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, αλλά τα ιθαγενή χαρακτηριστικά βαραίνουν αποφασιστικά. Πληρώνει το τίμημα της μαχρόχρονης παραμονής στην εξουσία: τη φθορά και τη διαφθορά. Και τη σταδιακή αδυναμία του να παράγει πολιτική, δυναμικά και με ορίζοντα. Πληρώνει τον ατελή του μετασχηματισμό, ότι δεν μπόρεσε να μεταβεί πειστικά από την κεντροαριστερά της δεκαετίας ’80, με τα ριζοσπαστικά και λαϊκιστικά χαρακτηριστικά, σε μια μπλερικού τύπου κεντροαριστερά το 1996 – 2004. Το ’80 το ΠΑΣΟΚ ένιωθε την κοινωνία να αλλάζει και την ακολουθούσε· μετά το ’96 προσπαθούσε να ποδηγετεί την κοινωνία με εργαλειακό λόγο και τεχνοκρατικό τρόπο. Και δεν είναι θέμα ιδεολογίας· η κοινωνία και το διεθνές περιβάλλον, οι υλικοί όροι, ήταν διαφορετικά. Η ευθύνη του ΠΑΣΟΚ ήταν ότι σταδιακά έπαψε να λαμβάνει μηνύματα ή τα ερμήνευε άτολμα και μυωπικά – εξουσιοθηρικά.
Η διαδοχή ηγεσίας το 2004 επιβεβαίωσε την ατολμία και τη στειρότητα. Η ηγεσία παραδόθηκε τελετουργικά στον διάδοχο της δυναστείας, από τον εκσυγχρονιστή ενδιάμεσο ηγέτη που δεν ήθελε να υποστεί αυτός τη στρατηγική ήττα των επερχόμενων εκλογών. Η ήττα όμως δεν ήταν εκλογική, ήταν ήττα επί της ουσίας: το ΠΑΣΟΚ ανέβαλε την ανανέωσή του, κουκούλωσε τις συγκρούσεις, ανέβαλε την παραγωγή πολιτικής. Τραυματισμένο ηθικά, κατηγορούμενο για διαφθορά, αναδιπλώθηκε πίσω από την εύκολη ειδωλολατρία του ονόματος, της δυναστείας. Και οδηγήθηκε στη συντριβή.
Το 2007 το ΠΑΣΟΚ αναζητεί ταυτότητα και ρόλο. Ποιους εκφράζει; Τον μηχανισμό; Τη δυναστεία; ΄Η κάποια υπαρκτά κοινωνικά μορφώματα, με νέες ζητήσεις και απρόβλεπτες δυναμικές; Ο,τι δοκιμάστηκε, η αναβολή, η συγκάλυψη, η σοφτ ιδεολογία, απέτυχε. Τι μένει; Η ρήξη, το άλμα, η επαναφορά στην κοινωνία και τα ρίσκα της: αυτά ενδιαφέρουν τους σκεπτόμενους, ενεργούς πολίτες.
Καθημερινή, 01.10.2007
