«Τι βρίσκει μπροστά του ένας νέος όταν κάνει την είσοδό του στην κοινωνία; Ανθρώπους που θέλουν να τον προστατέψουν και ισχυρίζονται ότι τον τιμούν, τον καθοδηγούν, τον συμβουλεύουν. Δεν μιλώ καθόλου για όσους επιθυμούν να τον παραγκωνίσουν, να τον βλάψουν, να τον καταστρέψουν ή να τον εξαπατήσουν. Αν έχει χαρακτήρα υψηλόφρονα και θέλει να τον προστατεύουν τα ήθη του και μόνο, να μη ζητάει τιμές από τίποτε και από κανέναν, να τον καθοδηγούν οι αρχές του και να δέχεται συμβουλές από τα δικά του φώτα και το δικό του φυσικό, ανάλογα με τη θέση του, που την ξέρει καλύτερα από τον καθέναν – τότε μπορεί και να πουν ότι είναι πρωτότυπος, μοναδικός, αδάμαστος. Αν όμως έχει φτωχό μυαλό, αν του λείπει η μεγαλοψυχία κι αν δεν έχει αρχές, αν δεν αντιλαμβάνεται ότι τον προστατεύουν, ότι θέλουν να τον καθοδηγήσουν, αν γίνει όργανο όσων πάνε να τον μεταχειριστούν, τότε είναι, όπως λέγεται, το “καλύτερο παιδί”» (μετ. Παν. Κονδύλης, εκδ. Στιγμή).
Πίσω από το φετιχισμένο άρθρο 16 συνωστίζονται άνθρωποι, ιδεοληψίες, αγωνίες, ψεύδη, υποκρισία, άγνοια, και βλακεία ακαταμάχητη. Το άρθρο 16… Σύγκρουση σκότους και φωτός, αναμέτρηση αγκυλώσεων, καπνός πυροτεχνήματος – και ήδη περνούν άλλα άρθρα, άλλες ιδέες, οι κυρίαρχες δόξες πάνε να ισορροπήσουν αδιάφορα σε άλλο σημείο. Το θέμα δεν είναι η παιδεία.
Το θέμα είναι η κοινωνία, είναι οι άνθρωποι: Τι κοινωνία θέλουν, αν μπορούν να στοχάζονται και να θέλουν. Ποιος ακούει όμως τους ανθρώπους, τους πολίτες, την πολιτική κοινωνία;
Ολοι γνωρίζουν τι χρειάζεται ακριβώς η παιδεία: Μεταρρύθμιση ή ακινησία, εξαρτάται. Κι όλοι γνωρίζουν προς τα πού πρέπει να πάει η μεταρρύθμιση, πού να στοχεύσει η παιδεία, πώς να ελευθερωθεί το πανεπιστήμιο από τα νύχια του κράτους, πώς να ανταποκριθεί το σχολείο στις ζητήσεις της αγοράς. Ολοι γνωρίζουν. Και συμβουλεύουν και γνωμοδοτούν. Χωρίς να ακούνε τους ανθρώπους, τα υποκείμενα της παιδείας.
Ο Σαμφόρ, οξυδερκής moraliste, στον 18ο αιώνα των Φώτων και του ancien régime, είδε με πικρή διαύγεια αυτή τη συνθήκη: Πώς όλοι προσδοκούν να παιδεύσουν τους νέους. Μοναδικά:
«Τι βρίσκει μπροστά του ένας νέος όταν κάνει την είσοδό του στην κοινωνία; Ανθρώπους που θέλουν να τον προστατέψουν και ισχυρίζονται ότι τον τιμούν, τον καθοδηγούν, τον συμβουλεύουν. Δεν μιλώ καθόλου για όσους επιθυμούν να τον παραγκωνίσουν, να τον βλάψουν, να τον καταστρέψουν ή να τον εξαπατήσουν. Αν έχει χαρακτήρα υψηλόφρονα και θέλει να τον προστατεύουν τα ήθη του και μόνο, να μη ζητάει τιμές από τίποτε και από κανέναν, να τον καθοδηγούν οι αρχές του και να δέχεται συμβουλές από τα δικά του φώτα και το δικό του φυσικό, ανάλογα με τη θέση του, που την ξέρει καλύτερα από τον καθέναν – τότε μπορεί και να πουν ότι είναι πρωτότυπος, μοναδικός, αδάμαστος. Αν όμως έχει φτωχό μυαλό, αν του λείπει η μεγαλοψυχία κι αν δεν έχει αρχές, αν δεν αντιλαμβάνεται ότι τον προστατεύουν, ότι θέλουν να τον καθοδηγήσουν, αν γίνει όργανο όσων πάνε να τον μεταχειριστούν, τότε είναι, όπως λέγεται, το “καλύτερο παιδί”» (μετ. Παν. Κονδύλης, εκδ. Στιγμή).
Αναρωτιέμαι αν ζούμε στο ίδιο ancien regime με του Σαμφόρ, όπου διάφοροι σοφολογιότατοι κανοναρχούν τους νέους – αυτό είναι για το καλό σου, κι αν το δεχτείς είσαι το «καλύτερο παιδί».
Αναρωτιέμαι: Μέσα σε όλο το χάλι της παιδείας, σε όλη την ελαφρολαϊκή χυδαιότητα και τον καζινο–καπιταλισμό των λαμόγιων, το προέχον και κρίσιμο είναι το άρθρο 16, δηλαδή η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων; Οκέι, άντε κι έγιναν, χίλια χάρβαρντ ν’ ανθήσουν. Και μετά; Θα αναβαθμιστεί το δημόσιο πανεπιστήμιο με δαρβινική επιλογή; Θα ξαναγίνει σχολείο το αφανισμένο λύκειο; Θα καταργηθεί η ξεφτιλισμένη αιμορραγία των φροντιστηρίων; Θα έχουμε πιο μορφωμένους πολίτες, πιο φιλάλληλους και δημιουργικούς;
Οχι, τίποτε από αυτά δεν παίζεται στο άρθρο 16. Μια σκιαμαχία παίζεται, μια πιρουέτα τακτικισμού είναι, ερήμην των πολιτών, ερήμην της πολιτικής κοινωνίας. Αυτό που διακυβεύεται, και σε πολλές περιπτώσεις έχει ήδη χαθεί, δεν αναφέρεται στην ατζέντα του φετίχ 16. Δεν αναφέρεται η διασφάλιση και η άνθηση του δημόσιου χώρου, του σχολείου για όλους, δεν αναφέρονται η ισοπολιτεία, η ισηγορία, οι ίσες ευκαιρίες παιδείας σε Πέραμα και Πολιτεία, η δίκαιη αναδιανομή του πλούτου, η διασφάλιση των αδυνάτων από την αυθαιρεσία και τον αποκλεισμό.
Το θέμα δεν είναι η σκιαμαχία «ιδιωτικό – ελεύθερο vs κρατικό – σκλαβωμένο»· το θέμα είναι η ισοπολιτεία στον ελεύθερο δημόσιο χώρο. Το θέμα είναι ποιος έχει τη γνώση, και ποιο νόημα δίνει στις λέξεις ο κυρίαρχος. Οπως το λέει ο Χάμπτι–Ντάμπτι στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων: «Το ζήτημα είναι ποιος θα είναι το αφεντικό· αυτό είναι όλο»…
Η συζήτηση για το πανεπιστήμιο, την παιδεία, τα σαβανωμένα άρθρα 16, όπως διεξάγεται μήνες τώρα, δεν απαντά στην αγωνία της αιμορραγούσας μεσαίας τάξης, που πληρώνει σχολεία και εισπράττει αμορφωσιά και υποβάθμιση. Ακριβώς διότι κανείς απ’ όσους ορίζουν την ατζέντα δεν θέλει να θέσει κανένα τέτοιο ερώτημα: Τι πολίτες ετοιμάζουμε, για ποια κοινωνία; Ολοι θέλουν τα «καλύτερα παιδιά» του Σαμφόρ.
Ένα βλέμμα, ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 14.01.2007
10 σχόλια
Ροή σχολίων γι' αυτό το άρθρο
14 Ιανουαρίου 2007 στις 3:48 μμ
exiled
Πολύ σωστό το κείμενο.
14 Ιανουαρίου 2007 στις 10:04 μμ
ilias
Πράγματικά καλό το κείμενο και καλό παιδί κι ο Νίκος που το έγραψε-:)
15 Ιανουαρίου 2007 στις 7:14 πμ
Tassos
ΟΚ, κανείς από αυτούς που ορίζουν την ατζέντα δε θέλει να θέσει αυτό το ερώτημα, Νίκο. Άλλωστε δεν είναι και τελείως απρόσμενη η άρνησή τους αυτή.
Ποιος όμως μπορεί να θέσει αυτό το ερώτημα κατάμουτρα σε αυτούς που τους αφορά, και πόσοι απ’αυτούς τους τελευταίους θα αρθούν στο ύψος της συζήτησης;
(Αυτό είναι από τα ερωτήματα που είτε θέτεις εσύ στον εαυτό σου — κάποτε — ή απλώς έχεις χάσει.)
15 Ιανουαρίου 2007 στις 4:51 μμ
Maigret
κάποτε όλοι ήθελαν να είναι πρόεδροι (σοσσιαλισμός α λα ελληνικά γαρ)
τώρα όλοι θέλουν να γίνουν μάνατζερ και αφεντικά
(φιλελευθερισμός α λα ελληνικά)
τέθηκαν και ποτέ τα ουσιαστικά ερωτήματα που αναφέρεις, για να τεθούν και τώρα;
φοβούμαι ότι σε καμία περίπτωση πάντως δεν επιθυμεί κανείς να είναι το καλό παιδί,
θα προτιμούσε να είναι το καλό λαμόγιο
(σταματώ εδώ διότι μάλλον ηθικολογίζω εμπρός από τον κυνικό humpty dumpty, στον οποίο με πιέζει η πραγματικότητα να κατοπτριστώ)
Tassos δυστυχώς συμφωνούμε,
μα ο αγώνας – πόσα χρόνια τώρα – παραμένει αμφίρροπος
15 Ιανουαρίου 2007 στις 6:17 μμ
Γεώργιος Χοιροβοσκός
Θα έχουμε πιο μορφωμένους πολίτες, πιο φιλάλληλους και δημιουργικούς;.
Μη επαρκής διατύπωση.
Τι πολίτες ετοιμάζουμε, για ποια κοινωνία; Ολοι θέλουν τα «καλύτερα παιδιά» του Σαμφόρ.
Επαρκής διατύπωση.
Τι πολίτες ετοιμάζουμε, για ποια κοινωνία; Ολοι θέλουν τα «καλύτερα παιδιά» του Σαμφόρ, αρκεί να μην είναι τα δικά τους.
Η παραπάνω Επαρκής διατύπωση απαντά στο ύπερθεν όλων των διατυπώσεων ερωτημά σου περί φιλαλληλίας, δημιουργίας, περί ποίου τύπου κοινωνίας κ.λ.π κ.λ.π
Αυτός ο καταραμένος ο Κονδύλης είχε πεί ένα ωραίο
κοροιδεύοντας τους οπαδούς της ελεύθερης αγοράς ώς ρυθμιστή των καταστάσεων:
“Kι άν άκόμα ολόκληρος ο κόσμος γίνει μια Α.Ε. θα τεθεί ζήτημα του ποιός θα κατέχει το πλειοψηφικό πακέττο, εφ’ όσον τα πάντα αντιμετωπίζονται με όρους Ισχύος”.
Ευτυχώς πέθανε:-)
16 Ιανουαρίου 2007 στις 3:46 μμ
pascal
Δεν πιστεύω ότι η παιδεία σήμερα διαμορφώνει χαρακτήρες/ πολίτες. Το ρόλο αυτό τον έχουν άλλοι (π.χ τηλεόραση, περιοδικά, εφημερίδες). Το δίλημμα λοιπόν κατά τη γνώμη μου είναι το εξής: όχι το τι είδους πολίτες θέλουμε να παράγει το εκπ. σύστημα αλλά αν όντως το εκπ. σύστημα θα πρέπει να παίζει πρωτεύοντα ρόλο στη διαμόρφωση χαρακτήρα.
Θεωρώ ότι (εσκεμμένα ή μη) ο ρόλος του εκπαιδευτικού συστήματος έχει συρρικνωθεί στο «μάθε παιδί μου (και) γάματα».
18 Ιανουαρίου 2007 στις 6:19 μμ
Μπερεκέτης
Δεν τα καταφέρνω στον ορθό λόγο, αλλά θα προσπαθήσω. Έστω ότι το άρθρο 16 περνάει. Λοιπόν, τί θα γίνει; Θα ανοίξει κάποιο ξένο πανεπιστήμιο Ιατρικής; Κάποιο ξένο πολυτεχνείο; Κάποιο ξένο πανεπιστήμιο φυσικής; Και με τί εργαστήρια, υποδομές κλπ; Θα ανοίξουν, λοιπόν, τα γνωστά ξένα πανεπιστήμια , ψυχολογίας, μάνατζμαντ κλπ, τα οποία απαιτούν ως υποδομή μιαν ευρύχωρη πολυκατοικία. Διότι το πανεπιστήμιο στην σημερινή ελληνική κοινωνία υπηρετεί κυρίως έναν στόχο: να μπορεί ο χωρίς στόχους να πει “μπήκα στο πανεπιστήμιο”. Γι αυτό και διαλύθηκε η Β’βάθμια παιδεία και ο καθηγητής έπαψε να μπορεί να είναι “δάσκαλος” και προσπαθεί να σταθεί στην τάξη του ως φροντιστής. Για να μην επεκταθώ σε ζητήματα καθηγητικής ιεραρχίας και ασύλου σε χώρους που λειτουργούν με ιδιωτικά κριτήρια. Τέλος πάντων, Νίκο, τα λες πολύ καλύτερα και οι πένε αυτές αράδες μου ήταν για να δείξω ότι συμφωνώ.
23 Ιανουαρίου 2007 στις 6:26 μμ
Μιχάλης Νάκος
Maigret, αυτό για τους προέδρους και τους manager είναι θεϊκό. Συμφωνώ μαζί σας ότι η συνολική προσέγγιση των συζητήσεων είναι σε λάθος βάση. Η αποδοχή του προβλήματος στην κοινωνία, όμως, πονάει.
24 Ιανουαρίου 2007 στις 12:13 πμ
Ναπολέων Παπαδόπουλος
Το καλλίτερο παιδί.
Θ’ αρχίσω με έναν “αφορισμό”:
«Βουρλούμηδες έχουμε υπεράφθονους,
από υδραυλικούς (έστω …πολωνούς) πάσχουμε».
Κι έτσι που μού φέρατε «τη σκούφια γύρα», όλοι οι …προσχολιάσαντες, του nikoxy ουδαμώς εξαιρουμένου, θα συνεχίσω, εν είδει ποιήματος, τρομάρα μου, με περιγραφές καλλίτερων παιδιών, όπως στην … μακρυούτσικη ζωή μου αντιλήφθηκα ότι τα εννοούν κάποιοι:
Καλλίτερο παιδί για τους γονείς
είναι αυτό πού ως μωρό δεν κλαίει, ειδικά τη νύχτα,
που ως προσχολικό κάνει σκανταλιές αλλ’ όχι ζημιές,
ως μαθητής διαβάζει και δεν χάνεται στα παιχνίδια,
ως φοιτητής μελετά και δεν γκομενίζει,
ως φαντάρος συμμορφούται προς τας υποδείξεις και δεν μαζεύει “φυλακή”,
ως επαγγελματίας κονομάει χωρίς πολύ κόπο
και φυσικά παντρεύεται το “εγκριμένο” ταίρι.
Καλλίτερο παιδί για τους δασκάλους
είναι αυτό που, διότι τους σέβεται, ως ωφείλει,
δεν κάνει “δύσκολες’ ερωτήσεις,
τους προσέχει όταν διδάσκουν και δεν μιλά στο διπλανό του,
έχει διαβάσει το ΕΠΟΜΕΝΟ μάθημα αλλά δεν κάνει τον έξυπνο,
δεν διαμαρτύρεται για κάποιο τζάμι της αίθουσας σπασμένο,
ούτε όταν το καλοριφέρ είναι σβηστό,
ούτε όταν διαβάζει ανοησίες στα σχολικά βιβλία,
και δή τα επισήμως τεθεωρημένα και εγκεκριμένα.
Καλλίτερο παιδί για τον Βύρωνα είν’ αυτό που ΔΕΝ βλέπει να αποβιβάζονται κουκουλοφόροι από αστυνομικά λεωφορεία,
ούτε κάποιους μπάτσους να πουλάνε ηρωίνη, καταστρέφοντας την πιάτσα, διότι πουλάνε σε μειωμένες τιμές, αφού την πήραν τζάμπα από κατασχέσεις…,
ως επίσης κι εκείνο που, σεμνώς και ταπεινώς, ζητά τον διορισμό του στη νεοσύστατη Αγροφυλακή, υποσχόμενο τις ψήφους όλης της οικογένειας. Δαγκωτούς.
Καλλίτερο παιδί για τον κ. Θάμνο, είναι αυτό που …αδιαμαρτύρητα εξευτελίζει αιχμαλώτους, προσμένοντας να πεθάνει για την (μεγάλη…) πατρίδα του,
ήτις, ως μεγάλη, μόνο σε μεγάλους (κροίσους) μπορεί να ανήκει.
Καλλίτερο παιδί για τους συνδικαλιστές είναι εκείνο που τους ψηφίζει αενάως στα “όργανα” έως ότου αποσπάσουν βουλευτική ή -γιατί όχι;- και υπουργική έδρα και βολευτούν εσαεί.
Καλλίτερο παιδί …. άντε αρκετά (και πιθανώς ανώφελα) φλυάρησα.
Δεν θα τή γλιτώσετε όμως, όσοι/ες φτάσατε ως εδώ διαβάζοντας, χωρίς το ΔΙΚΟ ΜΟΥ “σχέδιο” του καλλίτερου παιδιού. Αυτό μας έλλειπε…
Καλλίτερο παιδί είναι αυτό που (υπό την σκέπη των γονέων του) όλα τα σφάζει, όλα τα μαχαιρώνει, ως μωρό.
Αυτό που (υπό την σκέπη και την συμπαράσταση των δασκάλων του) στα δέκα του ξέρει τον περίγυρό του, στα δεκαπέντε του ξέρει να ζήσει μόνο του, να αλλάξει μια ασφάλεια, ρε αδερφέ, στα δεκαοχτώ του να ψηφίζει και να “κερδίσει” τη ζωή του χωρίς συμβιβασμούς, στα εικοσιπέντε να “κερδίσει” (και να κρατήσει…) σύντροφο και το δρόμο προς τη γνώση.
Περισσότερη αμπελοφιλοσοφία αλλά και πλήρης εξιδείκευση του ΔΙΚΟΥ ΜΟΥ “εκπαιδευτικού” προγράμματος, άλλη βραδιά.
Καληνύχτα σας.
αγάπη-αφοπλισμός-ειρήνη
Ναπολέων
4 Φεβρουαρίου 2007 στις 12:13 μμ
Ναπολέων Παπαδόπουλος
10 μέρες πέρασαν και δεν είδα κριτική στο ΔΙΚΟ ΜΟΥ «καλλίτερο παιδί».
Να υποθέσω ότι συμφωνείτε όλοι;;;
Μπά, μάλλον έπεσε το ενδιαφέρον περί παιδιών.
αγάπη-αφοπλισμός-ειρήνη
Ναπολέων